Emre itaatsizlikte ısrar, asker kişinin hizmete ilişkin bir emri hiç yerine getirmemesi, emri açıkça reddetmesi veya tekrarlanan emre rağmen yapmamasıyla oluşan askeri suçtur. Suç 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m.87’de düzenlenir. Basit halinin cezası bir aydan bir yıla, açık ret ve tekrarlanan emre uymama halinin cezası üç aydan iki yıla kadar hapistir.
Askeri mahkemeler kaldırılmış olsa da bu suç bugün de yargılanmaktadır. Davalar artık adli yargıdaki asliye ceza mahkemelerinde görülür ve mahkumiyet uzman erbaşlık ile astsubaylık gibi statüleri doğrudan etkiler.
Askeri Yargının Kaldırılması ve Askeri Ceza Kanunu
2017 Anayasa değişikliğiyle Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve askeri mahkemeler kaldırıldı. Anayasa’ya göre artık disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz. Savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlarına bakmak üzere askeri mahkeme kurulabilmesi tek istisnadır (Anayasa m.142).
Askeri Ceza Kanunu ise yürürlüktedir. Askeri suçların soruşturması ve yargılaması 2021’de bu kanuna eklenen maddelerle adli yargıya uyarlandı.
Kanun hangi suçların askeri suç olduğunu da tanımlar. Bu kanunda düzenlenen suçlar ile asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili işledikleri suçlar askeri suçtur. Emre itaatsizlikte ısrar (m.87) ve nitelikli hali (m.88) ayrıca sırf askeri suç olarak sayılmıştır (ASCK Ek m.11).
Emre İtaatsizlikte Israr Suçunun Kanuni Tanımı
Suçun temel hali ASCK m.87’de, ağırlaştırılmış halleri m.88’de yer alır.
Hizmete ilişkin emri hiç yapmayan asker kişiler bir aydan bir seneye kadar, emrin yerine getirilmesini söz veya fiili ile açıkça reddeden veya emir tekrar edildiği halde emri yerine getirmeyenler, üç aydan iki seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” (ASCK m.87/1)[1]
Maddede iki ayrı hareket vardır. Emri hiç yapmamak hafif hali oluşturur. Emri sözle veya davranışla açıkça reddetmek ya da tekrar edilen emre yine uymamak ise ısrarın karşılığıdır ve cezası daha ağırdır.
Emre İtaatsizlikte Israr Suçunun Unsurları
Suçun oluşması için beş unsurun birlikte bulunması gerekir.
Asker Kişi Olma
Suçun faili yalnızca asker kişidir. Subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli er ve yükümlü erbaş ve erler bu kapsamdadır. Sivil memurlar bu suçun faili olamaz, onlar için disiplin hükümleri uygulanır.
Hizmete İlişkin Bir Emir
TSK İç Hizmet Kanunu emri, “hizmete ait bir talep veya yasağın sözle, yazı ile ve sair surette ifadesi” olarak tanımlar (211 sayılı Kanun m.8). Hizmet ise kanun ve nizamlarda yapılması veya yapılmaması yazılmış hususlar ile amirin emrettiği veya yasakladığı işlerdir (m.6).
Askeri Ceza Kanunu da hizmeti ayrıca tanımlar. Buna göre hizmet, malum ve muayyen olan veya bir amir tarafından emredilen askeri bir vazifenin ast tarafından yapılmasıdır (ASCK m.12).
ÖnemliEmir kipi içeren her söz bu suç bakımından emir sayılmaz. Askeri hizmetle ilgisi olmayan, somutlaştırılmamış veya personelin özel yaşamına ilişkin bir talebe uyulmaması bu suçu oluşturmaz.
Yetkili Amir ve Bağlayıcı Emir
Emir, astına emir verme yetkisi bulunan bir amirden gelmelidir. Emrin kanunların gösterdiği şekil ve içeriğe uygun olması da gerekir.
Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Böyle bir emri yerine getiren kişi, emri veren amirle birlikte sorumlu olur (TCK m.24/3).
İtaatsizlik Kastı
Suç ancak kasten işlenebilir. Astın emrin varlığını bilmesi ve emre uymama iradesiyle hareket etmesi gerekir.
Emrin niteliği konusunda tereddüt varsa bu durum kastın tartışılmasına yol açar. Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 05.03.2026 tarihli kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, şahsi tabancanın harekat bölgesine getirilmemesine ilişkin idari yazıyı tavsiye niteliğinde görüp sanığı beraat ettirmişti.
Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırarak sanığın suçu işlediğini kabul etti, 1 ay 20 gün hapis cezası verdi ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Yargıtay bu kararda hukuka aykırılık görmeyerek onadı.[2]
Emre İtaatsizlikte Israrın Nitelikli Halleri
İtaatsizlik suçları belirli koşullarda işlenirse ceza ağırlaşır. ASCK m.88’e göre suç toplu asker karşısında, silah başı emrine karşı, silahlıyken veya hizmetten kısmen ya da tamamen sıyrılmak kastıyla işlenirse ceza altı aydan beş yıla kadar hapistir.
Seferberlik ve düşman karşısında işlenen haller için kanun daha ağır cezalar öngörür. Bu hükümlerde geçen “ağır hapis” ifadesi 5252 sayılı Kanun m.6 uyarınca hapis cezası olarak uygulanır.
| Eylem | Ceza |
|---|---|
| Hizmete ilişkin emri hiç yapmamak | 1 aydan 1 yıla kadar hapis |
| Emri açıkça reddetmek veya tekrarlanan emre uymamak | 3 aydan 2 yıla kadar hapis |
| Toplu asker karşısında, silahlıyken veya hizmetten sıyrılmak kastıyla | 6 aydan 5 yıla kadar hapis |
| m.87’deki suçların seferberlikte işlenmesi | 5 yıla kadar hapis |
| m.87’deki suçların düşman karşısında işlenmesi | 10 yıla kadar hapis |
Emre İtaatsizlikte Israrda Ceza, Erteleme ve Seçenek Yaptırım
Sırf askeri suçlarda cezanın bireyselleştirilmesi genel hükümlere göre daha sınırlıdır. Askeri Ceza Kanunu erteleme, seçenek yaptırım ve önödeme için ayrı eşikler koyar.
Erteleme bakımından kural şudur. Sırf askeri suçtan hükmolunan netice ceza üç ay veya daha fazla hapisse ceza ertelenmez. Fiil disiplini ağır şekilde ihlal ettiyse, birliğin güvenliğini tehlikeye düşürdüyse, savaş veya seferberlikte işlendiyse ya da kişi daha önce sırf askeri bir suçtan mahkum olduysa da erteleme yoktur (ASCK m.47).
Seçenek yaptırımda eşik daha yüksektir. Sırf askeri suçtan verilen netice ceza dört ay veya daha fazla ise kısa süreli hapis seçenek yaptırıma çevrilemez. Yükümlü erbaş ve erler hakkında seçenek yaptırımın yerine getirilmesi askerlik hizmetinin sonuna bırakılır (ASCK Ek m.8).
Önödeme ise hiç uygulanmaz. Sırf askeri suçlar ile hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askeri suçlarda önödeme hükümleri uygulanmaz. Bu suç sırf askeri suç olduğu için önödeme yolu kapalıdır.
Soruşturma İzni ve Görevli Mahkeme
Asker kişilerin işlediği askeri suçların soruşturulması izne tabidir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hallerinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür.[3]
İzni kural olarak en az tugay komutanı düzeyindeki birlik komutanı veya askeri kurum amiri verir. Yetkili merci ön inceleme yaptırır ve kararını suçun öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde verir, bu süre zorunlu hallerde bir kez on beş gün uzatılabilir.
İzin kararına karşı on gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, general ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesine, diğer asker kişiler için yetkili merciin bulunduğu yerdeki bölge idare mahkemesine yapılır. Sırf askeri suçlarda izne itiraz edilmesi soruşturma işlemlerini durdurmaz.
İpucuÖn inceleme aşamasında ilgilinin ifadesi alınır. Bu ifade hem izin kararına hem sonraki ceza dosyasına girdiği için emrin içeriği, veriliş şekli ve olayı gören tanıklar bu aşamada açıkça belirtilmelidir.
Askeri suçlara ilişkin davalar, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan asliye ve ağır ceza mahkemelerinde ya da HSK’nın belirlediği ilçe mahkemelerinde görülür. Soruşturmayı bu yerlerdeki başsavcılıkların askeri suçlar bürosu yürütür ve davalar adli tatilde de görülür (ASCK Ek m.19). Bu suçun davalarına asliye ceza mahkemesi bakar.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı da verilemez, çünkü CMK m.171/6 asker kişilerin askeri suçlarını bu kurumun dışında tutar. Soruşturma evresinin genel işleyişi ceza soruşturması nedir yazısında anlatılmıştır.
Emre İtaatsizlikte Israrda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
CMK’nın HAGB hükümleri askeri suçlara da uygulanır. Ancak üç halde HAGB kararı verilemez.[4]
- Sırf askeri bir suçtan altı ay veya daha fazla hapis cezasına hükmedilmesi,
- Fiilin disiplini ağır şekilde ihlal etmesi, birliğin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, muharebe hazırlığını zafiyete uğratması veya büyük zarar doğurması,
- Fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi.
Eski yazılarda bu kural için 353 sayılı Kanun’un Ek 4. maddesi gösterilir. 353 sayılı Kanun mülga olduğu için güncel dayanak ASCK Ek m.17’dir.
Altı aydan az cezalarda HAGB mümkündür. Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 05.03.2026 tarihli kararla onadığı dosyada 1 ay 20 gün hapis cezası için verilen HAGB kararı bunun örneğidir.
UyarıHAGB kararı ceza yargılaması bakımından sanığı korur, ancak uzman erbaş ve sözleşmeli personelin statüsü bakımından aynı korumayı sağlamaz. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, emre itaatsizlikte ısrar suçunda HAGB verilmiş olsa bile sözleşmenin feshini öngörür.
Emre İtaatsizlikte Israrda Zamanaşımı
Suçun temel hali ve m.88’deki nitelikli hali beş yılı geçmeyen hapis gerektirir. Bu nedenle dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, hizmetten sıyrılmak kastıyla işlenen bu suçta sekiz yıllık olağan ve on iki yıllık olağanüstü zamanaşımı süresini esas almıştır. Dairenin kararında, zamanaşımını kesen son işlemden hüküm tarihine kadar sekiz yıl geçtiği için davanın düşmesine karar verilmiştir.[5]
Mahkumiyetin Uzman Erbaş ve Askeri Personel Statüsüne Etkisi
Bu suç, askeri personel mevzuatında özel olarak sayılan suçlardandır. Ceza ne kadar az olursa olsun, ertelense, seçenek yaptırıma çevrilse, HAGB verilse veya affa uğrasa dahi uzman erbaşın sözleşmesi feshedilir (3269 sayılı Kanun m.12).
Danıştay 12. Dairesi, emre itaatsizlik suçundan hakkında HAGB kararı verilen bir jandarma uzman çavuşun sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işlemi hukuka uygun bulan kararları onamıştır. Daire gerekçesinde, Anayasa Mahkemesi’nin 3269 sayılı Kanun’daki “hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse” ibaresini Anayasa’ya aykırı bulmadığı E.2021/71, K.2022/53 sayılı kararına yer vermiştir.[6]
Uzman erbaş alımında da aynı kural geçerlidir. Bu suç ve HAGB ilişkisinin alım şartlarına etkisi HAGB uzman erbaş olmaya engel mi yazısında, subay ve astsubaylarda sicil süreci ise subay ve astsubaylara verilen düşük siciller iptal edilebilir mi yazısında incelenmiştir.
Soruşturma izni aşamasında verilen ifade, sonraki ceza davasında ve idari işlemlerde dosyaya girer. Dosyaya özgü değerlendirme için Avukata Sor formu kullanılabilir.
Emre İtaatsizlikte Israr Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Emre itaatsizlikte ısrar suçu ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.
Emre itaatsizlikte ısrar suçuna hangi mahkeme bakar?
Askeri mahkemeler kaldırıldığı için bu suça adli yargıdaki asliye ceza mahkemeleri bakar. Dava, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan mahkemede ya da HSK’nın askeri suçlar için belirlediği ilçe mahkemesinde görülür.
Emre itaatsizlikte ısrar cezası paraya çevrilir mi?
Netice ceza dört aydan azsa ve fiil disiplini ağır şekilde ihlal etmemişse kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Dört ay ve üzerindeki cezalarda bu imkan yoktur. Önödeme ise bu suçta hiç uygulanmaz.
Emre itaatsizlik ile emre itaatsizlikte ısrar aynı suç mu?
Kanundaki suçun adı budur ve m.87 iki hareketi birlikte düzenler. Emri hiç yapmamak hafif hali, emri açıkça reddetmek veya tekrar edilen emre uymamak ağır hali oluşturur. Halk arasında her iki hal için “emre itaatsizlik” ifadesi kullanılır.
Emre itaatsizlikte ısrar suçu uzman çavuşun işine son verir mi?
Evet, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu bu suçtan mahkumiyeti, ceza ertelense veya HAGB verilse dahi sözleşmenin feshi sebebi sayar. Danıştay bu yöndeki fesih işlemlerini hukuka uygun bulmaktadır. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı ise bu fesih sebebini oluşturmaz.
Soruşturma izni verilmezse ne olur?
Yetkili merci soruşturma izni vermezse savcılık soruşturmaya devam edemez. Bu karara on gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz en geç üç ay içinde karara bağlanır.
Kaynaklar
- 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m.87 ↩
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2025/5810, K.2026/2517, 05.03.2026 ↩
- 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu Ek m.15 (7329 sayılı Kanun ile eklendi) ↩
- 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu Ek m.17 (7329 sayılı Kanun ile eklendi) ↩
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2026/840, K.2026/6774, 10.06.2026 ↩
- Danıştay 12. Daire, E.2020/13, K.2023/2837, 24.05.2023 ↩