Hüküm kesinleşti ve yakınınız ceza infaz kurumuna alındı. İlk soru hemen geliyor. Ne zaman çıkabilir? Cevap tek bir tarih değildir. Koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve bihakkın tahliye ayrı ayrı hesaplanan üç tarihtir.
Karar kesinleşmeden önceki aşama için istinaf dilekçesi örneği sayfasına bakılabilir. Bu yazı kesinleşmeden sonraki sırayı anlatır. Hangi tarih nasıl çıkar, hangi süre ne zaman işler ve kime başvurulur, bunlar sırayla gelir. Örnek sayılar yalnız mantığı göstermek içindir. Kesin tarihi kurum ve Cumhuriyet başsavcılığı hesaplar.
İnfaz Hesabında Önce Hangi Üç Bilgiye Bakılır?
Uygulamada hüküm kesinleşince Cumhuriyet başsavcılığı bir müddetname düzenler ve hükümlüye tebliğ eder. Bu belgede salıverilme günü ile bihakkın tahliye günü gösterilir.[1] Tarihlere bakmadan önce üç noktayı kontrol etmek gerekir.
- Suç tarihi. Salıverilme şartlarına ilişkin kurallar derhal uygulanan infaz hükümleri arasında sayılmaz. Suçun işlendiği tarihteki kanunla sonradan çıkan kanun karşılaştırılır ve hükümlünün lehine olan uygulanır.[2]
- Suç türü. Oran yalnız ceza miktarına değil, hangi suçtan mahkum olunduğuna da bağlıdır.
- Tekerrür kaydı. Hükümde tekerrür uygulandığı yazıyorsa oran ve denetim süresi değişir.[3]
Gözaltında ve tutuklulukta geçen süre de hapis cezasından indirilir. Hesap bunu içerir.[4]
Koşullu Salıverilme Oranları Suça Göre Nasıl Değişir?
Genel kural 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesindedir. Hükümlü infaz süresini iyi halli geçirmeli ve cezasının belli bölümünü kurumda çekmelidir. Süreli hapis cezalarında genel oran yarıdır.[5] Eski anlatımlardaki genel “üçte iki” oranı, 2020 tarihli 7242 sayılı Kanun’la yarıya indirilmiştir.[6] Maddelerin güncel metni mevzuat.gov.tr üzerindeki 5275 sayılı Kanun sayfasında bulunur.
| Oran | Hangi Durumda | Dayanak |
|---|---|---|
| Yarısı | Süreli hapis cezalarında genel kural | 5275 m.107/2 |
| Üçte iki | Kasten öldürme, işkence, eziyet, bazı cinsel suçlar, örgüt suçları ve tekerrür | 5275 m.107/2, m.107/4, m.108/1 |
| Dörtte üç | Süreli hapiste ikinci tekerrür, terör suçları, bazı ağır cinsel suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti | 5275 m.108/3, m.108/9, 3713 m.17 |
| Yıl esası | Müebbette 24 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl | 5275 m.107/2 |
Birden fazla süreli hapis cezası toplandığında kurumda geçirilecek süre kural olarak en çok yirmisekiz yıldır. Tekerrür halinde bu sınır otuziki yıla çıkar.[7] Cezaların amacı ve temel ilkeleri için ceza hukukunun kapsamı yazısı okunabilir.
Dörtte üç oranı bugün de uygulanır. Süreli hapis cezalarında ikinci tekerrürde ve terör suçlarında oran dörtte üçtür.[8] Aynı oran, vücuda organ veya sair cisim sokularak işlenen cinsel saldırıda, çocukların cinsel istismarında, reşit olmayanla cinsel ilişkinin 104. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki hallerinde ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretinde de geçerlidir.[9] Bu son grup çocuklar hakkında uygulanmaz.[10]
Koşullu salıverilen kişi bir denetim süresine girer. Bu süre, kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır. Süreli hapislerde bihakkın tahliye tarihini aşamaz. Denetim süresi iyi halli ve yükümlülüklere uygun geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.[11]
İyi Hal Değerlendirmesi ve İnfaz Hakimliği Kararı Nasıl İşler?
Hükümlü, kurumda kaldığı süre boyunca en geç altı ayda bir idare ve gözlem kurulunca değerlendirilir. Kurul kurallara uyuma, iyileştirme programlarına katılıma, pişmanlığa ve disiplin cezalarına bakar.[12] Toplam cezası on yıl ve üzeri olanlarda ve bazı ağır suçlarda kurula Cumhuriyet başsavcısı ya da görevlendireceği savcı başkanlık eder.[13]
Kurum idaresi gerekçeli bir rapor hazırlar ve infaz işlemlerinin yapıldığı yerdeki infaz hakimliğine verir. Hakim raporu uygun bulursa dosya üzerinden karar verir. Uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir.[14] Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz süresi ve mercii aşağıdaki tabloda yer alır.
Olumsuz değerlendirme son söz değildir. Yeniden değerlendirme süresi bir yılı geçemez.[15] Bu yüzden kurul kararının ne zaman verildiğini ve bir sonraki değerlendirme tarihini öğrenmek yerinde olur.
Denetimli Serbestlikle Cezaevinden Daha Erken Çıkış Mümkün mü?
Belirli şartlarda mümkündür. Açık ceza infaz kurumunda ya da çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlü talepte bulunabilir. Karar infaz hakimine aittir.[16]
2025’te bir şart eklendi. Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, her halde beş günden az olmamak üzere, geçirmiş olması gerekir. Bu şart, 4 Haziran 2025’ten önce işlenen suçlarda uygulanmaz.[17]
Bazı gruplarda süre farklıdır. 30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda, sayılan ağır suçlar hariç, bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır.[18] Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlülerde iki yıl esas alınır. Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yalnız yaşayamayanlarda üç yıl esas alınır ve durum raporla belgelenir.[19]
30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda, sayılan ağır suçlar hariç, bu iki yıllık süre çocuklu kadın hükümlüler ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlüler için dört yıl olarak uygulanır.[20] Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilenler bu usulden yararlanamaz.[21]
Karar çıkınca hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurur. Müdürlük kamuya yararlı işte çalışma, belirli yerlere gitmeme ve program katılımı gibi yükümlülükler belirler.[22] Yükümlülüklere uyulmazsa hükümlü açık kuruma geri gönderilebilir.
Salgın dönemi düzenlemeleri de bu tabloyu etkiledi. Geçici 9. maddedeki izin uygulaması 31/7/2023’te sona erdi. Geçici 10. maddenin altıncı fıkrası, 31/7/2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, açık kurumda en az üç ay kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkanı tanır. 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun bazı suçları bu fıkranın dışına çıkarmıştır.[23] Kapsamı suç tarihi ve suç türü belirler.
Karar Çıktıktan veya Çıkmadığında Hangi Süreler İşler, Nereye Başvurulur?
Süreler çoğunlukla tebliğ anında başlar. Aşağıdaki tablo sırayı gösterir.
| Ne Zaman | Hangi Süre | Kime Başvurulur | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İnfaz hakimliğinin salıverme kararı veya reddi tebliğ edilince | Tebliğden itibaren iki hafta | Kararı veren infaz hakimliğine itiraz dilekçesi, inceleyen merci ağır ceza mahkemesi | 5275 m.107/11, 4675 m.6/5-6, CMK m.268 |
| Salıvermenin geri alınması kararı tebliğ edilince | Tebliğden itibaren iki hafta | Kararı veren hakimliğe itiraz dilekçesi, inceleyen merci ağır ceza mahkemesi | 5275 m.107/15, 4675 m.6/5-6, CMK m.268 |
| Denetimli serbestlik kararından sonra kurumdan ayrılınca | Beş gün | Talepte belirtilen denetimli serbestlik müdürlüğü | 5275 m.105/A/6 |
| Kurul değerlendirmesi olumsuz çıkınca | Yeniden değerlendirme en geç bir yıl içinde | Kurum idaresi ve idare ve gözlem kurulu | 5275 m.89/6 |
| Salıverildikten sonra | Kurumda geçirilmesi gereken süre kadar, süreli hapislerde bihakkın tahliyeyi aşmaz | Denetimli serbestlik müdürlüğü | 5275 m.107/6 |
İtiraz dilekçesi kararı veren mercie verilir. Zabıt katibine yapılan ve tutanağa geçen beyan da kabul edilir. Hakim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir. Görmezse en çok üç gün içinde incelemeye yetkili mercie gönderir.[24]
İnfaz hakimliği kararlarında iki haftalık süre tebliğden işler. İtiraz, infaz hakimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır.[25] İtiraz, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. Kararı veren hakim ya da inceleyecek merci durdurulmasına karar verebilir. Merciin kararı kesindir.[26] Süre kuralının güncel metni 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu sayfasında yer alır. Dilekçe biçimi için dilekçe örnekleri bölümü incelenebilir.
Üç Örnek Durumda İnfaz Tarihi Neden Birbirinden Farklı Çıkar?
Birinci durumda genel nitelikte bir suçtan altı yıl hapis kesinleşmiştir. Yarı oran üç yıl eder. Hükümlü açık kurumdaysa ve iyi halliyse, koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestlik talebi mümkün olur. Gerçek tarihleri müddetname gösterir.
İkinci durumda hükümde tekerrür uygulanmış ve mükerrirlere özgü infaz rejimi yazılmıştır. Aynı altı yıllık ceza için oran üçte ikidir, yani dört yıl. İnfaz bittikten sonra en az bir yıllık denetim süresi de gelir.[27] İkinci tekerrürde oran dörtte üçtür, yani dört buçuk yıl.[28]
Üçüncü durumda koşullu salıverilen kişi denetim süresinde yeni bir kasıtlı suç işler ve hapse mahkum olur. Salıverilme geri alınır. Sonraki suç için verilen hapsin iki katı süre, bihakkın tahliye tarihini aşmamak üzere, aynen çektirilir. Aynı hüküm için bir daha salıverilme kararı verilmez.[29]
İkinci Tekerrürde Yargıtay Ceza Genel Kurulu Ne Dedi?
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, ikinci tekerrürün uygulanması için önceki cezanın yeni suç tarihinden önce infaz edilmiş olması gerektiği görüşüyle itiraz etti. Ceza Genel Kurulu itirazı oybirliğiyle reddetti.
“ikinci kez mükerrerlik hükümlerinin uygulanabilmesi için tekerrüre esas alınan cezanın infaz edilmesinin gerekmediği”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2022/245, K.2023/71, 08.02.2023 (Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddi, oybirliği)
Karar, kanunun tekerrür için cezanın infazını aramadığını gösterir. Önceki hüküm kesinleşmiş, yeni suç ondan sonra işlenmiş ve 58. maddenin ikinci fıkrasındaki süreler dolmamışsa tekerrür hükümleri uygulanabilir.[30] Kararın verildiği tarihte ikinci tekerrür salıverilme imkanını tamamen kapatıyordu. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun bu sonucu değiştirdi. Süreli hapiste oran artık dörtte üçtür.[31] Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine ve lehe kanun ilkesine göre belirlenir.
Tahliye Beklenirken ve Denetim Süresinde Hangi Hatalardan Kaçınılmalı?
- Müddetnamedeki tarihleri suç tarihi ve suç türüyle karşılaştırmadan kabul etmek. Hesaptan şüphe varsa dosya Avukata Sor sayfasından sorulabilir.
- İtiraz süresini beklemekle geçirmek. Kararın tebliğinden itibaren iki hafta işler.[32]
- Denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmamak. Süre dolduktan sonra iki gün daha geçerse Türk Ceza Kanunu’nun 292. ve 293. maddeleri gündeme gelir.[33]
- Denetim süresinde hapis gerektiren kasıtlı bir suça karışmak. Salıverilme geri alınır.[34]
- Yükümlülüklere infaz hakiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmek. Salıverilme geri alınır; aynen çektirilecek süre ise ihlalin niteliğine göre takdir edilir ve yükümlülüklere uymama tarihiyle hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçemez.[35]
- Disiplin cezası ve program katılımını hafife almak. İyi hal değerlendirmesi bunlara dayanır.[36]
Karar kesinleşmeden önceki soruşturma ve yargılama akışı için ceza soruşturması yazısı da okunabilir.
Koşullu Salıverilme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme ile bihakkın tahliye aynı şey midir?
Hayır. Koşullu salıverilmede hükümlü cezanın bir bölümünü kurumda çektikten sonra denetim süresiyle dışarı çıkar. Bihakkın tahliye, cezanın tamamının bittiği tarihtir. Denetim süresi iyi geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.
Koşullu salıverilme oranı her suçta yarı mıdır?
Hayır. Süreli hapis cezalarında genel oran yarıdır. Bazı suçlarda ve tekerrürde üçte iki, ikinci tekerrürde, terör suçlarında, bazı ağır cinsel suçlarda ve uyuşturucu imal ve ticaretinde dörtte üç uygulanır. Müebbette oran değil yıl esas alınır.
Denetimli serbestlik için koşullu salıverilmeye ne kadar süre kalmalıdır?
Genel kuralda bir yıl veya daha az süre kalmalıdır. 30 Mart 2020’ye kadar işlenen bazı suçlarda bu süre üç yıldır. Çocuklu kadın hükümlüler ile ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yalnız yaşayamayan hükümlüler için ayrı süreler vardır. Açık kurumda bulunmak ve iyi halli olmak gerekir.
Koşullu salıverilme kararı verilmezse ne yapılır?
Karar tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde itiraz edilebilir ve itirazı ağır ceza mahkemesi inceler. Ayrıca olumsuz değerlendirilen hükümlü en geç bir yıl içinde yeniden değerlendirilir. Mercinin itiraz üzerine verdiği karar kesindir.
Denetim süresinde yeni suç işlenirse ne olur?
Hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlenirse salıverilme geri alınır. Sonraki suç için verilen hapsin iki katı süre, bihakkın tahliye tarihini aşmamak üzere aynen çektirilir. Aynı hüküm için yeniden salıverilme kararı verilmez.
Sonradan çıkan infaz düzenlemesi eski suçlara uygulanır mı?
Şartlı çıkış, derhal uygulanan infaz kuralları arasında sayılmaz. Bu yüzden suç tarihindeki kanunla sonraki kanun karşılaştırılır ve lehe olan uygulanır. Her dosyada suç tarihi ve suç türü ayrıca incelenir.
Kaynaklar
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2023 tarihli, E.2023/4073, K.2023/3256 sayılı kanun yararına bozma kararı (bir dosyada müddetnamede bu tarihlerin gösterildiği anlatılmaktadır) ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7/2 ve m.7/3 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.58/6 ve m.58/7 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.63 ↩
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.107/1 ve m.107/2 ↩
- 7242 sayılı Kanun m.48 (5275 sayılı Kanun m.107/2) ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/3 ve m.108/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.108/3 (7550 sayılı Kanun m.14) ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m.17 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.108/9 (5237 sayılı Kanun m.102/2, m.103, m.104/2-3 ve m.188) ↩
- 5275 sayılı Kanun m.108/10 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/6 ve m.107/14 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/1 ve m.89/2 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/3 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/11 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/1 ↩
- 7550 sayılı Kanun m.13 ve 5275 sayılı Kanun geçici m.11 ↩
- 5275 sayılı Kanun geçici m.6/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/3 ↩
- 5275 sayılı Kanun geçici m.6/2-a ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/4 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/5 ve m.105/A/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun geçici m.9, geçici m.10/1 ve geçici m.10/6 ile 7571 sayılı Kanun m.27 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1 ve m.268/2 ↩
- 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu m.6/5 ve m.6/6 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.269 ve m.271/4 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.58/6 ve 5275 sayılı Kanun m.108/1 ve m.108/4 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.108/3 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/12 ve m.107/13 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.58/1 ve m.58/2 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.108/3 (7550 sayılı Kanun m.14) ↩
- 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu m.6/5 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.105/A/8 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/12 ↩
- 5275 sayılı Kanun m.107/12 ve m.107/13-b ↩
- 5275 sayılı Kanun m.89/2 ↩