Suça teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlaması, ancak elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Kurum Türk Ceza Kanunu m.35’te düzenlenir ve teşebbüs halinde kalan suçun failine tamamlanmış suçun cezası verilmez.
Teşebbüs en çok kasten öldürme ile kasten yaralama arasındaki sınırda tartışılır. Aynı bıçak darbesi bir dosyada yaralama, başka bir dosyada öldürmeye teşebbüs sayılabilir ve ceza farkı yıllarla ölçülür.
Suça Teşebbüsün Tanımı
Teşebbüsün kanuni tanımı tek cümleden oluşur.
(1) Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.” (TCK m.35/1)
Tanımın her kelimesi bir şartı karşılar. Kast, elverişli hareket, doğrudan icraya başlama ve elde olmayan neden birlikte bulunmazsa teşebbüsten söz edilemez.[1]
ÖnemliTeşebbüs ayrı bir suç değil, suçun özel bir görünüş biçimidir. Hüküm “kasten öldürmeye teşebbüs” ya da “hırsızlığa teşebbüs” gibi asıl suçla birlikte kurulur.
Suç işlemeyi yalnızca düşünmek cezalandırılmaz. Ceza hukuku dış dünyaya yansımış harekete bakar, iç dünyadaki niyeti tek başına yaptırıma bağlamaz.
Suça Teşebbüsün Şartları
Teşebbüsten sorumluluk için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Kasten İşlenebilen Bir Suç
Kanun “işlemeyi kastettiği” ifadesini kullanır. Bu nedenle teşebbüs ancak kasten işlenebilen suçlarda mümkündür.
Teşebbüste aranan kast, suçu yarıda bırakma kastı değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bunu “suçu tamamlamaya yönelmiş kasıt” olarak tanımlar.
Elverişli Hareketler
Kullanılan araç ve hareket, suçu gerçekleştirmeye objektif olarak uygun olmalıdır. Öldürmek amacıyla oyuncak tabancayla ateş etmek elverişli bir hareket değildir.
Hareket hiçbir şekilde sonuca ulaşamayacaksa işlenemez suç vardır ve teşebbüs cezası verilmez. Elverişlilik olayın somut koşullarına göre, hareketin yapıldığı an esas alınarak değerlendirilir.
İşlenemez suç ile tesadüfen başarısız kalan teşebbüs karıştırılmamalıdır. Dolu bir tabancanın tutukluk yapması elverişli bir hareketin dış bir engele takılmasıdır ve teşebbüs oluşur. Hareketin kendisi baştan sonuca ulaşamayacak nitelikteyse ceza sorumluluğu doğmaz.
Doğrudan Doğruya İcraya Başlama
Teşebbüsün başlangıç noktası icra hareketidir. Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz.
Suçta kullanılacak aleti temin etmek, olay yerinde keşif yapmak, suçtan sonra saklanacak yeri ayarlamak hazırlık hareketidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ayrımda objektif teoriyi uygular. Buna göre suçun kanuni tanımında unsur veya nitelikli hal olarak yazılı hareketlere başlanınca icra başlamış sayılır.[2]
Kanun koyucu “kastın şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkması” ölçütünü bilerek reddetmiştir. Aksi halde kişi yalnızca düşüncesi nedeniyle cezalandırılabilirdi.
Elde Olmayan Nedenlerle Tamamlanamama
Suç failin iradesi dışındaki bir engel yüzünden tamamlanmamalıdır. Araya girenlerin faili durdurması, polisin gelmesi, mağdurun kaçması tipik engellerdir.
Fail kendi isteğiyle durursa teşebbüs değil gönüllü vazgeçme söz konusu olur. Bu ayrım cezayı tamamen ortadan kaldırabilir.
Teşebbüsün Mümkün Olmadığı Suçlar
“Her suça teşebbüs olur mu?” sorusunun cevabı hayırdır. Kast şartı bazı suç türlerini teşebbüsün dışında bırakır.
Taksirli Suçlar
Taksirli suçta fail neticeyi istemez. İstenmeyen bir neticeye teşebbüs edilemeyeceği için taksirli suçlarda teşebbüs olmaz. Dikkatsiz bir sürücünün kimseyi yaralamadan kırmızı ışıkta geçmesi taksirle yaralamaya teşebbüs değildir.
Olası Kastla İşlenen Suçlar
Olası kastta fail neticeyi öngörür ama neticeye yönelmiş bir amacı yoktur. Bu nedenle olası kastla teşebbüsün bağdaşıp bağdaşmayacağı tartışmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, doktrinde hakim görüşün olası kastla teşebbüsün mümkün olmadığı yönünde olduğunu belirtir. Aynı kararda, TCK m.35’in kastı doğrudan kastla sınırlamadığı ve sorunun kanundan değil suç teorisinden kaynaklandığı da vurgulanır.
Uygulamadaki sonuç şudur. Olası kastla hareket edilen olaylarda fail kural olarak gerçekleşen neticeden sorumlu tutulur. Mahkemenin kast türünü nasıl nitelendirdiği bu yüzden belirleyicidir.
Suça Teşebbüste Ceza Hesabı
Teşebbüs halinde ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir. TCK m.35/2’nin yürürlükteki metni üç ayrı oran öngörür.
| Tamamlanmış suçun cezası | Teşebbüste verilecek ceza |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 14 yıldan 21 yıla kadar hapis |
| Müebbet hapis | 10 yıldan 18 yıla kadar hapis |
| Diğer cezalar | Verilecek cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadarı indirilir |
UyarıBu oranlar daha önce 13-20 yıl ve 9-15 yıl olarak uygulanıyordu ve birçok kaynakta hala eski oranlar yer alıyor. Suç tarihindeki kanun ile sonraki kanunlardan sanığın lehine olanı uygulanacağı için oranın suç tarihine göre kontrol edilmesi gerekir.
Eski 765 sayılı Kanun’daki eksik teşebbüs ve tam teşebbüs ayrımı 5237 sayılı Kanun’da yoktur. Hakim indirimin oranını, failin ne kadar ilerlediğine değil zararın veya tehlikenin ağırlığına bakarak belirler.
Örnek Hesaplama
Kasten öldürme suçunun cezası müebbet hapistir. Bu suç teşebbüs aşamasında kalırsa ceza 10 ila 18 yıl arasında belirlenir.
Basit kasten yaralamanın cezası 1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar hapistir (TCK m.86/1). Mahkeme temel cezayı 2 yıl olarak belirlemişse teşebbüs nedeniyle 1/4 ile 3/4 arasında indirim yapar. Sonuç ceza 6 ay ile 1 yıl 6 ay arasında olur.
Teşebbüs indirimi temel cezadan sonra ve diğer indirimlerden önce uygulanır. Ceza belirlenirken sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik ve takdiri indirim hükümleri uygulanır (TCK m.61/5).
Teşebbüs Halinde Diğer İndirimler
Teşebbüs indirimi tek başına uygulanmaz, diğer indirim ve artırım nedenleriyle birlikte hesaplanır. Haksız tahrik altında işlenen öldürmeye teşebbüste önce teşebbüs, sonra haksız tahrik indirimi yapılır.
Bu sıralama sonucu doğrudan etkiler. Aynı olayda haksız tahrik kabul edilip edilmemesi, sonuç cezada birkaç yıllık fark yaratabilir. Takdiri indirim ise en son aşamada, TCK m.62 uyarınca uygulanır.
Suça Teşebbüste Gönüllü Vazgeçme
Fail suçun icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçer veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz.[3]
Tamamlanan kısım tek başına bir suç oluşturuyorsa fail yalnızca o suçun cezasını alır. Öldürmek için ateş eden ama hedefi ıskaladıktan sonra kendi isteğiyle silahı bırakan kişi örnek verilebilir. Bu kişi öldürmeye teşebbüsten değil, oluşmuşsa silahla tehdit veya ruhsatsız silah taşıma gibi suçlardan sorumlu olur.
Vazgeçmenin gönüllü olması şarttır. Polisin gelişini görüp kaçan fail gönüllü vazgeçmiş sayılmaz, çünkü durmasının sebebi dış bir engeldir.
Suç birden fazla kişi tarafından işleniyorsa gönüllü vazgeçmeden yalnızca vazgeçen suç ortağı yararlanır. Suç, vazgeçenin bütün gayretine rağmen diğerleri tarafından işlenmiş olsa bile vazgeçen kişi bu hükümden faydalanır (TCK m.41).
Öldürmeye Teşebbüs ile Kasten Yaralama Ayrımı
İki suç arasındaki fark failin kastındadır. Kast failin iç dünyasına ait olduğu için olay öncesi, olay sırası ve olay sonrası davranışlarından çıkarılır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu 29.04.2026 tarihli kararında kullanılan ölçütleri tek tek sıralamıştır.
…bir eylemin kasten öldürmeye teşebbüs mü yoksa kasten yaralama mı sayılacağının belirlenmesinde, fail ile mağdur arasında husumet bulunup bulunmadığı, varsa husumetin nedeni ve derecesi, failin suçta kullandığı saldırı aletinin niteliği, darbe sayısı ve şiddeti, mağdurun vücudunda meydana getirilen yaraların yerleri, nitelik ve nicelikleri, hedef seçme imkânı olup olmadığı, failin fiiline kendiliğinden mi yoksa engel bir nedenden dolayı mı son verdiği gibi ölçütler esas alınmalıdır.” (Yargıtay CGK, E.2023/613, K.2026/276, 29.04.2026)
Aynı kararda hareketli bir kavga ortamında bıçakla göğüs bölgesinden dört kez yaralanan mağdura yönelik eylem öldürmeye teşebbüs sayılmamıştır. Taraflar arasında öldürmeyi gerektirecek bir husumet bulunmaması, failin hedef seçme imkanının olmaması ve araya girenlerden sonra eylemi sürdürmemesi birlikte değerlendirilmiş, eylem neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama kabul edilmiştir.[4]
Karar, ölçütlerin mekanik uygulanmadığını gösterir. Yaranın hayati tehlike yaratması tek başına öldürme kastını ispatlamaz, olay bir bütün olarak değerlendirilir.
NotBu tür dosyalarda adli tıp raporu, olay yeri kamera kayıtları ve tanıkların olayın nasıl bittiğine ilişkin anlatımı belirleyici olur. Savunmanın ilk ifadeden itibaren bu ölçütler üzerinden kurulması gerekir.
Teşebbüste Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme
Teşebbüs halinde kalan suçlarda dava zamanaşımı son hareketin yapıldığı günden başlar (TCK m.66/6). Kasten öldürmeye teşebbüs davaları, cezanın on yıldan fazla hapis olması nedeniyle ağır ceza mahkemesinde görülür.
Suçun temel kavramları ve kast ile taksir ayrımı ceza hukuku nedir yazısında, soruşturma evresinin işleyişi ise ceza soruşturması nedir yazısında anlatılmıştır.
Teşebbüs ile yaralama arasındaki nitelendirme sonucu yıllarca değiştirebilir. Dosyaya özgü değerlendirme için Avukata Sor formu kullanılabilir.
Suça Teşebbüs Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Suça teşebbüs ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.
İlgili mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
Öldürmeye teşebbüs cezası kaç yıl?
Kasten öldürmenin temel hali müebbet hapis gerektirdiği için teşebbüs aşamasında kalırsa 10 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir. Suç ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren nitelikli halde işlenmişse ceza 14 yıldan 21 yıla kadardır. Haksız tahrik veya takdiri indirim gibi nedenler varsa bu ceza ayrıca indirilir.
Hazırlık hareketleri cezalandırılır mı?
Kural olarak hayır. Suçta kullanılacak aletin temini veya olay yerinin keşfi gibi hazırlık hareketleri teşebbüs sayılmaz. Ancak kanun bazı hazırlık hareketlerini, örneğin ruhsatsız silah taşımayı veya suç işlemek amacıyla örgüt kurmayı, ayrı bir suç olarak düzenlemiştir.
Taksirli suça teşebbüs olur mu?
Olmaz. TCK m.35 teşebbüs için failin suçu işlemeyi kastetmesini arar. Taksirli suçta fail neticeyi istemediği için teşebbüs hükümleri uygulanmaz.
Gönüllü vazgeçme ile etkin pişmanlık aynı şey mi?
Hayır. Gönüllü vazgeçme suç tamamlanmadan önce failin kendi isteğiyle durmasıdır ve teşebbüs cezasını ortadan kaldırır. Etkin pişmanlık ise çoğunlukla suç tamamlandıktan sonra zararın giderilmesi gibi davranışlarla, yalnızca kanunun öngördüğü suçlarda cezayı indiren veya kaldıran bir kurumdur.
Teşebbüs halinde HAGB kararı verilebilir mi?
Verilebilir. Teşebbüs indirimi sonrası hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasıysa ve CMK m.231’deki diğer şartlar varsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Ağır suçlarda indirimlerden sonra da sonuç ceza çoğunlukla bu sınırın üzerinde kalır.
Öldürmeye teşebbüs şikayete bağlı mı?
Hayır. Kasten öldürmeye teşebbüs şikayete bağlı değildir, mağdurun şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Soruşturma savcılık tarafından re’sen yürütülür.
Kaynaklar