Uzman erbaş olmak isteyen ya da görevdeki personel için HAGB kararı her zaman engel değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, yalnızca kanunda ve Uzman Erbaş Yönetmeliği’nde tek tek sayılan suçlarda engel oluşturur. Yüz kızartıcı suçlar ile firar, emre itaatsizlikte ısrar ve üste hakaret gibi askeri suçlar bu listededir, bunların dışındaki bir suçtan verilen HAGB kararı tek başına alım veya sözleşme feshi sebebi sayılmaz.
Uygulamada sorun çoğu zaman güvenlik soruşturmasında çıkar. Katalog dışı bir suçtan HAGB almış adayın dosyası “olumsuz” sonuçlanabilir ve bu işleme karşı dava yolu açıktır.
HAGB Uzman Erbaş Olmaya Engel mi?
Cevap, HAGB kararının hangi suçtan verildiğine bağlıdır. Mevcut mevzuat ve Danıştay kararları esas alındığında üç durum ortaya çıkar.
- Katalog suçlarda engel vardır. Ceza ertelense, seçenek yaptırıma çevrilse, HAGB verilse veya affa uğrasa bile bu suçlar alıma ve görevde kalmaya engeldir.
- Katalog dışı suçlarda HAGB tek başına engel değildir. Danıştay, sayılan suçlar dışında kalan bir suçtan verilen HAGB kararının sözleşme feshi sebebi olmadığını kabul etmektedir.
- Kesinleşmiş mahkumiyet ayrıca değerlendirilir. Taksirli suçlar hariç olmak üzere otuz günden fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkumiyet alım şartlarına aykırıdır.
Katalog dışı HAGB kararları güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında ise görünür. İdare bu kayıtlardaki olguları değerlendirebilir, ancak değerlendirmenin fiilin niteliği ve görevle bağı üzerinden yapılması gerekir.
Uzman Erbaş Olma Şartları
Alım şartları Uzman Erbaş Yönetmeliği‘nin 6. maddesinde yer alır. Madde 15.4.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklikle baştan düzenlenmiştir.[1]
Eski yazılarda geçen “25 yaş”, “terhisten itibaren üç yıl” ve “askeri hastane raporu” şartları artık geçerli değildir. Güncel temel şartlar altı başlıkta toplanır.
- Türk vatandaşı olmak,
- Uzman onbaşı için en az ilköğretim, uzman çavuş için en az lise mezunu olup çavuş olarak askerlik yapmış olmak ya da ilköğretim mezunu olup askerliği çavuş rütbesiyle tamamlamış olmak,
- Sağlık durumunun uygun olduğunu Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne göre tam teşekküllü bir hastaneden alınacak raporla kanıtlamak,
- Muvazzaflık hizmeti sırasında veya terhisten itibaren beş yıl içinde ve müracaat yılının 1 Ocak günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak,
- Temel askerlik eğitimini tamamlayanlar için 7315 sayılı Kanun kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olmak,
- Askeri okullardan ve TSK, Jandarma veya Sahil Güvenlik’teki görevden çıkmamış veya çıkarılmamış olmak.
Yaş sınırı kanunda da yazılıdır. 3269 sayılı Kanun’a göre muvazzaflık hizmetini yapanlar ile terhis olanlar 27, en az üç yıl görev yapmış sözleşmeli erbaş ve erler ise müracaat yılının 1 Ocak günü itibarıyla 29 yaşını bitirmemiş olmalıdır.[2]
Ceza Durumuna İlişkin Şartlar
Yönetmelik ceza durumuna ilişkin dört ayrı bent içerir. Bunlar birbirinden farklı sonuçlar doğurur.
| Bent | Şart |
|---|---|
| j | Taksirli suçlar hariç, otuz günden fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkum edilmemiş olmak |
| k | Taksirli suçlar nedeniyle altı ay veya daha fazla hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkum edilmemiş olmak |
| l | Ceza ertelense, seçenek yaptırıma çevrilse, HAGB verilse veya affa uğrasa dahi katalog suçlardan mahkum olmamak |
| m | Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan ve ASCK m.148 suçlarından HAGB verilmiş olsa dahi hapis veya adli para cezasına hükmedilmemiş olmak |
Uzman Onbaşılıktan Uzman Çavuşluğa Terfi
Uzman onbaşı olarak göreve başlayan kişi, bir yıllık hizmet süresini tamamladıktan sonra uzman çavuşluğa terfi edebilir. Bunun için istekli olması, görevdeki başarısının sicil belgesiyle tespit edilmesi ve uzman çavuş olabileceğine dair olumlu kanaat bulunması gerekir (Uzman Erbaş Yönetmeliği m.11).
Terfi kararını sözleşme yapmaya yetkili makamlar verir. Görev sırasında katalog bir suçtan HAGB kararı verilirse terfi değil sözleşmenin feshi gündeme gelir.
BilgiYaş sınırı müracaat yılının 1 Ocak günü esas alınarak uygulanır. Uzman erbaş olmak için gerekli niteliklerden birini sözleşme süresi içinde kaybeden personelin sözleşmesi 3269 sayılı Kanun m.12/C uyarınca feshedilir.
HAGB Kararının Niteliği ve Güncel CMK m.231
HAGB, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasıdır. Sanık beş yıllık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa hüküm ortadan kalkar ve davanın düşmesine karar verilir.
CMK m.231’in beşinci ila on dördüncü fıkraları en son 31.7.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden yazıldı. Güncel metinde HAGB kararına karşı istinaf ve temyiz yolu açıktır.[3]
HAGB kararları adli sicile işlenmez, ancak bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılırken CMK m.231/13 kapsamındaki bu kararlar da araştırılır (7315 sayılı Kanun m.4).
Katalog Suçlar ve HAGB
Katalog suçlar hem alımda hem görevdeyken aynı şekilde uygulanır. 3269 sayılı Kanun m.12, bu suçlardan mahkumiyeti HAGB verilmiş olsa dahi sözleşme feshi sebebi sayar.
Listede iki grup suç vardır. İlk grupta devletin şahsiyetine karşı suçlar ile zimmet, irtikap, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve inancı kötüye kullanma gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar yer alır.
İkinci grupta istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma ve askeri disipline ilişkin suçlar bulunur. Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan ve ASCK m.148’deki suçlar bu gruptadır.
UyarıKatalog suçlarda HAGB kararı ceza yargılamasında sanığı korusa da uzman erbaşlık bakımından mahkumiyetle aynı sonucu doğurur. Kanun ve yönetmelik HAGB kararının kendisini engel olarak öngörür.
Anayasa Mahkemesi’nin HAGB İbaresine Bakışı
Anayasa Mahkemesi, 3269 sayılı Kanun’daki “hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına E.2021/71, K.2022/53 sayılı kararıyla hükmetmiştir. Danıştay 12. Dairesi bu karara dayanarak emre itaatsizlik suçundan HAGB alan bir jandarma uzman çavuşun sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işlemi hukuka uygun bulan kararları onamıştır.[4]
Mahkeme 12.02.2026 tarihli kararında başka bir kanundaki benzer ibareye farklı yaklaştı. 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nda subaylara lisansüstü öğrenim kıdemi verilmesini katalog suçlardan HAGB kararı bulunmaması şartına bağlayan ibareyi, masumiyet karinesine aykırı bularak iptal etti.[5]
Bu iptal kararı 3269 sayılı Kanun’daki kuralı doğrudan etkilemez. 3269 sayılı Kanun’daki ibare yürürlüktedir ve Anayasa’ya göre esastan reddedilen bir kural için ret kararının yayımından itibaren on yıl geçmeden aynı iddiayla yeniden başvuru yapılamaz.
Katalog Dışı Suçlarda HAGB
Katalog dışında kalan bir suçtan verilen HAGB kararı uzman erbaşlığa engel değildir. Danıştay 12. Dairesi bu kuralı 26.09.2024 tarihli kararında açıkça ifade etmiştir.
Yukarıda anılan 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve Uzman Erbaş Yönetmeliği’nde sayılan (belirlenen) suçlar dışında kalan taksirli suçlar, ya da bu kapsamda sayılmayan suçlar sebebiyle yapılan yargılama sonucunda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, uzman erbaşların “sözleşmelerinin feshedilme sebepleri” arasında sayılmadığından görevlerini yapmasına engel teşkil etmemektedir.” (Danıştay 12. Daire, E.2021/2644, K.2024/3805, 26.09.2024)
Bu dosyada personel hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan HAGB kararı verilmişti. Daire, suçun listede yer almadığı gerekçesiyle fesih işlemini hukuka aykırı bulan bölge idare mahkemesi kararını onadı.
Not12.6.2024 tarihli 7517 sayılı Kanunla 3269 sayılı Kanun’a eklenen m.12/C, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullananları “kendilerinden istifade edilemeyen” personel arasında saymıştır. Bu hüküm yürürlüğe girdikten sonra uyuşturucu kullanımı, HAGB kararından bağımsız bir fesih sebebidir.
Taksirli Suçlar ve Anayasa Mahkemesi’nin 2024 İptal Kararı
3269 sayılı Kanun m.12’de taksirli suçlardan altı ay veya daha fazla hapis cezası alan personelin sözleşmesinin feshini öngören bent vardı. Anayasa Mahkemesi bu bendi E.2024/26, K.2024/83 sayılı kararıyla iptal etti ve karar 18.4.2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı.[6]
Mahkeme gerekçesinde, kasıt olmaksızın gerçekleştirilen eylemler nedeniyle kamu hizmetinde bulunmaya son verilmesinin görevin niteliğinden kaynaklanan bir sınırlama sayılamayacağını belirtti. Kural, kamu hizmetlerine girme ve bu hizmette kalma hakkını düzenleyen Anayasa m.70 ile m.13’e aykırı bulundu.
Yönetmeliğin alım şartlarını düzenleyen m.6/k bendinde taksirli suçlara ilişkin altı aylık şart hala yazılıdır. İptal kararının gerekçesi bu bende ilişkin uyuşmazlıklarda ileri sürülebilir, ancak bu bendin uygulanmasıyla ilgili bir yargı kararı tespit edilmemiştir.
Güvenlik Soruşturması ve HAGB
Katalog dışı HAGB kararları en çok güvenlik soruşturması aşamasında sorun yaratır. Arşiv araştırmasında kişinin adli sicili yanında HAGB kayıtları ve soruşturma ya da kovuşturma kapsamındaki olgular da incelenir.
Danıştay 12. Dairesi, banka kartını izinsiz kullanma ve kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme suçlarından HAGB kararı bulunan uzman çavuşun güvenlik soruşturması olumsuz sayılarak sözleşmesinin feshedilmesini hukuka aykırı buldu. Bu dosyada denetim süresi dolmuş ve davanın düşmesine karar verilmişti.
Daire, fiilin niteliği gözetildiğinde uzman erbaş görevi ile bağdaşmayacak nitelikte ve bu görevin icrasına engel oluşturacak özellikte ve ağırlıkta olmadığını belirterek davanın reddine ilişkin kararları bozdu.[7]
Karardan çıkan ölçüt somuttur. İdare, katalog dışı bir HAGB kararını otomatik olarak olumsuzluk sebebi sayamaz, fiilin görevle bağdaşıp bağdaşmadığını ayrıca değerlendirmek zorundadır.
Olumsuz İşleme Karşı İptal Davası
Alım başvurusunun reddi, sözleşmenin feshi veya yenilenmemesi idari işlemdir. Bu işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Dava açma süresi, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde yazılı bildirimden itibaren altmış gündür (2577 sayılı Kanun m.7). Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldığı için bu davalara genel idari yargı mercileri bakar ve temyiz incelemesini Danıştay 12. Dairesi yapar.
Dava dilekçesinde suçun katalogda yer alıp almadığı, HAGB kararının kesinleşme ve denetim süresi durumu ve fiilin görevle ilişkisi açıkça gösterilmelidir. Askeri suçların yargılama süreci emre itaatsizlikte ısrar suçu ve cezası yazısında, HAGB’nin ceza muhakemesindeki yeri ise ceza hukuku nedir yazısında anlatılmıştır.
Benzer bir idari işlem denetimi, sicil notları için subay ve astsubaylara verilen düşük siciller iptal edilebilir mi yazısında ele alınmıştır. Dosyaya özgü değerlendirme için Avukata Sor formu kullanılabilir.
HAGB ve Uzman Erbaşlık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
HAGB ve uzman erbaşlık ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.
HAGB alan uzman çavuş olabilir mi?
HAGB kararı katalog dışı bir suçtan verilmişse uzman çavuş olunabilir. Yüz kızartıcı suçlar ile firar, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret gibi sayılan suçlardan verilen HAGB kararı ise alıma engeldir.
Uzman erbaş olma yaş sınırı kaçtır?
Muvazzaflık hizmetini yapanlar ve terhis olanlar için müracaat yılının 1 Ocak günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmak gerekir. Terhis olanlar ayrıca terhisten itibaren beş yıl içinde başvurmalıdır. En az üç yıl görev yapmış sözleşmeli erbaş ve erler için sınır 29 yaştır.
Denetim süresi bitince HAGB engeli kalkar mı?
Denetim süresi sonunda dava düşer ve HAGB kararı ortadan kalkar. Katalog suçlarda ise mevzuat HAGB kararının kendisini engel olarak öngörür. Katalog dışı suçlarda ise Danıştay, düşme kararı verilmiş bir dosyada olumsuz güvenlik soruşturmasına dayalı feshi hukuka aykırı bulmuştur.
Güvenlik soruşturmasında HAGB görünür mü?
Görünür. 7315 sayılı Kanun’a göre arşiv araştırmasında CMK m.231/13 kapsamındaki HAGB kayıtları ile soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular da tespit edilir. Bu kayıtların olumsuzluk sebebi sayılabilmesi için fiilin görevle bağdaşmaması gerekir.
Taksirli suçtan HAGB uzman erbaşlığa engel mi?
Taksirli suçlar katalog suçlar arasında değildir ve bu suçlardan verilen HAGB kararı fesih sebebi sayılmamaktadır. Taksirli suçtan altı ay ve üzeri mahkumiyeti fesih sebebi sayan kanun bendi de 2024’te Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.
Sözleşmesi feshedilen uzman erbaş ne kadar sürede dava açmalı?
Fesih işleminin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Süre kaçırılırsa işlem kesinleşir ve iptal yolu kapanır.
Kaynaklar
- Uzman Erbaş Yönetmeliği m.6 (RG 15.4.2023-32164 ile değişik) ↩
- 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu m.4 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 (7589 sayılı Kanun m.15 ile değişik) ↩
- Danıştay 12. Daire, E.2020/13, K.2023/2837, 24.05.2023 ↩
- Anayasa Mahkemesi, E.2024/131, K.2026/41, 12.02.2026 (RG 30.4.2026) ↩
- Anayasa Mahkemesi, E.2024/26, K.2024/83, 14.03.2024 ↩
- Danıştay 12. Daire, E.2023/7070, K.2025/5613, 09.12.2025 ↩