Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölümlü Kazada Hak Sahipleri

Bir işçi sabah vardiyaya çıkıyor ve akşam eve dönmüyor. Aile cenaze işleriyle uğraşırken hukuki süreler de sessizce işlemeye başlar. Destekten yoksun kalma tazminatı için hangi adımın ne zaman atılacağı bu yüzden ilk haftalarda önem kazanır.

Bu yazı ölümlü kazadan sonraki yolu sırayla anlatır. Cenaze giderinden bilirkişi raporuna, SGK gelirinden istinaf süresine kadar her aşama ayrı başlıkta ele alınır. Tutar yazılmaz, çünkü hesap her dosyada ölenin gelirine ve kusur oranına göre değişir.

Ölümlü Kazadan Sonraki İlk Hafta İçinde Hangi Üç Şeye Bakılmalıdır?

İlk günlerde üç konu öne çıkar.

1. Kazanın resmi kaydı. Ölüm belgesi, olay yeri tutanağı ve soruşturma dosya numarası saklanır. Taksirle ölüme neden olma suçu TCK m.85’te düzenlenir ve madde metninde şikayet şartı yoktur.^[1] Sürecin işleyişi için ceza soruşturması nedir yazısına, başvuru metni için suç duyurusu dilekçesi örneğine bakılabilir.
2. Gelir ve destek belgeleri. Bordro, SGK hizmet dökümü, banka hareketleri ve aileye yapılan düzenli ödemelerin kayıtları toplanır. Bilirkişi hesabının temeli bu belgelerdir.
3. Sosyal güvenlik ve sigorta başvuruları. SGK’dan gelir veya aylık için, trafik kazasında ise sigorta şirketine yazılı başvuru gerekir. İkisinin de süresi ve şartı ayrıdır.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hangi Zararları Kapsar?

Ölüm halinde uğranılan zararlar TBK m.53’te örnek olarak sayılır. Cenaze giderleri birinci sıradadır. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücü kaybı da istenir. Üçüncü kalem ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıplarıdır.^[2]

Destek tazminatı, ölenin yaşasaydı bu kişilere sağlayacağı katkının parasal karşılığıdır. Zarar tam ispatlanamıyorsa hakim olayların olağan akışına göre hakkaniyete uygun bir miktar belirler.^[3] Kanunun tam metnine mevzuat.gov.tr adresinden ulaşılır.

Manevi tazminat ayrı bir taleptir. Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde ölenin yakınlarına uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.^[4] Bu talepte aktüerya hesabı yapılmaz, miktarı hakim takdir eder.

Ölümlü Kazada Süreler ve Başvuru Sırası Nasıldır?

Aşağıdaki tablo adımları ve sürelerini bir arada gösterir.

Adım	Süre	Başvuru yeri	Dayanak
Soruşturma ve kusur tespiti	Kazadan hemen sonra	Cumhuriyet başsavcılığı	TCK m.85
Sigortaya yazılı başvuru (trafik kazası)	Davadan önce, cevap süresi 15 gün	Sigorta kuruluşu	KTK m.97
Gelir veya ölüm aylığı	Ölüm aylığı için yazılı istek. Gelir ve aylıkta istenmeyen kısım 5 yıl sonra zamanaşımına uğrar	SGK	5510 m.20, m.32/2, m.97/1
Tazminat davası	Üçüncü kişiye karşı öğrenmeden 2 yıl, olaydan 10 yıl. İşverene karşı 10 yıl	Görevli mahkeme	TBK m.72, m.146, m.417/3, KTK m.109
Bilirkişi raporuna itiraz	Tebliğden 2 hafta	Dava mahkemesi	HMK m.281
İstinaf	Tebliğden 2 hafta	Bölge adliye mahkemesi	HMK m.345
Temyiz	Temyiz edilebilen kararlarda tebliğden 2 hafta	Yargıtay	HMK m.361

Sigorta başvurusu yalnız trafik kazalarında gündeme gelir. Kanun, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuruyu şart koşar. Kuruluş 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da tahkime başvurulabilir.^[5]

Üçüncü kişiye karşı açılacak davada haksız fiil hükümleri işler ve TBK m.72 uygulanır. Tazminat istemi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar. Her halde fiilden itibaren on yıl geçmekle de zamanaşımı dolar. Ceza kanunu daha uzun süre öngörmüşse o süre uygulanır.^[6]

Motorlu araç kazalarında maddi tazminat için aynı kural KTK m.109’da yer alır.^[7] Ölen işçinin işvereni bakımından ise işverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine bağlıdır.^[8] Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, eski Borçlar Kanunu dönemindeki iş kazalarına ilişkin kararlarında işverene karşı on yıllık genel süreyi uygulamıştır (TBK m.146).^[9]

Sorumluluk birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hakim, zarar gören aksini istemedikçe ona giderim bakımından en elverişli imkanı sağlayan sebebe göre karar verir.^[10] Hangi sürenin uygulanacağı dosyaya göre belirlenir, bu yüzden en kısa süre esas alınmalıdır.

Arabuluculuk, işçi alacağı ve tazminatı davalarında dava şartıdır.^[11] İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları bu şartın dışındadır.^[12] Ölen işçinin kıdem tazminatı gibi işçilik alacakları ise ayrıca değerlendirilir.

Dava dilekçesinde alacağın yalnız bir kısmı istenebilir. 7589 sayılı Kanunla eklenen ve 31.07.2026’dan itibaren yürürlükte olan dördüncü fıkra, bu durumda talebin aynı davada bir defaya mahsus olarak tahkikatın sonuna kadar artırılmasına izin verir.^[13] Bilirkişi raporu hesabı ortaya koyduktan sonra tutar bu yolla yükseltilebilir. Aile ekonomik olarak zorlanıyorsa hakim, inandırıcı kanıtlar üzerine geçici ödeme kararı da verebilir.^[14]

Ölümlü Kazada Hak Sahibi Kimdir ve Mirasçıyla Aynı Kişi mi Olur?

Kanun hak sahiplerini tek tek saymaz. Tazminat istemi, ölenin desteğinden yoksun kalan kişiye aittir.^[15] Eş ile çocuklar ve anne baba bu kişilerin en bilinenleridir. Ancak ölçüt sıfat değil, ölenin sağladığı ya da ileride sağlaması muhtemel desteğin bulunmasıdır.^[16]

Mirasçılık belgesi mirasçıları gösterir, destek ilişkisini göstermez. Mirasçı olup ölenin katkısından yararlanmayan biri hak sahibi olmayabilir. Ölenin düzenli katkı yaptığı bir kişi ise mirasçı olmasa bile hak sahibi sayılabilir. Bu ilişki banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla ispatlanır.

Ölen işçinin kıdem tazminatı ayrı bir alacaktır. Bu tutar kanuni mirasçılara ödenir.^[17] Aynı ölümden iki ayrı alacak doğar ve alacaklılar farklı olabilir. Olayın kıdem boyutu için kanuni nedenle kıdem tazminatı yazısı, tutar için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

Destek Payı Nasıl Belirlenir ve Bilirkişi Neyi Hesaplar?

Hesabı mahkemenin atadığı aktüerya bilirkişisi yapar. Mantık şöyle kurulur. Ölenin geliri belirlenir. Bu gelirden ölenin kendi payı ayrılır. Kalan kısım hak sahiplerine pay oranlarıyla dağıtılır ve destek süresi boyunca hesaplanır.

Kanuna göre destekten yoksun kalma zararı bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Hesaplanan tazminat hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz.^[18] Ölenin zararın doğmasında kusuru varsa tazminat uygulamada indirilebilir.^[19] Bu yüzden kusur raporu hesabın ayrılmaz parçasıdır.

Ölümlü kazada işverenin sorumluluğu iş kazasında işveren sorumluluğu yazısında ele alınır.

Ceza hakiminin kusur değerlendirmesi hukuk hakimini bağlamaz. Beraat kararı da hukuk davasını kendiliğinden sona erdirmez.^[20] Hukuk davasında kusur ve zarar ayrıca ispatlanır.

SGK Geliri ve 7589 Sayılı Kanun Tazminat Hesabını Nasıl Etkiler?

Ölüm iş kazası veya meslek hastalığına bağlıysa hak sahiplerine, ölenin aylık kazancının yüzde yetmişi esas alınarak gelir bağlanır. Gelir hak sahipleri arasında m.34’teki oranlara göre paylaşılır.^[21] Diğer ölümlerde ölüm aylığı, prim gün sayısı ve yazılı istek gibi şartlara bağlıdır.^[22] Metne mevzuat.gov.tr üzerinden bakılabilir.

Kurum, işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi varsa ödemeleri ve gelirin ilk peşin sermaye değerini işverene ödettirir. Bu rücu, hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır. Üçüncü kişinin kusuru varsa peşin sermaye değerinin yarısına rücu edilir.^[23] Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ise zarardan veya tazminattan indirilemez.^[18] Rücu edilebilen kısmın bilirkişi raporunda ayrı hesaplanması istenebilir.

7589 sayılı Kanun TBK m.55’e iki fıkra ekledi. Kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinemeyen döneme ilişkin tazminata karar tarihinden kanuni faiz işler. İfa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel de tazminattan oransal olarak mahsup edilir.^[24] Değişiklik yürürlüğe girdikten sonra meydana gelen olaylara uygulanır. Önceki olaylarda eski metin geçerlidir.^[25]

Eş, Çocuk ve Anne Babanın Durumuna Göre Yol Nasıl Değişir?

İlk durumda bir işçi iş kazasında ölüyor, geride eşi ve küçük çocuğu kalıyor. SGK gelir bağlar, işverenin kusuru varsa Kurum rücu eder. Tazminat davasında arabuluculuk son tutanağı aranmaz.

İkinci durumda evli olmayan bir sürücü trafik kazasında ölüyor. Anne ve babasına her ay düzenli para gönderiyordu. Anne baba hak sahibi olabilir, ancak bu katkı banka kayıtları ve tanıkla gösterilmelidir. Önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılır.

Üçüncü durumda kazanın tarihi belirleyicidir. Olay 7589 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce olmuşsa TBK m.55’in eski metni uygulanır. Sonra olmuşsa yeni faiz ve mahsup fıkraları geçerlidir.

Yargıtay Destek Payının Eş, Çocuk ve Anne Babaya Dağılımını Nasıl Denetliyor?

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, trafik kazasında yolcu olarak ölen kişinin hak sahiplerinin davasını incelemiştir. Bilirkişi, ölenin gelirini yarı yarıya kendisi ve eşi için ayırmış, sağ olan anne babaya pay vermemiştir. Daire bunu eksik inceleme sayarak hükmü bozmuştur. Aşağıdaki cümle genel pay ilkesini anlatan gerekçeden alınmıştır. Kararın dayanağı anne babanın hesapta gözetilmemesidir, tutar veya kusur oranına ilişkin bir ilke içermez.

“Çocukların sayısı arttıkça hem desteğe ayrılan pay, hem de eş ve çocuklar ile ana ve babaya ayrılacak paylar düşecektir”
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2018/1847, K.2019/12104, 17.12.2019 (bozma, oybirliği)

Karar, pay oranlarının her dosyada kimlerin sağ olduğuna göre kurulması gerektiğini gösterir. Bilirkişi raporu bu açıdan okunmalı, eksik bulunursa süresinde ek rapor veya açıklama istenmelidir.

Ölüm Sonrası Hangi Davranışlar Tazminat Hakkını Zayıflatır?

Aşağıdaki davranışlar hakkı veya delili zayıflatabilir.

• Ödeme belgesini okumadan imzalamak. Ölen işçinin işvereniyle yapılan ibra sözleşmesi yazılı olmalı, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonra imzalanmalı, alacağın türünü ve miktarını açıkça göstermeli, ödeme de banka aracılığıyla noksansız yapılmalıdır. Bu kurallar hizmet sözleşmesinden doğan tazminat alacaklarına, destekten yoksun kalanların isteyebileceği tazminata da uygulanır.^[26] Trafik kazasında sigortayla yapılan uzlaşmada ise KTK m.111/2 uygulanır. Şartları ibraname nedir yazısından kontrol etmek mümkündür.
• Sigortayla yetersiz bir uzlaşma yapmak. Tazminat miktarına ilişkin, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli uzlaşmalar yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal edilebilir.^[27]
• Bilirkişi raporuna iki hafta içinde itiraz etmemek. Rapor tebliğ edildikten sonra eksik veya belirsiz noktalar için mahkemeden talepte bulunulur.^[28]
• Süreyi ceza dosyasına bağlı saymak. Ceza davası sürerken zamanaşımı tartışması ayrı yürür. Hukuk davasının ne zaman açılacağı, uygulanacak zamanaşımı kuralına göre baştan planlanmalıdır.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.85/1. ↩
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53. ↩
3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.50/2. ↩
4. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.56/2. ↩
5. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97. ↩
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72/1. ↩
7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109/1-2. ↩
8. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/3. ↩
9. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2020/7310, K.2021/3390, 16.03.2021 ve E.2022/5930, K.2024/3185, 26.03.2024; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146. ↩
10. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.60. ↩
11. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
12. 7036 sayılı Kanun m.3/3. ↩
13. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4 (7589 sayılı Kanun m.20 ile eklenmiştir). ↩
14. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.76. ↩
15. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53/3. ↩
16. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2017/1066, K.2019/8977, 07.10.2019. ↩
17. 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (işçinin ölümü halinde tazminat kanuni mirasçılarına ödenir). ↩
18. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.55/1. ↩
19. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52/1. ↩
20. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.74. ↩
21. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.20/1, m.34. ↩
22. 5510 sayılı Kanun m.32/2. ↩
23. 5510 sayılı Kanun m.21/1 ve m.21/4. ↩
24. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.55/3-4 (7589 sayılı Kanun m.18 ile eklenmiştir). ↩
25. 7589 sayılı Kanun geçici m.1/9. ↩
26. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/2 ve 4. ↩
27. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.111/2. ↩
28. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1. ↩