Boşanma Davası Nasıl Açılır? Yetkili Mahkeme, Harç ve Adımlar

Dilekçeyi yazmaya oturduğunuz akşam akla ilk gelen soru şu olur. Boşanma davası nasıl açılır ve hangi mahkemeye gidilir? Evlilik fiilen bitmiş olabilir. Mahkeme ise kanunun aradığı sebep, süre ve usul şartlarına bakar. Bazı boşanma sebeplerinde saat, dilekçe verilmeden önce işlemeye başlar.

Aşağıda dava öncesindeki kontrolden ilk duruşmaya kadar olan yol, sırasıyla ve kısa durumlarla anlatılıyor. Her dosyanın delili farklıdır. Bu yüzden bir sonuç öngörüsü verilmez.

Boşanma Davası Nasıl Açılır? Dilekçeden Önce Üç Kontrol

Dilekçeyi yazmadan önce şu üç soruya net cevap bulun.

1. Dava hangi sebebe dayanacak? Zina, hayata kast, pek kötü davranış, terk ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması ayrı maddelerde düzenlenir. Seçilen maddeye göre süre ve ispat yükü değişir.
2. Süre işliyor mu? Zina ile pek kötü davranışta, sebebi öğrenmenin üzerinden altı ay geçmişse dava hakkı düşebilir. Affeden tarafın dava hakkı da yoktur.
3. Dava nerede açılacak? Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesi yetkilidir.

Dilekçede dayandığınız belgeleri de toplayın. Mesajlar, raporlar, tutanaklar ve tanık bilgileri bu gruba girer. Elinizdeki belgelerin örnekleri dilekçeye eklenir. Başka yerden getirtilecek belge varsa bunun dilekçede belirtilmesi gerekir.^[1]

Boşanma Davasında Süreler Ne Zaman Başlar ve Kime Başvurulur?

Tablo, dava öncesinden istinafa kadar işleyen başlıca süreleri toplar. Süreler öğrenme ve tebliğ tarihinden başladığı için tebligat zarfını ve belgeleri saklayın.

Ne Zaman	Süre	Kime Başvurulur
Zina, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranış öğrenildi	Öğrenmeden itibaren 6 ay, olaydan itibaren her halde 5 yıl	Aile mahkemesi
Eş ortak konutu terk etti	Ayrılık en az 6 ay sürmeli. İhtar 4. aydan sonra istenir, ihtardan sonra 2 ay beklenir	Hakim veya noter, sonra aile mahkemesi
Evlilik birliği temelinden sarsıldı	Madde metninde ayrı bir hak düşürücü süre yok	Aile mahkemesi
Dilekçe verilirken	Harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır	Mahkeme
Dilekçede veya avansta eksik çıktı	Bazı eksikler için 1 hafta, gider avansı için 2 hafta kesin süre	Mahkeme
Dava dilekçesi davalıya tebliğ edildi	Cevap için 2 hafta, ek süre en çok 1 ay	Davanın açıldığı mahkeme
Ön inceleme davetiyesi tebliğ edildi	Belgeleri sunmak için 2 hafta kesin süre	Mahkeme
Karar tebliğ edildi	İstinaf başvurusu için 2 hafta	Kararı veren mahkeme ya da başka bir yer mahkemesi. İnceleyen merci bölge adliye mahkemesidir

Altı aylık süre zina ve pek kötü davranış gibi sebepler için kanunda açıkça yazılıdır.^[2] Terk sebebinde ise ayrılığın altı ayı ve ihtar süreci aranır. Süreyi hesaplarken ilk işlem, olayı öğrendiğiniz günü belgeye bağlamaktır. Boşanma davası nasıl açılır sorusunun pratik cevabı bu sırayı korumaktır. Önce sebep, sonra süre, ardından mahkeme ve dilekçe gelir.

Hangi olayın hangi sebebe girdiği boşanma sebepleri yazısında sıralanır.

İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye ya da başka bir yer mahkemesine verilebilir ve süre kararın tebliğiyle işlemeye başlar.^[3] İstinaf başvurusunu inceleyen merci bölge adliye mahkemesidir.

Yetkili Mahkeme Hangisidir ve Aile Mahkemesi Hangi İşlere Bakar?

Boşanma ve ayrılık davalarına aile mahkemesi bakar. Aile hukukundan doğan dava ve işler 4787 sayılı Kanun’la bu mahkemeye verilmiştir.^[4] Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bu davaya bakar.^[5]

Yetki konusunda Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi esastır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerde açılır. Bakırköy ya da İstanbul’un başka bir adliyesinin çevresinde oturuyorsanız, nüfus kaydındaki yerleşim yeri adresi bu tespitte ilk bakılan kayıttır.

Bu iki yer farklıysa hangisinin seçileceği konusunda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, aşağıda anılan kararında seçim hakkının davacıya ait olduğunu belirtmiştir. Seçerken duruşmalara gidilecek mesafe, tanıkların bulunduğu yer ve çocukların okulu gibi pratik noktalar da hesaba katılır. Yanlış yerde açılan dava, yetkisizlik kararıyla başka mahkemeye gönderilmesine yol açabilir ve zaman kaybettirir.

Dava Dilekçesinde Neler Bulunur, Harç ve Gider Avansı Ne Zaman Yatırılır?

Dilekçenin içeriği Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 119. maddesinde sayılmıştır. Mahkemenin adı, tarafların adı ve adresleri, davacının kimlik numarası, olayların numaralı özeti, her olayın delili, hukuki sebepler ve açık talep sonucu dilekçede yer alır. Dilekçeyi davacı ya da vekili imzalar.

Boşanma talebinin yanında velayet, nafaka ve tazminat istiyorsanız bunları sonuç bölümünde açıkça yazın. Örnek bir metin için boşanma davası dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır.^[6]

Davacı yargılama harçlarını ve gider avansını dava açarken yatırır.^[7] Tutarlar her dönem güncellendiği için güncel miktarı mahkeme yazı işlerinden öğrenmek gerekir. Gider avansı yatırılmamışsa mahkeme kesin süre verir. Süre içinde yatırılmazsa dava usulden reddedilir.^[8]

Harcı ve masrafı karşılamak geçiminizi önemli ölçüde zorlayacaksa adli yardım istenebilir. Bunun için ödeme gücünden yoksun olmak ve talebin açıkça dayanaktan yoksun bulunmaması gerekir.^[9]

Arabulucuya başvuru yalnız kanunun saydığı uyuşmazlıklarda dava şartıdır. 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesi bunu işçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleri için düzenler.^[10] Boşanma davası bunlardan biri değildir, bu yüzden dilekçeye arabuluculuk son tutanağı eklenmez. Zorunlu arabuluculuğun işleyişini iş davasında arabuluculuk yazısında görebilirsiniz.

Dilekçeden Karara Yargılama Hangi Sırayla İlerler?

Mahkeme dilekçeyi davalıya tebliğ eder. Davalı iki hafta içinde cevap verebilir.^[11] Cevap süresinde verilmezse davacının anlattığı olaylar inkar edilmiş sayılır.^[12] Boşanmada ikrar da hakimi bağlamaz.^[13]

Davalı kendi boşanma talebi varsa karşı davayı cevap dilekçesiyle açar.^[14] Ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri gelir, her biri için iki hafta tanınır.^[15]

Dilekçeler tamamlanınca ön inceleme yapılır. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler. Davetiyede, dilekçede gösterilen ama sunulmayan belgeler için iki haftalık kesin süre verilir. Süre kaçarsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılabilir.^[16]

Ön incelemeden sonra tahkikat başlar. Tanıklar dinlenir, belgeler değerlendirilir ve gerekirse aile mahkemesinin psikolog, pedagog ya da sosyal çalışmacıdan aldığı inceleme dosyaya girer.^[17] Hakim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz ve delilleri serbestçe takdir eder.^[13]

Yargılama aşamalarının toplam süreye etkisi boşanma davası ne kadar sürer yazısında ayrıca değerlendirilir.

Dava sürerken hakim barınma, geçim ve çocukların bakımı gibi geçici önlemleri kendiliğinden alır.^[18] Aile mahkemesi ayrıca esasa girmeden önce uyuşmazlığın sulh yoluyla çözümünü teşvik eder.^[19]

Terk, Ayrı Şehir ve Anlaşma Durumlarında Boşanma Davası Nasıl İlerler?

Eş Evi Terk Ettiyse Dava Ne Zaman Açılabilir?

Eşiniz ortak konutu mart ayında bıraktı ve dönmedi diyelim. Ayrılığın dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez. Hakim ya da noter ihtarda, iki ay içinde konuta dönülmesini ister. İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz.^[20]

Kanun, diğerini konutu terke zorlayan eşi de terk etmiş sayar. Haklı sebeple ayrı yaşama hakkı ise Medeni Kanun’un 197. maddesinde korunur. Ev değiştirmeden önce sebebi belgelemek bu yüzden önemlidir.

Eşler Farklı Şehirde Oturuyorsa Hangi Mahkeme Yetkilidir?

Eşlerden biri İstanbul’da, diğeri başka bir ilde yaşıyor olsun. Davacı İstanbul’daki yerleşim yerini seçip dava açar. Davalı yetki itirazı ileri sürerse mahkeme önce yetkiyi inceler. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada, mahkeme son altı ay birlikte oturulan yeri esas alıp yetkisizlik kararı vermişti. Daire, kayıtlardaki yerleşim yerinin aksi kanıtlanmadıkça karine oluşturduğunu belirterek kararı bozdu.

“Gösterilen yerlerden birini seçim hakkı davacıya aittir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2018/7983, K.2019/179, 15.01.2019 (bozma, oybirliği)

Bu karar bir dosyanın somut olaylarına dayanır. Kendi dosyanızda adres kayıtları ve fiili oturma yeri ayrıca değerlendirilir.

Eşler Anlaşırsa Dava Süreci Nasıl Kısalır?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurabilir ya da bir eş diğerinin davasını kabul edebilir. Bu halde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hakim tarafları bizzat dinler ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir.^[21] Dilekçe ve protokol için anlaşmalı boşanma dilekçesi ve protokol örneği yazısı hazırlanmıştır.

Boşanma Davası Açarken Süre ve Usul Bakımından Nelerden Kaçınılmalı?

• Altı aylık süreyi “bir daha konuşalım” diye beklemek. Affeden tarafın dava hakkı yoktur, bu yüzden uzayan barışma denemeleri hakkı etkileyebilir.
• Terkte ihtar sürecini atlayıp doğrudan dilekçe vermek. Süre dolmadan açılan dava erken olur.
• Olayları delilsiz yazmak. Dilekçede her olayın hangi delille ispatlanacağı gösterilmelidir.
• Gider avansını eksik bırakmak. Mahkemenin verdiği kesin süre kaçarsa dava usulden reddedilebilir.
• Tebligatı almayıp cevap vermemek. Cevapsızlık kabul anlamına gelmez ama savunma hakkı zayıflar.
• İstinaf süresini tebliğ tarihine göre hesaplamamak. Süre karar tebliğ edildiğinde başlar.

Boşanma davasının ardından ayrı bir zamanaşımı süresi de işler. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.^[22] Hangi talebin bu kapsamda olduğu dosyaya göre değerlendirilir. Genel çerçeve için boşanma davası şartları ve süreci rehberine de göz atın.

Boşanma Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.121 ↩
2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161, m.162, m.164, m.166 ↩
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.343/1, m.345/1 ↩
4. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4 ↩
5. 4787 sayılı Kanun m.2 ↩
6. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.118, m.119 ↩
7. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.120 ↩
8. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114/1-g, m.115 ↩
9. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334 ↩
10. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
11. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.122, m.127 ↩
12. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.128 ↩
13. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184 ↩
14. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.133 ↩
15. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.136 ↩
16. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.137, m.139, m.140 ↩
17. 4787 sayılı Kanun m.5 ↩
18. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
19. 4787 sayılı Kanun m.7 ↩
20. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.164 ↩
21. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3 ↩
22. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.178 ↩