Fesih bildirimi elinize geçti. Sözleşme, bildirim süresi dolunca sona erecek. İşsizlik maaşı başvurusu için saat, sözleşmenin bittiği günü izleyen günden itibaren işler. Kanundaki adı işsizlik ödeneğidir ve 4447 sayılı Kanunda düzenlenir.[1]
Aşağıda hangi işlemin hangi sırayla ve hangi süre içinde yapılacağı gösterilir. İstifa edenin durumu, işe iade davası ve yanlış yazılan çıkış nedeni de aynı yol haritasında ele alınır.
İşsizlik Ödeneği Başvurusundan Önce Bakılacak Üç Şey Nedir?
Önce üç soruya cevap verilir. Cevaplar, aşağıdaki tabloda hangi satırda olunduğunu belirler.
- Sözleşme hangi yolla sona erdi? İşveren feshi, işçinin haklı feshi, belirli sürenin bitmesi ve işyerinin kapanması kanundaki listede yer alır. İşçinin kendi isteğiyle ayrılması bu listede yoktur.
- Prim şartı sağlanıyor mu? Sözleşmenin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak gerekir. Son üç yılda da en az 600 gün prim ödenmiş olmalıdır.
- Otuz günlük süre ne zaman başladı? Sayım, sözleşmenin sona erdiği günü izleyen günden başlar.
İşsizlik Ödeneğinde Fesihten İlk Ödemeye Kadar Süreler ve Adımlar Nelerdir?
Tablo, her sürenin hangi kanundan geldiğini de gösterir. Süreler farklı maddelerde ayrı başlar.
| Adım | Süre | Muhatap | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yazılı fesih bildirimi | Bildirim süresi iş süresine göre en az iki, dört, altı veya sekiz hafta | İşveren | 4857 m.17, m.109 |
| Sözleşmenin sona ermesi | Bildirim süresinin bittiği gün | İşveren | 4857 m.17 |
| İşten ayrılış bildirgesi | Sona erme m.51 hallerinden birine dayanıyorsa üç nüsha düzenlenir ve 15 gün içinde bir nüshası İŞKUR’a gönderilir, bir nüshası işçiye verilir | İşveren | 4447 m.48 |
| Ödenek başvurusu | Sona erme gününü izleyen günden itibaren 30 gün | İŞKUR | 4447 m.48 |
| Başvurunun sonuçlanması | Başvuruyu izleyen ayın sonuna kadar | İŞKUR | 4447 m.50 |
| Aylık ödeme | Her ayın beşinde | İşçinin kendisine | 4447 m.50 |
| İşe iade talebi | Tebliğden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru, son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava | Arabulucu, iş mahkemesi | 4857 m.20/1 |
| Kıdem ve ihbar alacakları | Dava öncesi arabuluculuk şarttır, zamanaşımı beş yıldır | Arabulucu, iş mahkemesi | 7036 m.3/1, 4857 ek m.3 |
Otuz günlük süre, sözleşmenin sona erdiği günü izleyen günden başlar ve bildirgenin elinize geçtiği tarihe bağlı değildir. Bildirimli fesihte sona erme günü, bildirim süresinin bittiği gündür. Başvuru doğrudan yapılabildiği gibi elektronik ortamda da yapılabilir.[2] Güncel başvuru kanalı için İŞKUR’un resmi sayfasına bakılır.
Kıdem tazminatında ve bildirim şartına uyulmamasından doğan ihbar tazminatında zamanaşımı beş yıldır.[3] Süre, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.[4] Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[5] Bu süreler ödenek başvurusundan bağımsız işler, faiz ve zamanaşımı ayrıntısı için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı yazısına bakılabilir.
İşsizlik Ödeneği Kaç Gün Sürer ve Prim Şartı Nasıl Okunur?
Ödenek süresi, son üç yıldaki prim gününe göre belirlenir. Kanun üç kademe sayar.[6]
| Son Üç Yılda Prim Günü | Ödenek Süresi |
|---|---|
| 600 gün | 180 gün |
| 900 gün | 240 gün |
| 1080 gün | 300 gün |
Günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazançlardan bulunan günlük ortalama brüt kazancın yüzde kırkıdır. Tutar, brüt asgari ücretin yüzde sekseni ile sınırlıdır. Asgari ücret her dönem değiştiği için TL tutarı burada yazılmaz. Rakam için işsizlik maaşı hesaplama aracı kullanılabilir.
Sezon sonunda işi biten çalışanların hakları mevsimlik işçi hakları yazısında ele alınır.
İstifa Eden İşçi İşsizlik Ödeneği Alabilir mi?
Kanun, ödenek hakkı doğuran sona erme biçimlerini tek tek sayar. İşçinin kendi isteğiyle ayrılması sayılanlar arasında yer almaz.[7] Sayılan başlıca haller şunlardır.
- İşverenin bildirim sürelerine uygun feshi.
- İşçinin haklı nedenle feshi.
- İşverenin sağlık sebebine veya zorlayıcı sebebe dayanan haklı feshi.
- Belirli süreli sözleşmenin sürenin dolmasıyla bitmesi.
- İşyerinin devri, kapanması veya işin niteliğinin değişmesi nedeniyle işten çıkarılma.
Madde 1475 sayılı eski İş Kanununa atıf yapar. 4857 sayılı Kanun geçici m.1/1 bu atıfları 4857 sayılı Kanuna yapılmış sayar ve karşılıklar bildirim süreleri için m.17, işçinin haklı feshi için m.24, işverenin haklı feshi için m.25 olur.[8] İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yaptığı fesih (m.25/II) işveren feshi bendinde sayılmaz. Karşılıklı anlaşmayla yapılan ikale de listede yoktur. İmzadan önce ikale sözleşmesi yazısı okunmalıdır.
İşçi haklı nedenle ayrılıyorsa iki noktaya dikkat edilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallere (m.24/II) dayanan fesih, olayın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü içinde yapılır. Her halde olaydan bir yıl geçtikten sonra bu hak kullanılamaz. Sağlık (m.24/I) ve zorlayıcı sebep (m.24/III) feshinde altı iş günü aranmaz.[9] Fesih sonucunu doğuran bildirim her halde yazılı yapılır.[10]
Kendi isteğiyle ayrılmanın tazminat sonuçları istifa eden işçi tazminat alır mı yazısında, haklı fesih şartları işçinin haklı nedenle feshi yazısında anlatılır. Baskıyla imzalatılan dilekçe için istifaya zorlama yazısına bakılabilir.
İşsizlik Ödeneği Süreleri Üç Örnek Olayda Nasıl İşler?
Bildirimli Fesihte 30 Günlük Başvuru Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?
Bir işçi iki yıldır çalışıyor. İşveren 4 Mart’ta yazılı fesih bildirimi veriyor. Bu hizmet süresinde bildirim süresi altı haftadır ve sözleşme 15 Nisan’da sona erer.
İşçi otuz günü 16 Nisan’dan sayar. Son gün 15 Mayıs olur. Başvuru 21 Mayıs’ta yapılırsa altı gün gecikilmiş sayılır. Kanun, mücbir sebep dışında başvuruda gecikilen sürenin toplam ödenek süresinden düşüleceğini söyler.[2]
Ücreti Ödenmediği için Ayrılan İşçi Hangi Sırayı İzler?
Bir işçinin ücreti kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyor ya da ödenmiyor. 4857 sayılı Kanun m.24/II-e bunu işçi için haklı fesih sebebi sayar. İşçi yazılı bildirimle sözleşmeyi feshederse ödenek ve kıdem tazminatı aynı olguya dayanır. Feshin haklı olup olmadığı tartışılır.
Fesih yazısına sebebin yazılması ispat bakımından yararlıdır. Ödenek başvurusu 30 gün içinde yapılır. Kıdem tazminatı davasından önce arabulucuya gidilir. Ücret alacağının nasıl istenebileceği maaşı ödenmeyen işçi ne yapmalı yazısında yer alır.
İşe İade Davası Açan İşçinin Ödeneği Nasıl Etkilenir?
İşe iade davasında fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.[11] Ödenek başvurusunun 30 günlük süresi ise 4447 sayılı Kanunun kendi hükmüne bağlıdır. İşe iade şartları işe iade davası yazısında anlatılır.
4447 sayılı Kanun m.50, işe iade davası nedeniyle yatırılan primlerin son gününü esas alarak ödenek hak sahipliğini belirler. İşsiz geçen dönem için ödeme yapılmasını da öngörür. Ayrıca 4857 sayılı Kanun m.21 uyarınca, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir.[12] Bu dönem için boşta geçen süre ücreti yazısına bakılabilir.
Boşta geçen süre ücreti ile aynı döneme ait ödeneğin birlikte alınıp alınamayacağı kanunda ayrıca yazılı değildir. Yargıtay 9. HD özelleştirmede ödenen iş kaybı tazminatında aynı dönemi mükerrer yararlanma saymış ve dört aya kadar kısmın iadesine gidilmesi gerektiğini belirtmiştir.[13] Karar ödeneğe değil iş kaybı tazminatına ilişkindir. Ödenek bakımından İŞKUR’un işlemi ayrıca sorulmalıdır.
Çıkış Nedeni Yanlış Bildirilirse Yargıtay Ne Söylüyor?
İşten ayrılış bildirgesinde çıkış nedeni yanlış yazılabilir. İşçi bu yüzden ödeneğe ulaşamadığını düşünse bile başvuru süresini kaçırmamalıdır, çünkü kanun metninde otuz günlük süreyi çıkış nedeni tartışmasına bağlayan bir hüküm görülmemiştir. Çıkış nedeninin düzeltilmesi yolları çıkış kodu değiştirme davası ve SGK işten çıkış kodları yazılarında ayrıca ele alınmıştır.
Yargıtay 9. HD önündeki olayda bildirgede işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle çıkarıldığı yazılıydı. İşçi bu yüzden ödenekten yararlanamadığını ileri sürmüştü. Daha önce açtığı alacak davasında kıdem ve ihbar tazminatı kesin olarak kabul edilmişti. Buna rağmen çıkış nedeninin düzeltilmesi için ayrıca tespit davası açmıştı. Daire bu davada hukuki yarar bulmadı ve SGK’ya husumet yöneltilemeyeceğini belirtti. Bozma gerekçesindeki değerlendirme, kararın dayanağıdır.
“Düzenlemeye göre belirtilen kapsamda bir mahkeme kararının işçi tarafından İŞKUR’a sunulması yeterlidir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/8185, K.2022/10424, 26.09.2022 (bozma, oybirliği)
Cümle, Dairenin anlattığı İŞKUR genelgesindeki düzenlemeyi ifade eder. Her olayda ödeneğin verileceği anlamına gelmez. Karar, Dairenin dayandığı İŞKUR genelgesine göre kesinleşmiş kıdem ve ihbar hükmünün İŞKUR’a götürülebileceğini gösterir. Genelgenin güncel hali ve uygulaması İŞKUR’dan ayrıca teyit edilmelidir.[14]
İşsizlik Ödeneği Sürecinde Hangi Hatalardan Kaçınılmalı?
Ödenek hem başvuru döneminde hem ödeme döneminde kaybedilebilir. Sık görülen hatalar şunlardır.
- Başvuruyu bildirgenin gelmesini bekleyerek geciktirmek.
- Ücret ödenmediği için ayrılırken fesih yazısına sebebi yazmamak.
- Ödeme döneminde gelir getirici bir işte çalışmak. Bu durumda ödenek kesilir.
- Kurumun çağrısını yanıtsız bırakmak veya istenen belgeyi süresinde vermemek.
- Kurumun önerdiği, mesleğe uygun, ücreti ve çalışma koşulları son işe yakın ve ikamet edilen yerin belediye mücavir alanı içindeki işi haklı neden olmadan reddetmek.
Son üç madde 4447 sayılı Kanun m.52 kapsamındadır.[15] Sigortalının kusurundan doğan fazla ödemeler yasal faiziyle geri alınır.[6] Kanun metinleri mevzuat.gov.tr adresinden okunabilir. Süreler için işçinin hizmet dökümü ve fesih yazısı elde tutulmalıdır. Kıdem ve ihbar dahil bütün haklar işten çıkarılan işçinin hakları yazısında toplanmıştır.
İşsizlik Maaşı Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşsizlik maaşı başvurusu kaç gün içinde yapılır?
Başvuru, hizmet akdinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren 30 gün içinde yapılır. Mücbir sebep yoksa gecikilen süre ödenek süresinden düşülür. Bildirimli fesihte sona erme günü, bildirim süresinin bittiği gündür.
İstifa eden işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Kendi isteğiyle ayrılma, kanunda ödenek hakkı doğuran haller arasında sayılmaz. İşçi 4857 sayılı Kanun m.24 kapsamında haklı nedenle ayrılmışsa durum farklıdır. Haklı nedenin ispatı gerekir.
İşsizlik ödeneği için kaç gün prim gerekir?
Sözleşmenin bitiminden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda en az 600 gün prim ödemek gerekir. Prim günü 600, 900 ve 1080 olduğunda ödenek sırasıyla 180, 240 ve 300 gün sürer.
Kıdem tazminatı alan işçi işsizlik ödeneği de alabilir mi?
Kıdem tazminatı almış olmak, 4447 sayılı Kanun m.51 şartları arasında yer almaz. Tazminat işverenden, ödenek ise İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanır. İki hak ayrı dayanaklara bağlıdır.
İşe iade davası açmak ödenek başvuru süresini değiştirir mi?
4447 sayılı Kanun m.48 süreyi hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden başlatır. Metinde, sürenin dava sonucuna bağlandığına dair bir hüküm görülmemiştir. İşe iade nedeniyle yatırılan primlerin son günü ise m.50 kapsamında hak sahipliğini etkiler.
Kaynaklar
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.46-52. ↩
- 4447 sayılı Kanun m.48. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
- 4447 sayılı Kanun m.50. ↩
- 4447 sayılı Kanun m.51. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu geçici m.1/1, m.17, m.24, m.25. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ve m.26. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.109. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1. ↩
- 4447 sayılı Kanun m.50. 4857 sayılı İş Kanunu m.21. ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/28542, K.2013/25391, 08.10.2013 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/8185, K.2022/10424, 26.09.2022. ↩
- 4447 sayılı Kanun m.52. ↩