Bakırköy Aile Mahkemesi’nden bir tebligat geldi. Dava dilekçesinde nafaka çeşitlerinin üçü de geçiyor. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası ayrı ayrı istenmiş. Tebliğ günü zarfın üzerinde. Cevap süresi o günden itibaren işliyor.
Bu adlar kağıt üzerinde birbirine benzer. Dayanakları, miktarı belirleyen ölçütler ve sona erme halleri ise ayrıdır. Aşağıda tebliğ anından başlanarak hangi nafakanın ne zaman istendiği, hangi sürelerin işlediği ve nafakanın hangi hallerde değiştiği sırayla anlatılıyor.
Nafaka Tebligatında İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
Önce evrakın üç yerine bakılır. Cevap vermek ya da karara itiraz etmek için gereken bilgi bunların içindedir.
- Tebliğ tarihi. Bütün sürelerin başlangıcı bu gündür. Cevap dilekçesini verme süresi tebliğden itibaren iki haftadır.[1]
- Nafakanın adı. Dilekçede ya da kararda tedbir, iştirak, yoksulluk veya yardım nafakası yazar. Şartları farklı olduğu için itirazlar da farklıdır.
- Davanın aşaması. Dava sürüyorsa tedbir nafakası gündemdedir. Boşanma kararı verilmişse istinaf süresi işler. Karar kesinleşmişse artırma, azaltma ve kaldırma davaları söz konusu olur.
Dosyanın hangi mahkemede olduğu da not edilir. Boşanma ve nafaka davalarına aile mahkemeleri bakar.[2] Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.[3] Dava sürecinin genel akışı için boşanma davası rehberine bakılabilir.
Tedbir, İştirak ve Yoksulluk Nafakası Arasındaki Fark Nedir?
Nafaka çeşitleri aynı kanunda yer alır, ancak her biri ayrı bir ihtiyacı karşılar. Dilekçede geçen adlar aşağıda kendi dayanaklarıyla ayrılıyor.
Tedbir Nafakası Dava Sürerken Nasıl Belirlenir?
Boşanma ya da ayrılık davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Önlemler arasında eşlerin geçimi ve çocukların bakımı da sayılır.[4] Tedbir nafakası bu geçici önlemlerden biridir. Eş için de çocuk için de verilebilir.
Dava sürerken istenebilecek diğer önlemler boşanma davasında tedbir kararları yazısında sıralanır.
Madde metni geçici önlemler için kusur ölçütü aramaz. Önlemler davanın devamı süresince gerekli olan ölçüde alınır. Dava açılmadan önce, evlilik sürerken de eşlerden biri parasal katkı ve benzeri önlemleri isteyebilir.[5]
Tedbir nafakası dava boyunca geçerli bir ara düzenlemedir. Boşanma kararıyla birlikte hükme bağlanan iştirak ve yoksulluk nafakaları ise hükümde ayrıca düzenlenir. Kararın hüküm kısmında nafakalar hakkında ne yazdığına dikkat edilmelidir.
İştirak Nafakası Çocuk için Ne Zamana Kadar Ödenir?
Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını düzenler. Velayeti almayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.[6] Bu katkıya iştirak nafakası denir. Madde eşlerin kusurunu ölçüt almaz. Çocuğun ihtiyacı ve ödeyenin ekonomik gücü belirleyicidir.
Velayetin kime verildiği ve hakimin neye baktığı velayet kime verilir yazısında yer alır.
Bakım borcu çocuk ergin olana kadar sürer. Ergin olduğu halde eğitimi devam eden çocuğa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erene kadar bakmakla yükümlüdür.[7] Ödemeyi tek taraflı durdurmadan önce hükümdeki ifade ve çocuğun durumu gözden geçirilir.
Yoksulluk Nafakası Hangi Şartlarda Verilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.[8] Üç ölçüt öne çıkar. Bunlar boşanma yüzünden yoksulluğa düşme, talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması ve ödeyenin mali gücüdür.
Mahkeme bu ölçütler için tarafların gelirini, mal varlığını ve çalışma durumunu araştırır. SGK hizmet dökümü, tapu ve banka kayıtları bu araştırmada önem taşır. Kendi geliri geçimini sağlayan eş yönünden yoksulluk şartı gerçekleşmeyebilir.
Boşanma kararıyla birlikte hüküm altına alınmayan yoksulluk nafakası için ayrı süre vardır. Bu süre aşağıdaki tabloda yer alıyor.
Yoksulluk Nafakasındaki Süresiz İbaresi İptal Edilince Ne Değişir?
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla 4721 sayılı Kanun m.175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti. Karar, Resmi Gazete’de yayımından dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.[9] Bu tarihe kadar maddenin mevcut metni uygulanır.
İptalden sonra yoksulluk nafakasının süresinin nasıl belirleneceğini düzenleyen yeni bir hüküm, kanunun güncel metninde yer almıyor. Bu konuda tahmin yürütmek doğru olmaz. Yeni düzenleme ve mahkeme uygulaması izlenmelidir.
Nafakanın sona ermesi bugün de kanundaki hallere bağlıdır. İrat biçiminde hükmedilen yoksulluk nafakası ve maddi tazminat için kanundaki haller şöyledir.
- Alacaklı yeniden evlenirse ya da taraflardan biri ölürse nafaka kendiliğinden kalkar.
- Alacaklı evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşıyorsa, yoksulluğu ortadan kalkmışsa veya haysiyetsiz hayat sürüyorsa nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
- Tarafların mali durumu değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.
Bu haller kanunun 176. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında sayılır.[10]
Nafaka Davasında Süreler ve Başvuru Yerleri Nelerdir?
Tablo, nafaka çeşitlerinin tümünde tebliğden sonra karşılaşılan başlıca durumları sırayla gösterir. Her satırdaki süre kendi hakkına özgüdür.
| Ne zaman | Hangi süre | Kime başvurulur |
|---|---|---|
| Dava dilekçesi tebliğ edildi | Tebliğden itibaren iki hafta | Davayı gören aile mahkemesine cevap dilekçesi |
| İlk derece kararı tebliğ edildi | Tebliğden itibaren iki hafta | Kararı veren mahkemeye istinaf dilekçesi |
| Bölge adliye mahkemesi kararı tebliğ edildi | Tebliğden itibaren iki hafta | Temyiz dilekçesi, kesinlik sınırına tabi |
| Boşanma kesinleşti, yoksulluk nafakası istenmedi | Kesinleşmeden itibaren bir yıl | Aile mahkemesi |
| Gelir ya da ihtiyaç değişti | Madde metninde süre sınırı yok | Nafaka alacaklısının yerleşim yeri aile mahkemesi |
| Nafaka ödenmiyor | Tazyik hapsi için şikayet hakkı, öğrenmeden itibaren 3 ay ve her halde fiilden itibaren 1 yıl geçmekle düşer | İcra mahkemesi |
İstinaf ve temyiz süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır.[11] Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçince zamanaşımına uğrar.[12] Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma protokolüne dayalı bir tapu iptali ve sebepsiz zenginleşme davasında bu maddenin kapsamını anlatırken maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakasını saymış, protokol alacağına ise on yıllık zamanaşımının uygulanacağını belirterek hükmü bozmuştur.[13]
Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikayeti üzerine icra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verir.[14] Şikayet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.[15] Yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir.[16]
Nafaka alacağının icra yoluyla takibi nafaka alacağı icra takibi yazısında süreleriyle birlikte anlatılır.
Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa hapsin uygulanması davanın sonuna bırakılabilir. İcra ve İflas Kanunu’nun nafaka hükmü bunu böyle düzenler.[17]
Arabulucuya başvuru, boşanma ve nafaka davalarında dava şartı değildir. 7036 sayılı Kanun m.3 bu şartı işçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talebi için koyar.[18] Nafaka uyuşmazlığında doğrudan aile mahkemesine gidilir.
Nafaka Davalarında Üç Farklı Durum Nasıl İlerler?
Dava Açıldı ve Eş Çalışmıyorsa Tedbir Nafakası Nasıl İstenir?
Dilekçede tedbir nafakası açıkça istenir. Hakim geçici önlemleri kendiliğinden de alabilir. Talebi güçlendiren belgeler hizmet dökümü, kira sözleşmesi, fatura ve çocukların okul ile sağlık giderleridir. Çalışmayan eşin gerçekten gelirsiz olup olmadığı mahkemece araştırılır. Dilekçe hazırlarken boşanma davası dilekçesi örneğinden yararlanılabilir.
İşini Kaybeden Nafaka Borçlusu Ödemeyi Durdurabilir mi?
Gelir düştüğünde nafaka kendiliğinden azalmaz. Ödeme yükümlülüğü hüküm değişene kadar sürer. Mali durumun değiştiği hallerde azaltma davası açılır.[19] Dava açmak ödemeyi durdurma hakkı vermez. Tazyik hapsinin davanın sonuna bırakılması hakimin takdirindedir ve zorunlu değildir.
Nafaka Alan Eş Birlikte Yaşamaya Başlarsa Nafaka Kalkar mı?
Alacaklı evlenirse nafaka kendiliğinden biter. Evlenme olmadan birlikte yaşama halinde ise kendiliğinden kalkma yoktur. Kaldırma için dava gerekir. Mahkeme evlilik benzeri, süregelen bir ortak hayatın somut delillerini arar. Tek tek görüntüler ya da kısa görüşmeler bunun için çoğu zaman yeterli değildir.
Yoksulluk Nafakasında Yargıtay Yetim Aylığına Nasıl Bakar?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada taraflar eşit kusurluydu. İlk derece mahkemesi, kadın yetim aylığı aldığı için yoksulluk nafakasını reddetmişti. Daire bu ret kararını bozdu. Gerekçesinde şu sözlere yer verdi.
“Mahkemece davalı kadının yetim aylığı aldığı ve bu nedenle kadına yoksulluk nafakası verilemeyeceği belirtilmiş ise de yetim aylığı kadını yoksulluktan kurtarmaz.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2021/1974, K.2021/3240, 19.04.2021 (bozma)
Karar bir örnektir. Her dosya kendi gelir belgeleriyle değerlendirilir. Gelir kaynağı bulunması nafakayı otomatik olarak engellemez ya da otomatik olarak doğurmaz. Ölçü, kişinin boşanma yüzünden yoksulluğa düşüp düşmediğidir.
Nafaka Konusunda Yapılmaması Gereken Hatalar Nelerdir?
- Tebliğ zarfını ve tarihini saklamamak. İki haftalık cevap ve istinaf süreleri bu tarihten sayılır.
- Mahkeme kararı olmadan nafakayı azaltmak ya da kesmek. Yeniden evlenme ve ölümle kendiliğinden kalkma, irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası ve maddi tazminat içindir.[20] İştirak nafakasında bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer, eğitimi devam eden ergin çocuk için bu süre uzayabilir. Ödemenin azalması ya da kalkması ise kararın değişmesine bağlıdır.[21]
- Gelir ve mal varlığı bilgisini eksik vermek. Mahkeme SGK, tapu ve banka kayıtlarını araştırabilir.
- Süresiz ibaresinin iptalini nafakayı şimdiden bitiren bir gelişme sanmak. İptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir ve o güne kadar mevcut metin uygulanır.
- Nafaka çeşitlerini karıştırmak. Üstsoy, altsoy ve kardeşlere yardım nafakası ayrı bir dayanağa sahiptir ve boşanma davasındaki nafakalardan farklıdır.[22]
Boşanma anlaşmalı yapılıyorsa nafaka ve çocuk konuları protokole yazılır. Protokol hakim onayıyla geçerli olur.[23] Örnek metin için anlaşmalı boşanma protokolü örneği incelenebilir. Dosyaya özgü soruları avukata sor sayfasından iletmek mümkündür.
Nafaka Çeşitleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tedbir nafakası boşanma kesinleşince sona erer mi?
Tedbir nafakası dava sürerken verilen geçici bir önlemdir. Boşanma sonrasında ödenecek iştirak ve yoksulluk nafakası ise boşanma hükmünde ayrıca belirlenir. Hükümde tedbir nafakası hakkında ayrıca bir ifade varsa o esas alınır.
Yoksulluk nafakası ömür boyu devam eder mi?
Madde metninde halen “süresiz olarak” ibaresi yer alır. Anayasa Mahkemesi bu ibareyi iptal etmiştir ve iptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Süreye ilişkin yeni bir düzenleme güncel metinde bulunmuyor. Nafaka ayrıca yeniden evlenme, ölüm, fiilen evliymiş gibi yaşama veya yoksulluğun ortadan kalkması gibi hallerde sona erer.
Nafaka alan eş yeniden evlenirse ne olur?
İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar. Mahkeme kararı gerekmez. Evlenmeden birlikte yaşama halinde ise kaldırma davası açılması gerekir.
İştirak nafakası çocuk kaç yaşına kadar ödenir?
Kanun, bakım borcunun çocuğun ergin olmasına kadar devam ettiğini söyler. Ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa ana ve baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar bakmakla yükümlüdür. Bu durumda nafakanın devamı dosyaya göre değerlendirilir.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Alacaklı icra takibi başlatabilir. Alacaklının şikayeti üzerine icra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verir. Şikayet hakkı öğrenmeden itibaren üç ay, her halde fiilden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu kararın gereğini yerine getirirse tahliye edilir.
Kardeşe ya da anne babaya nafaka verilir mi?
Evet, ancak bu boşanma nafakası değildir. Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler için yardım nafakası istenebilir. Kardeşler yönünden yükümlünün refah içinde olması aranır.
Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.127/1 ve m.317/2 ↩
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.177 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.196 ve m.197 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182/3 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.327 ve m.328 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 ve Anayasa Mahkemesi’nin 4/6/2026 tarihli, E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararı ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176/3 ve m.176/4 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345/1 ve m.361/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.178 ↩
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2011/6967, K.2012/4813, 06.03.2012 (bozma, oybirliği) ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.344 ve m.346 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.347 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.348 ↩
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.344 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176/4 ve m.331 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176/3 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.328 ve m.331 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.364 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3 ve m.184/5 ↩