05 Ekim’de yazılı fesih bildirimi eline geçen bir işçi için saat o gün işlemeye başlar. İşçi üç hafta önce bir sendikaya üye olmuşsa ve bildirimde “verimsizlik” yazıyorsa, sendikal tazminat da gündeme gelebilir. Bu yazı hangi sürenin ne zaman başladığını anlatır. İşe iade ile tazminatın hangi sırayla istenebileceğini de gösterir.
Sendikal Tazminat Hangi Durumda Doğar?
6356 sayılı Kanun’un 25. maddesi sendika özgürlüğünü korur. İşçi sendikaya üye olduğu, üye olmadığı ya da sendikal faaliyete katıldığı için işten çıkarılamaz. Farklı işleme de tabi tutulamaz. [1]
İşveren bu yasaklara aykırı davranırsa işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. [2] Maddenin güncel metni mevzuat.gov.tr adresinde okunabilir.
Anayasa Mahkemesi 22.10.2014 tarihli kararıyla dördüncü fıkradaki “fesih dışında” ibaresini iptal etmiştir. Bu nedenle tazminat yalnız fesih dışındaki uygulamalar için değil, iş sözleşmesinin sendikal nedenle sona erdirilmesi için de istenebilir. [3]
Sendikal Nedenle Fesihte İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
Tebliğ günü ve bildirimde yazılı neden belirleyicidir. Önce şunlar kontrol edilir.
- Fesih bildiriminin eline geçtiği tarih ve tebliğ biçimi. Bir aylık süre bu tarihten sayılır.
- Bildirimde gösterilen neden ile sendikaya üyelik tarihi arasındaki zaman ilişkisi.
- Aynı dönemde sendikaya üye olup işten çıkarılan başka işçilerin bulunup bulunmadığı.
Listedeki üçüncü maddenin önemi büyüktür. Aynı günlerde çıkarılan sendikalı işçilerin sayısı, feshin gerçek nedenine dair önemli ipuçlarından biridir. Bu yüzden işyerindeki diğer çıkarmaların tarihleri de not edilmelidir. Sendika şubesinden alınacak yazı, üyelik tarihini gösterir.
Bildirimin yazılı şekli ve tebliği konusunda fesih bildirimi nasıl yapılır yazısına bakılabilir. Bildirimde hiçbir neden gösterilmemesi de işe iade yönünden önem taşır. [4]
Sendikal Nedenle Fesihte Süreler ve Başvuru Sırası Nasıl İşler?
İşe iade istenecekse yol 4857 sayılı Kanun’un 20. ve 21. maddelerine göre işler. Önce arabulucuya başvurulur, sonra gerekirse dava açılır. Süreler aşağıdaki tabloda toplanmıştır. [5]
| Aşama | Süre | Başlangıç | Başvuru Yeri |
|---|---|---|---|
| İşe iade için arabulucuya başvuru | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliği | Arabuluculuk bürosu |
| Arabuluculuk görüşmesi | 3 hafta, zorunlu halde 1 hafta uzatılabilir | Arabulucunun görevlendirilmesi | Arabulucu |
| İşe iade davası | 2 hafta | Arabuluculuk son tutanağı | İş mahkemesi |
| İşe başlamak için işverene başvuru | 10 iş günü | Kesinleşen kararın tebliği | İşveren |
| İşverenin işe başlatması | 1 ay | İşçinin başvurusu | İşveren |
| Boşta geçen süre ücreti | En çok 4 aya kadar | Kesinleşmeye kadar çalıştırılmama | Mahkeme belirler |
Tebliğ 05 Ekim’de yapıldıysa arabulucuya başvuru için son gün Kasım ayının ilk haftasındadır. Son günün tatile denk gelip gelmediği ayrıca kontrol edilmelidir. Bu sürelerin kaçırılması işe iade yolunu kapatabilir. Genel akış için işe iade davası yazısı, boşta geçen süre için boşta geçen süre ücreti yazısı okunabilir.
Sendikal Nedenle Fesihte İşe İade ve Tazminat Birlikte Nasıl Hesaplanır?
Kanun iki talebi birbirine bağlamaz. Sendikal nedenle fesih tespit edilirse, işçi işe başlamak için işverene başvurduktan sonra işveren işçiyi işe başlatsın ya da başlatmasın, tazminata hükmedilir. [6]
İşçi işe başlatılmazsa sonuç şöyledir.
- 6356 sayılı Kanun’daki tazminat verilir. Alt sınır işçinin bir yıllık ücretidir.
- 4857 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrasındaki işe başlatmama tazminatı ayrıca verilmez.
- Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir.
İşçi işe iade davası açmamışsa da yalnızca bu tazminatı isteyebilir. Kanun, dava açılmamasının tazminat talebini engellemediğini açıkça yazar. İşçinin iş kanunlarından doğan diğer hakları da saklıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı koşulları varsa ayrıca incelenir. Hesap için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçlarından yararlanılabilir. [7]
Otuz İşçi ve Altı Ay Şartı Sendikal Nedenle Fesihte Aranır mı?
Genel kural olarak işe iade için işyerinde otuz işçi ve altı aylık kıdem gerekir. [8] Sendikal nedenle fesihte işçi, 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 20. ve 21. maddelere göre dava açma hakkına sahiptir. Fıkradaki “18” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Yani 18. maddedeki iki koşula kanun metni atıf yapmaz.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi bir kararda, işyerinde otuzdan az işçi bulunduğu gerekçesiyle davayı reddeden mahkemenin kararını bozmuştur. Daire, feshin sendikal nedene dayanıp dayanmadığının esastan incelenmesini istemiştir.
“otuzdan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanların sendikal neden iddiasıyla işe iade davası açabileceği mümkün hale gelmiştir”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/9305, K.2016/11155, 18.04.2016 (bozma)
Altı aylık kıdem konusunda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de aynı yönde değerlendirme yapmıştır. Ancak kıdem şartının aranmaması, feshin sendikal nedene dayandığının ispatına bağlıdır. İspat edilemezse işçi yeniden genel kurallara tabi olur. Genel kurallar için geçerli nedenle fesih yazısına bakılabilir. [9]
Feshin Sendikal Nedene Dayandığını Kim İspat Eder?
Kanun ispat yükünü iki aşamada düzenler. Feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşveren başka bir neden ileri sürer ve işçi feshin bu nedene dayanmadığını söylerse, sendikal nedeni ispat yükü işçiye geçer. [10] Fesih dışındaki sendikal ayrımcılıkta işçi ispat yükümlüdür. İşçi güçlü bir durum ortaya koyarsa işveren davranışının nedenini ispat eder. [11]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen bir olayda işçi, fesihten önce sendikaya üye olmuştu. Bölge adliye mahkemesi işe iadeye karar vermişti. Daire bu kararı bozdu ve davayı reddetti. Dosyada üyelik dışında delil yoktu ve işçi tanık da bildirmemişti.
“Fesih öncesinde sendikaya üye olması tek başına feshin sendikal nedene dayandığının kanıtı için yeterli değildir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2018/1691, K.2018/6302, 26.03.2018 (bozma, dava reddi)
Aynı kararda Daire bazı ölçütleri de sayar. İşyerindeki sendikalı işçi sayısı, üyelik tarihleri, yetki sürecinin işleyip işlemediği ve yeni işçi alınıp alınmadığı bu ölçütler arasındadır. Bu bilgiler tanık ve sendika yazılarıyla desteklenir.
Sendikal Fesih Davasında Üç Farklı Durum Nasıl İlerler?
Birinci durumda işyerinde on iki işçi çalışır ve işçi üç aydır oradadır. İşçi sendikaya üye olduktan iki hafta sonra çıkarılmıştır. Sendikal neden iddiası varsa işe iade yolu kanun metni gereği kapalı değildir. Bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir.
İkinci durumda işçi büyük bir işyerinde çalışmaktadır ve işe dönmek istememektedir. İşçi yalnızca tazminat isteyebilir. Bu talep için de arabulucuya başvuru dava şartıdır, çünkü kanun metni “kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı” der. [12]
Üçüncü durumda işe iade davası kazanılmış, ancak işveren işçiyi işe başlatmamıştır. Tazminat ödenir. İşe başlatmama tazminatı ayrıca verilmez. Boşta geçen süre ücreti ise dört aya kadar hesaplanır.
Arabuluculuk Dava Şartı ve Zamanaşımı Sendikal Fesihte Nasıl İşler?
6356 sayılı Kanun’a dayanan tazminat davalarında da arabulucuya başvurmadan dava açılırsa mahkeme davayı usulden reddeder. Son tutanak dava dilekçesine eklenmelidir. [13]
Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. [14] Kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmadan feshin tazminatı, kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı ve yıllık izin ücreti için süre beş yıldır. Ücret alacaklarında da süre beştir. [15] Faiz ve süre hesabı için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı yazısı kullanılabilir.
Ek madde 3’ün saydığı tazminatlar arasında sendikal tazminat yoktur ve 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesi de ayrı bir zamanaşımı düzenlemez. Hangi sürenin uygulanacağı tartışmalıdır, bu yüzden beş yıllık süre kendiliğinden varsayılmamalı ve başvuru geciktirilmemelidir. İşe iade de isteniyorsa bir aylık arabulucu başvuru süresi ayrıca izlenir.
Memur Sendikası Üyeleri için Aynı Yol İzlenir mi?
Kamu görevlilerinin sendika güvencesi 4688 sayılı Kanun’un 18. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir. Madde, sendikal faaliyetler nedeniyle görevlere son verilmesini ve farklı işlem yapılmasını yasaklar. İşçiler için öngörülen bir yıllık ücret tutarındaki tazminat hükmü bu maddede yer almaz. [16] Bu nedenle bu yazıdaki süreler memurlar için esas alınmamalıdır.
Sendikal Fesih Sürecinde Hangi Hatalar Süre Kaybettirir?
- Tebliğ tarihini gösteren fesih belgesini saklamamak.
- Bir aylık arabuluculuk süresini işverenle yazışarak geçirmek.
- Yalnızca sendika üyeliğine dayanıp başka delil toplamamak.
- Sendikadan üyelik tarihini gösteren yazı almamak.
- Sendikal tazminatı kötü niyet tazminatı ile aynı hak sanmak.
- Kıdem ve ihbar tazminatı koşullarını ayrıca değerlendirmemek.
Kötü niyet tazminatı, işe iade korumasından yararlanamayan işçinin fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirilmesiyle ilgilidir ve bildirim süresinin üç katı tutarındadır. [17] Ayrımcılık tazminatı ise 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesine dayanır ve dört aya kadar ücret tutarındadır. [18] Bu iki hak sendikal tazminattan ayrı değerlendirilir. Ayrımcılık tazminatı için ayrımcılık tazminatı yazısına bakılabilir. İşten çıkarılan işçinin genel hakları için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı da okunabilir.
Sendikal Tazminat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sendikal tazminat en az ne kadardır?
Kanuna göre işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere tazminata hükmedilir. Alt sınır budur, tutarı mahkeme belirler.
Sendikal nedenle çıkarılan işçi işe iade davası açmak zorunda mıdır?
Hayır. Kanun, işe iade davası açılmamasının tazminat talebini engellemediğini yazar. İşe iade isteniyorsa bir aylık arabuluculuk süresi ayrıca izlenir.
Otuzdan az işçi çalışan işyerinde sendikal nedenle işe iade istenebilir mi?
Evet. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, otuzdan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanların da sendikal neden iddiasıyla işe iade davası açabileceğini belirtmiştir. Feshin sendikal nedene dayandığı ise ayrıca ispat konusudur.
Yalnızca sendikaya üye olmak sendikal fesih için yeterli kanıt mıdır?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir kararında fesihten önce üye olmanın tek başına yeterli kanıt olmadığını belirtmiştir. Üyelik tarihleri, diğer işçilerin durumu ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir.
Sendikal tazminat ile işe başlatmama tazminatı birlikte ödenir mi?
Hayır. İşçi işe başlatılmazsa tazminat verilir, işe başlatmama tazminatı ayrıca verilmez. Boşta geçen süre ücreti ise ayrıca hesaplanır.
Tazminat davasından önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Kanun, kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı için arabulucuya başvuruyu dava şartı sayar. Bu tazminat 6356 sayılı Kanun’a dayandığından, başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.
Kaynaklar
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25/1-3. ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/4. ↩
- Anayasa Mahkemesi, E.2013/1, K.2014/161, 22.10.2014 (6356 sayılı Kanun m.25/4 ve m.25/5). ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1, m.21; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, m.3/10. ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/5. ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/5 ve m.25/9; 4857 sayılı İş Kanunu m.21. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1. ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2018/1691, K.2018/6302, 26.03.2018. ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/6. ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/7. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1-2. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ve m.32/son. ↩
- 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Hakkı Kanunu m.18. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5. ↩