Cezaevinden gelen telefon kısadır. Açık cezaevine ayrılan yakınınız, koşullu salıverilmesine on bir ay kaldığını söylüyor. Aile denetimli serbestlik için hangi dilekçenin verileceğini ve hangi sürenin işlemeye başladığını soruyor.
Bu sorunun cevabı tek bir kurala bağlı değildir. Kavram ceza hukukunda birkaç farklı yerde karşımıza çıkar. Bu yazı en çok merak edileni, yani cezanın son bölümünün cezaevi dışında, denetim altında çekildiği infaz usulünü kronolojik sırayla anlatır. Kurallar Bakırköy dahil bütün adliyelerde aynıdır.
Denetimli Serbestlik Nedir ve Hangi Durumlarda Karşımıza Çıkar?
Denetimli serbestlik, kişinin cezaevinde değil toplum içinde, belirli yükümlülüklerle ve izlenerek yaşamasıdır. İzlemeyi Cumhuriyet başsavcılıklarına bağlı denetimli serbestlik müdürlükleri yürütür.[1]
Kavram dört ayrı yerde kullanılır.
- İnfazda, açık cezaevindeki hükümlünün cezasının son kısmını dışarıda geçirmesini ifade eder (5275 sayılı Kanun m.105/A).
- Koşullu salıverilmede, tahliyeden sonraki denetim süresine karşılık gelir (5275 sayılı Kanun m.107).
- Cezanın ertelenmesinde, mahkemenin belirlediği denetim süresi anlamına gelir (TCK m.51).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında, beş yıllık denetim süresini kapsar (CMK m.231).
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ayrı bir kurumdur ve bu yazının konusu dışında kalır. Yazının ağırlığı, cezaevindeki hükümlü için işleyen infaz usulüdür.
Açık Cezaevi ve Koşullu Salıverilme için İlk Bakılacak Üç Şey
Telefon kapandıktan sonra üç şeye bakılır. Hepsi hükümlünün infaz kurumundaki evraklarından öğrenilir.
- Hükümlünün bulunduğu kurum türü. Kural olarak hükümlünün açık cezaevinde veya çocuk eğitimevinde bulunması gerekir. Kapalı cezaevindeki hükümlü için genellikle önce açık cezaevine ayrılma beklenir. Açığa ayrılma şartları oluştuğu halde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen hükümlüler de, iyi halli olmaları ve diğer şartları taşımaları durumunda aynı usulden yararlanabilir.[2]
- Koşullu salıverilme tarihine kalan süre. Kanundaki üst sınırlar bu tarihe göre hesaplanır. Tarih, Cumhuriyet başsavcılığının düzenlediği müddetnamede yazılıdır.
- İyi hal değerlendirmesi. İdare ve gözlem kurulunun son değerlendirmesinin olumlu olup olmadığına bakılır.
Açık cezaevine ayrılma kararı da bu değerlendirmeye dayanır. Kurul, hükümlüyü infaz kurumunda bulunduğu her aşamada en geç altı ayda bir değerlendirir.[3] Değerlendirme olumsuz çıkarsa yeniden değerlendirme süresi bir yılı geçemez.[4]
Bazı hükümlüler hiç kapalı cezaevine girmeden açık cezaevine alınır. Kasıtlı suçlarda toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar bunlara örnektir. Kasıtlı suçlardaki üç yıllık sınır için istisnalar vardır. Terör ve örgüt suçlarından ya da cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan ceza alanlar, ikinci defa mükerrir olanlar ve koşullu salıverilme kararı geri alınarak cezası aynen infaz edilenler bu sınırdan yararlanamaz.[5] Açığa ayrılma sürelerinin ayrıntısı yönetmelikte düzenlendiği için kurumdan sorulması gerekir.[6]
Koşullu Salıverilmeye Bir Yıl Kala Başvuru Şartları Nelerdir?
Kanun şartları açık yazar. Hükümlü açık cezaevinde veya çocuk eğitimevinde bulunmalı, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmalı ve iyi halli olmalıdır. Başvuru hükümlünün talebiyle yapılır. Kararı infaz hakimi, kurum idaresinin değerlendirme raporunu dikkate alarak verir.[7]
Haziran 2025’te bir şart daha eklendi. Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir. Bu süre beş günden az olamaz.[8] Yeni şart, 7550 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce işlenen suçlarda aranmaz.[9]
Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen hükümlüler bu usulden yararlanamaz.[10]
Koşullu salıverilme tarihinin kendisi cezanın türüne göre değişir. Süreli hapis cezalarında genel oran yarıdır, kasten öldürme gibi kanunda sayılan bazı suçlarda üçte ikidir. Tekerrürde de üçte iki esas alınır. İkinci defa tekerrür hükümleri uygulanan süreli hapislerde oran dörtte üçtür.[11]
Oranların suç türüne göre ayrıntısı koşullu salıverilme ve infaz oranları yazısındadır. Güncel oranları kanunun resmi metninden kontrol etmek gerekir. Yargı paketleriyle bu maddeler defalarca değişmiştir.
Başvurudan Tahliyeye Süreler ve Başvuru Yolları Nasıl İşler?
Aşağıdaki tablo, sürecin hangi anında hangi sürenin işlediğini gösterir. Tarihler hükümlünün müddetnamesine göre kişiden kişiye değişir. Tabloda yalnız kanundaki sınırlar yer alır.
| Ne zaman | Hangi süre | Kime başvuru |
|---|---|---|
| Koşullu salıverilmeye süre kalmışsa | Bir yıl veya daha az | İnfaz hakimliği (talep üzerine) |
| Sıfır-altı yaş çocuğu olan kadın hükümlü | İki yıl veya daha az | İnfaz hakimliği |
| Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yalnız yaşayamayan hükümlü | Üç yıl veya daha az | İnfaz hakimliği, Adli Tıp onaylı rapor |
| Cezaevinden ayrıldıktan sonra | Beş gün içinde müracaat | Talepte yazılı denetimli serbestlik müdürlüğü |
| Müracaat süresi kaçırılırsa | Süre bittikten iki gün sonra TCK m.292 ve 293 uygulanır | Denetimli serbestlik müdürlüğü |
| İade kararına rağmen teslim olunmazsa | İki gün içinde teslim, aksi halde TCK m.292 ve 293 | En yakın Cumhuriyet başsavcılığı |
| İnfaz hakiminin kararına itiraz | Tebliğden itibaren iki hafta | Dilekçe kararı veren infaz hakimliğine verilir, inceleme ağır ceza mahkemesinde yapılır |
| Kurum işlemine şikayet | Öğrenmeden 15 gün, en geç 30 gün | İnfaz hakimliği |
İlk altı satır 5275 sayılı Kanun m.105/A’dan gelir.[12] İtiraz süresi 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu’nda, şikayet süresi aynı Kanun’un 5. maddesinde yazılıdır.[13] Süre tebliğ tarihinden işlediği için, kararın hükümlüye ne zaman tebliğ edildiği not edilmelidir.
Karar olumlu çıkarsa denetimli serbestlik müdürlüğü yükümlülükleri belirler. Bunlar kamuya yararlı bir işte çalıştırılma, belirli bir konut veya bölgede kalma, belirli yerlere gitmeme ve belirlenen programlara katılmadır. Müdürlük hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre yükümlülükleri değiştirebilir.[14]
Küçük Çocuklu Anne, Hasta Hükümlü ve Müracaatı Geciken Hükümlü Örnekleri
Sıfır-altı Yaş Grubunda Çocuğu Olan Kadın Hükümlü
Çocuğu sıfır-altı yaş grubunda olan kadın hükümlü, koşullu salıverilmesine iki yıl kaldığında başvurabilir. Diğer şartlar yine aranır. Yakınların ilk işi, müddetnamedeki tarihi ve iyi hal durumunu öğrenmektir.
Ağır Hastalığı Bulunan Hükümlü
Hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlü için sınır üç yıldır. Durum, Adli Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelenir.[15] Rapor yoksa önce raporun temin edilmesi gerekir.
Cezaevinden Çıkıp Beş Günlük Süreyi Kaçıran Hükümlü
Karar verilmiş ve hükümlü cezaevinden ayrılmıştır, ancak beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne gitmezse tablo değişir. Müdürlüğün talebi üzerine infaz hakimi hükümlünün açık cezaevine gönderilmesine karar verir.[16] Müracaat süresi bittikten sonra iki gün daha geçerse TCK m.292 ve 293 gündeme gelir. İade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayanlara da aynı hükümler uygulanır.[17]
Cezaevi İzinlerinde Mazeret, Özel ve İş Arama İzni Ne Zaman Verilir?
İzin ayrı bir kurumdur, denetimli serbestlikle karıştırılmamalıdır. Yüksek güvenlikli kurumdakiler dışındaki hükümlülere üç tür izin verilebilir. İzinde geçen süre hükümlülükte geçmiş sayılır.[18]
- Mazeret izni hükümlülük süresinin onda biri iyi halle geçmişse, yakının ölümü veya yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalık gibi hallerde yol dışında on güne kadar verilir.[19]
- Özel izin açık cezaevindekilere aile bağlarını sürdürmek için üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar verilebilir.[20]
- İş arama izni en az altı ayı kesintisiz geçirmiş ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış hükümlüye çalışma günlerinde sekiz saate kadar verilir.[21]
İzin dönüşünde süre önemlidir. İzinden dönmeyen veya iki günden fazla geç dönen hükümlüye TCK m.292 ve devamı uygulanır. İki gün veya daha az gecikme disiplin işlemi doğurur. Geç dönen ya da firar eden hükümlüye bir daha özel izin verilmez.[22]
Yargıtay 1. Ceza Dairesi Tebliğ ve Başvuru Süresini Nasıl Değerlendirdi?
Bir hükümlü, Covid-19 iznini izleyen 15 gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmadığı gerekçesiyle açık cezaevine iade edilmişti. Hükümlü ise müdürlüğe gittiğini ve kendisine cezasının bittiğinin söylendiğini ileri sürüyordu. İtiraz mercii iadeyi onamıştı. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, Adalet Bakanlığının istemi üzerine bu kararı kanun yararına bozdu.[23]
“usulüne uygun şekilde tebliğ edilip edilmediği, edildi ise hangi tarihte tebliğ edildiği”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E.2024/7494, K.2025/6721, 02.10.2025 (kanun yararına bozma, oybirliği)
Daire, kararın tebliği ve hükümlünün beyanının araştırılmadan karar verilmesini eksik inceleme saydı. Karar kanun yararına bozma niteliğinde olduğu ve Covid izin dönüşüne ilişkin geçici hükme dayandığı için her olaya uygulanacak genel bir içtihat sayılmaz. Yine de tebliğ tarihinin süreler bakımından taşıdığı önemi gösterir.
Beş Günlük Müracaat ve İzin Dönüşünde Yapılmaması Gerekenler
- Müracaat süresi dolana kadar beklememek gerekir. Tebliğ veya SMS tarihi hemen not edilmelidir.
- Yükümlülükleri müdürlükle konuşmadan bırakmamak gerekir. Uymakta ısrar etmek açık cezaevine dönüş sebebidir.
- İzinden dönüş gününü kaçırmamak gerekir. İki günü aşan gecikme TCK m.292 kapsamına girer.
- Yeni bir suç iddiasını hafife almamak gerekir. Alt sınırı bir yıl veya fazla hapis gerektiren kasıtlı suçta dava açılması, hükümlünün açık cezaevine gönderilmesine yol açabilir.[24]
- Kurul değerlendirmesinin bir kez olumsuz çıkmasını nihai saymamak gerekir. Yeniden değerlendirme süresi bir yılı geçemez.
Dilekçe ve itiraz yazarken istinaf dilekçesi örneği ve dilekçe örnekleri sayfası biçim bakımından yol gösterir. Soruşturma aşamasından beri yaşananları toparlamak için ceza soruşturması yazısı da okunabilir.
Arabuluculuk Şart mı, Zamanaşımı Süreyi Etkiler mi?
7036 sayılı Kanun’a göre arabulucuya başvurmak, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade talepleriyle açılan davalarda dava şartıdır.[25] İnfaz hakimliğine başvuruda veya itirazda arabulucuya gitmek gerekmez. Ceza muhakemesindeki uzlaştırma ise CMK m.253’te düzenlenen ayrı bir kurumdur ve infaz aşamasında karşımıza çıkmaz.
Zamanaşımı bakımından en net kural hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında vardır. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.[26] Koşullu salıverilmedeki denetim süresi ise infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır ve süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez.[27] Genel kuralları ceza hukukunun amacı ve kapsamı yazısında okuyabilirsiniz.
Denetimli Serbestlik Hakkında Sık Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik cezayı ortadan kaldırır mı?
Hayır. Ceza infaz edilmeye devam eder. Yalnızca bir bölümü cezaevi dışında, yükümlülükler altında çekilir. Yükümlülüklere uyulursa süreç koşullu salıverilmeyle sonuçlanır.
Denetimli serbestlik için hangi aşamada başvurulur?
Genel kural, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalmasıdır. Küçük çocuklu kadınlar için iki yıl, ağır hasta ve yalnız yaşayamayanlar için üç yıl sınırı vardır. Kesin tarih müddetnameye göre belirlenir.
Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?
İnfaz hakiminin kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir. Dilekçe kararı veren infaz hakimliğine verilir, inceleme ağır ceza mahkemesinde yapılır. Kurum işlemlerine karşı şikayet süresi ise öğrenmeden itibaren on beş gündür. Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne kaç gün içinde gidilir?
Cezaevinden ayrıldıktan sonra talepte belirtilen müdürlüğe beş gün içinde müracaat edilir. Bu süre kaçırılırsa müdürlüğün talebi üzerine hükümlünün açık cezaevine gönderilmesine karar verilir.
Her hükümlü bu usulden yararlanabilir mi?
Hayır. Adli para cezası nedeniyle hapse çevrilenler yararlanamaz. İyi hal, kurumda geçirilen süre ve koşullu salıverilmeye kalan süre de aranır. Hükümlünün durumuna göre kanun metni kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu, m.10 ve m.11 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/1 ve m.105/A/2 ↩
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m.89/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.89/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.14/2 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.14/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/1 (7550 sayılı Kanunla eklenen cümle) ↩
- 5275 sayılı Kanun, geçici m.11 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/4 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.107/2, m.108/1 ve m.108/3 (7550 sayılı Kanunla değişik) ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/1, 3, 6 ve 8 ↩
- 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu, m.5 ve m.6/5 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/5 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/3 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/6 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/8 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.93 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.94/1 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.95 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.96 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.97 ↩
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 02.10.2025 tarihli, 2024/7494 E., 2025/6721 K. sayılı kanun yararına bozma kararı ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.105/A/7 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3/1 ↩
- 5271 sayılı CMK, m.231/8 ↩
- 5275 sayılı Kanun, m.107/6 ↩