Boşanma davasının dilekçesi mahkemeye verildi ya da elinize dava tebligatı ulaştı. Duruşma günü henüz uzakta. Ama ev, geçim ve çocukların durumu bugün de ortada. Boşanma davasında tedbir kararları tam bu aralığı yönetir. Dava açıldığı gün ile karar kesinleştiği gün arasında kim nerede kalacak, kim neyi ödeyecek, mallar ne olacak, bunlar bu kararlarla belirlenir.
Bu talepler dava dilekçesiyle ya da duruşmada ileri sürülebilir. Aşağıda önce bakılacak noktalar, sonra süreler ve başvuru yolları sırayla verilir. Her dosya kendi delillerine göre değerlendirilir. Sonuç hakkında kesin bir şey söylenemez.
Dava Açıldığı Gün Mahkeme Hangi Geçici Önlemleri Alabilir?
Konunun ana hükmü Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesidir. Boşanma veya ayrılık davası açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır.[1] Madde dört alanı özellikle sayar. Bunlar eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasıdır.
- Geçim için eşe ve çocuğa dava boyunca ödenecek tedbir nafakası.
- Barınma için ortak konutta kimin kalacağı, diğer eşin nerede oturacağı.
- Mal yönetimi için taşınmaz, araç ve hesaplarda devir ve satışın sınırlanması.
- Çocuk için bakımın kimde olacağı ve diğer ebeveynle görüşmenin geçici düzeni.
Hakim kendiliğinden karar verebilir. Yine de dilekçede hangi önlemin neden gerektiğini yazmak, ilk incelemede dosyanın doğru yere bakmasını sağlar. Dilekçenin genel düzeni için boşanma davası dilekçesi örneği sayfasına bakılabilir.
Tedbir Talep Etmeden Önce Hangi Üç Noktaya Bakılır?
- Dava açıldı mı? Madde 169 davanın açılmasıyla işler. Dava henüz yoksa evlilik birliğini koruma önlemleri ya da dava öncesi ihtiyati tedbir gündeme gelir.
- Hangi önlem isteniyor? Geçim, konut, çocuk ve mal ayrı ayrı gerekçelendirilir. Tek cümlelik, gerekçesiz bir tedbir talebi dosyayı güçlendirmez.
- Elde hangi belge var? Gelir belgesi, kira sözleşmesi, tapu ve araç kayıtları, çocuğun okul ve sağlık evrakı işe yarar.
Üçüncü madde hukuken de önemlidir. Madde 169 kapsamındaki önlemleri hakim kendiliğinden alabilir. Tedbir bunun yerine Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki (HMK) ihtiyati tedbir olarak isteniyorsa talep eden taraf, dilekçesinde sebebi ve türü açıkça yazmak, davanın esasında haklılığını da yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.[2] Bu durumda mahkeme, zorunluluk varsa karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir.[3]
Dava öncesi için iki yol vardır. Birlikte yaşamaya ara vermek haklı bir sebebe dayanıyorsa hakim, eşlerden birinin isteğiyle parasal katkı, konut ve mal yönetimi önlemlerini alır.[4] Ailenin ekonomik varlığını korumak gerekiyorsa belirli malvarlığı değerlerinde tasarruf, diğer eşin rızasına bağlanabilir.[5]
Boşanma Davasında Tedbir Kararları Hangi Sürelerle İşler?
Aşağıdaki tablo, bir tedbir talebinin hangi anda hangi süreye ve hangi başvuru yerine bağlandığını gösterir. Bir ve iki haftalık süreler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki ihtiyati tedbir hükümlerinden gelir.[6] Bu hükümlerde Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesine yapılmış bir atıf yoktur. Bu yüzden tablodaki süreler, tedbirin HMK’daki ihtiyati tedbir olarak istendiği durumu gösterir ve her önlem türünde aynı sürenin işlediği varsayılmamalıdır. Mahkemenin karar ve tebligatında yazan süre esas alınmalıdır.
| Aşama | Süre | Başvuru Yeri |
|---|---|---|
| Dava açılmadan, ihtiyati tedbir | Uygulama isteminden sonra iki hafta içinde esas dava | Görevli ve yetkili mahkeme |
| Evlilik sürerken ayrı yaşama, mal koruma | Kanunda başvuru süresi yok | Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi |
| Dava açıldı, geçici önlem | Dava devam ettiği sürece | Davaya bakan aile mahkemesi |
| İhtiyati tedbir kararı verildi, uygulama | Tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta | İcra dairesi |
| Karşı taraf dinlenmeden alınan ihtiyati tedbire itiraz | Uygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta | Kararı veren ya da davaya bakan mahkeme |
| Durum ve koşullar değişti | Süre yok, talep üzerine | Davaya bakan mahkeme |
| İhtiyati tedbire aykırı davranış | İhlalin öğrenilmesinden itibaren altı ay | Tedbir kararını veren ya da davaya bakan mahkeme |
HMK’daki ihtiyati tedbirde bir haftalık uygulama süresi kaçırılırsa tedbir kendiliğinden kalkar. Kanuni süre içinde dava açılmış olsa bile sonuç değişmez.[7] Dava öncesinde alınan ihtiyati tedbirde de iki haftalık süre geçerse tedbir kendiliğinden düşer.[8] Madde 169’a dayanan önlemler için aynı sonucun doğup doğmayacağı kararın dayanağına bağlıdır.
HMK’daki ihtiyati tedbire itiraz dilekçeyle yapılır. İtiraz eden, sebeplerini açıkça yazmak ve dayandığı bütün delilleri dilekçesine eklemek zorundadır.[9] İtiraz tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Tedbir talebinin reddine karşı ve yüzüne karşı verilen tedbir kararına karşı kanun yoluna başvurulabilir, bu başvurular öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.[10]
Kanun yolu başvurusunun süresi genel kuralda iki haftadır. Tebliğ evrakındaki süre bilgisi ayrıca kontrol edilmelidir.[11]
Durum değişirse yeni bir başvuru yolu açılır. Koşulların değiştiği ispatlanırsa ihtiyati tedbir, teminat aranmadan da değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Aleyhine tedbir alınan taraf, mahkemenin kabul edeceği teminatı gösterirse de aynı sonuç doğabilir.[12] Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemlerde ise koşullar değişince hakim, eşlerden birinin istemi üzerine kararını değiştirir ya da sebebi sona ermişse önlemi kaldırır.[13]
Tedbir Nafakası ile Yoksulluk Nafakası Arasındaki Fark Nedir?
Tedbir nafakası dava devam ederken ödenen geçici bir önlemdir. Dayanağı yukarıdaki 169. maddedir. Yoksulluk nafakası ise boşanma kararıyla birlikte, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan taraf için hükmedilir.[14] İkisi aynı kalem değildir ve ikisi birbirinin yerine geçmez. Nafaka miktarının nasıl belirleneceği ayrı bir konudur. Burada yalnız karar mekanizması ve belge sırası anlatılır.
Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasının farkı nafaka çeşitleri yazısında karşılaştırılır.
Çocuk için de iki ayrı aşama vardır. Dava sürerken çocuğun giderleri tedbir kapsamında karara bağlanır. Boşanma kararında ise velayeti almayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.[15]
Hakimin velayete karar verirken hangi ölçülere baktığı velayet kime verilir yazısında anlatılır.
Nafakanın süresi konusunda güncel bir gelişme var. Anayasa Mahkemesi, 175. maddedeki yoksulluk nafakasına ilişkin “süresiz olarak” ibaresini 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla iptal etti.[16] İptal, Resmi Gazete’de yayımından dokuz ay sonra, 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek. Mevzuat metninde ibarenin yerine geçen yeni bir düzenleme görünmüyor. Bundan sonraki gelişmeler için tahmin yürütmek yerine kanun metni takip edilmelidir.
Tedbirlerin ömrü de bellidir. İhtiyati tedbir kararının etkisi, aksi belirtilmedikçe nihai kararın kesinleşmesine kadar sürer.[17] Dava reddedilirse kesinleşmeden başlayarak bir yıl sonra, ortak hayat kurulamamışsa eşlerden biri yeniden boşanma isteyebilir.[18] Yeni dava, yeni tedbir talebi anlamına gelir.
Mal Satışı, Evden Çıkarılma ve Şiddet Durumlarında Hangi Tedbir İstenir?
Eş Taşınmazını Devretmeye Hazırlanıyorsa Ne Yapılır?
Satış ihtimali varsa dilekçede mal yönetimine ilişkin tedbir ayrıca istenir. Hakim, belirli malvarlığı değerlerinde tasarrufu diğer eşin rızasına bağlayabilir. Taşınmazda tasarruf yetkisi kaldırılırsa durum tapu kütüğüne şerhedilir.[19] Tapu kaydı, satış ilanı veya vekaletname gibi belgeler talebi somutlaştırır.
Mal koruma amacıyla HMK’daki ihtiyati tedbir istenirse, tedbir isteyen taraf haksız çıkarsa karşı tarafın zararına karşılık teminat göstermek zorundadır. Talep resmi belgeye ya da başkaca kesin bir delile dayanıyorsa veya durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme, gerekçesini yazarak teminat alınmamasına karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez.[20]
Konuttan Çıkarılan Eş Ne Yapabilir?
Barınma, 169. maddenin saydığı alanlardan biridir. Konut eşlerin ortak yaşadığı yer, yani aile konutuysa ek bir koruma da vardır. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez ve konutu devredemez. Malik olmayan eş, tapu müdürlüğünden şerh isteyebilir.[21] Rıza alınamazsa hakimin müdahalesi istenir.
Şiddet veya Tehdit Varsa Dava Beklenir mi?
Şiddet söz konusuysa 6284 sayılı Kanun ayrı bir yol açar. Hakim, şiddet uygulayanın müşterek konuttan derhal uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsisine karar verebilir. Yaklaşmama ve rahatsız etmeme gibi tedbirler de sayılıdır. Beşinci maddede dava açılmış olması şartı yoktur.[22] Gecikmesinde sakınca varsa bazı tedbirleri kolluk amiri alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç ilk işgünü hakimin onayına sunar. Hakim yirmi dört saat içinde onaylamazsa tedbir kalkar.[23]
Başvurunun nereye yapıldığı ve sürelerin nasıl işlediği 6284 sayılı kanun koruma kararı yazısında anlatılır.
Yargıtay Tedbir Nafakasını Hangi Aşamadan İtibaren Mümkün Görüyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada eşler yabancı mahkeme kararıyla 2011’de boşanmıştı ve bu karar sonradan Türkiye’de tanınmıştı. Tedbir nafakası ve tasarruf yetkisinin sınırlandırılması talebi ise bu tarihten sonra, 2012’de ayrı bir dava olarak açılmıştı. Yerel mahkeme talebi kabul etmişti. Daire, evliliğin yabancı kararın kesinleştiği tarihte sona erdiğini belirterek hükmü bozdu ve gerekçesinde 169. maddeyi şöyle yorumladı.
“Boşanma ve ayrılık davalarının devamı sırasında geçici önlemlere hasren düzenlenen tedbir nafakası ancak evlilik birliğinin devamı sırasında ve fakat boşanma davasının açılmasıyla mümkündür.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2019/1279, K.2019/4862, 17.04.2019 (bozma, oybirliği)
Bu yorum, boşanma davasındaki geçici önlemler içindir ve tedbir nafakası için dava açıldığı anda evlilik birliğinin sürmesini arar. Aynı karar, tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasının da evlilik birliği devam ederken uygulanabileceğini, birlik sona erince bu hükmün artık işlemeyeceğini belirtir. Evlilik sürerken ayrı yaşama önlemleri ise Türk Medeni Kanunu’nun 197. maddesindeki ayrı bir yoldur.[4] Karar yabancı boşanma ilamı olan bir olaya ilişkindir, her dosyada sonuç delillere göre değişir.
Tedbir Sürecinde Hangi Hatalar Hak Kaybına Yol Açar?
- HMK’daki ihtiyati tedbir kararını aldıktan sonra uygulamayı bir hafta içinde istememek. Karar kendiliğinden kalkar.
- Karşı taraf dinlenmeden alınmış ihtiyati tedbire karşı bir haftalık itiraz süresini geçirmek.
- Dava öncesinde alınan tedbirde iki hafta içinde esas davayı açmamak.
- Haksız bir ihtiyati tedbir talep etmek. Talep sahibi, karşı tarafın uğradığı zararı tazminle yükümlü olabilir ve bu dava, hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.[24]
- İhtiyati tedbire aykırı davranmak. İhlali öğrenen taraf altı ay içinde şikayet ederse altı aya kadar disiplin hapsi söz konusu olur.[25]
- Arabulucu sırasını beklemek. Arabuluculuk, işçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleriyle açılan davalarda dava şartıdır. Boşanma, nafaka ve velayet davalarında dava şartı değildir.[26]
Boşanma sürecinin genel işleyişi için boşanma davası rehberine bakılabilir. Taraflar her şey üzerinde anlaşmışsa anlaşmalı boşanma protokolü geçici önlem ihtiyacını büyük ölçüde azaltır. Dilekçe, ek ve tedbir talebi için dilekçe örnekleri sayfası da kullanılabilir. İlgili metinlere Hukuk Muhakemeleri Kanunu sayfasından ulaşılır.
Boşanmada Tedbir Kararları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tedbir talebi boşanma davasının hangi aşamasında yapılır?
Dava açılınca hakim geçici önlemleri kendiliğinden alabilir. Talep dava dilekçesinde ya da sonraki duruşmada da yapılabilir. Dava hiç açılmamışsa 169. madde işlemez, dava öncesi yollar gerekir.
Tedbir kararına itiraz süresi kaç gündür?
HMK’daki ihtiyati tedbirde, karşı taraf dinlenmeden verilen karara itiraz süresi bir haftadır. Karşı taraf uygulama sırasında hazırsa uygulamadan, değilse tutanağın tebliğinden başlar. Madde 169’a dayanan geçici önlemlerde hangi yolun işleyeceği kararın dayanağına bağlıdır, bu yüzden mahkemenin tebligatındaki süre esas alınır.
Dava açılmadan tedbir istenebilir mi?
İhtiyati tedbir dava açılmadan önce görevli ve yetkili mahkemeden talep edilebilir. Uygulama isteminden itibaren iki hafta içinde esas dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar. Evlilik sürerken 197 ve 199. maddelerdeki önlemler de ayrı bir yoldur.
Tedbir kararı ne zamana kadar sürer?
Madde 169 davanın devamı süresince önlem alınmasını öngörür. İhtiyati tedbirin etkisi, aksi belirtilmedikçe nihai kararın kesinleşmesine kadar sürer. Kesinleşmeden sonra boşanma kararındaki düzenlemeler uygulanır.
Boşanma davasında arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Hayır. Boşanma, nafaka ve velayet davalarında arabulucuya başvuru dava şartı değildir ve tedbir talebini erteletmez.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.390/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.390/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.197 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.199 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.393, m.394, m.397 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.393/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.397/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.394/4 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.391/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.395, m.396 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.200 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182/3 ↩
- Anayasa Mahkemesi, E.2025/156, K.2026/131, 4/6/2026 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.397/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/4, 7532 sayılı Kanun m.13 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.199/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.392/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.5/1 ↩
- 6284 sayılı Kanun m.5/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.399 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.398/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩