Hizmet dökümünüzü açtınız ve çalıştığınız aylar kayıtlarda görünmüyor. Bu durumda hizmet tespit davası gündeme gelir. Süre sizin fark ettiğiniz günden değil, çalışmanın geçtiği yılın sonundan sayılır.
Bu yazı hangi işlemin hangi sırada ve hangi süre içinde yapılacağını anlatır. Sigorta başlangıç tarihinin neden önemli olduğunu da gösterir.
Hizmet Tespit Davası Açmadan Önce Hangi Üç Şeye Bakılmalı?
Dilekçeden önce üç kontrol yapılır. Sonraki bütün işlemler bu kontrollerin sonucuna göre şekillenir.
- Hizmet dökümü ve işe giriş tarihi. Çalışmanın kayıtta hiç görünmediği, kısmen görüldüğü ya da geç başladığı ayrıştırılır.
- Süre. Çalışmanın geçtiği yılın sonuna beş yıl eklenir. Kesintisiz çalışmada çalışmanın bittiği yıl esas alınır.
- Delil. İşyerinde birlikte çalışanlar, varsa bordro ve banka hareketleri, komşu işyerleri listelenir.
Sigortasız Çalışmanın Tespitinde Beş Yıllık Süre Hangi Tarihten Başlar?
Sigortalılık, çalışmaya başlanılan tarihte doğar. [1] İşveren, işçiyi bu tarihten önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmekle yükümlüdür. [2] Sigortalının kendisini bildirmemiş olması ise onun aleyhine delil sayılmaz. [3]
Sigortasız çalışırken kaza geçiren işçinin hakları sigortasız çalışırken iş kazası yazısında anlatılır.
İşveren bildirim yapmadıysa 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi devreye girer. Belgeleri işverence verilmeyen ya da Kurumca tespit edilemeyen sigortalı, çalıştığını hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ilamla ispatlamalıdır. [4] Mahkeme kararında belirtilen kazanç ve prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.
Davanın hangi iş mahkemesinde açılacağı iş mahkemesi görev ve yetki yazısında ele alınır.
Bu süre hak düşürücüdür ve hakim onu kendiliğinden gözetir. Yargıtay süreyi kesilmez ve durmaz sayar, aynı işyerinde çalışmaya devam etmenin de süreyi uzatmadığını belirtir. [5] Davanın açıldığı tarih, hesaplanan son günle karşılaştırılır. Son günü geçirerek açılan dava, hak düşürücü süre nedeniyle reddedilir.
Bu kuralın istisnaları vardır. Aynı karar, yönetmelikte sayılan belgelerden birinin verildiği ya da çalışmanın Kurumca saptandığı hallerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini anlatır ve kendisi aynı işverenin iki işyerindeki kesintisiz (blok) çalışma nedeniyle bozmuştur. [6] Dava tarihinde aynı işyerinde çalışan davacı için süreden söz edilemeyeceğini belirten kararlar da vardır. [7] Bu yüzden bu hallerde süre hesabı ihtiyatla yapılır.
Sigortasız Çalışmayı Tespit Ettirmek için Hangi Adım Ne Zaman Atılır?
Hizmet tespit davası sürecindeki işlemler tabloda sırasıyla gösterilmiştir. Süre sütunu kanunda ya da Yargıtay kararında yazan süreyi yansıtır.
| Adım | Ne Zaman | Süre | Nereye |
|---|---|---|---|
| Hizmet dökümünü kontrol | Çalışma bittiğinde ya da eksik fark edildiğinde | Beklemeden | SGK kayıtları |
| Delil toplama | Dava açılmadan önce | Beş yıl dolmadan | Tanık, bordro, banka kaydı |
| Arabulucuya başvuru | Yalnız işçilik alacağı da istenecekse | Üç hafta, zorunlu halde en fazla bir hafta uzar | Arabuluculuk bürosu |
| Dava | Çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren | Beş yıl | İş mahkemesi |
| İstinaf | Karar tebliğinden sonra | İki hafta | Bölge adliye mahkemesi |
| Kurum kaydı | Karar kesinleşince | Kurum kararı uygular | SGK |
İstinaf süresi, ilamın taraflara usulen tebliğiyle işlemeye başlar. [8]
Sigortasız Çalışma Davası Hangi Mahkemede Açılır ve SGK Davada Nasıl Yer Alır?
Hizmet tespit davası iş mahkemesinde açılır ve işverene yöneltilir. Dava Kuruma kendiliğinden ihbar edilir. Kurum, ihbar üzerine davalı işverenin yanında fer’i müdahil olarak katılır. [9]
Kurum, yanında katıldığı taraf başvurmasa da kanun yoluna gidebilir. Karar kesinleştikten sonra onu uygulamakla yükümlüdür. Hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri ise dava öncesi Kuruma başvuru zorunluluğunun dışında bırakılmıştır. [10]
Kurum kendi denetimiyle belgesiz çalışmayı belirlerse farklı bir kural işler. Bu halde tespit tarihinden geriye yalnız bir yıllık kısım dikkate alınır. [11] Daha eski dönemler için mahkeme yolu bu yüzden önem taşır.
İşverenin bildirim yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesine göre işlem yapılır. Bu madde Kurumca verilecek idari para cezalarını düzenler. [12] Çalışanın dava hakkı ise ayrı bir yoldur ve süresi yukarıda anlatıldığı gibi işler.
Sigorta Başlangıç Tarihi Emeklilik ve İşsizlik Ödeneğini Nasıl Etkiler?
Tespit edilen günler, prim ödeme gün sayısı olarak kayıtlara geçer. Emeklilik hesabında bu sayı doğrudan önem taşır. İşsizlik ödeneğinde ise son 120 günün hizmet akdine tabi geçmesi ve son üç yılda en az 600 gün sigortalı çalışma aranır. [13]
Kayıtsız dönemler bu sayılara yansımadığı için değerlendirme farklı çıkabilir. Rakamları kendi durumunuza göre denemek için işsizlik maaşı hesaplama aracı kullanılabilir. Fesih sonrası çıkış kaydı için SGK işten çıkış kodları yazısı da okunabilir.
Sigortasız Çalışma Davasında Arabuluculuk ve Alacak Zamanaşımı Nasıl İşler?
7036 sayılı Kanun’un 3. maddesi arabulucuya başvuruyu dava şartı olarak alacak ve tazminat ile işe iade talepleri için öngörür. Yalnızca sigortalılık süresinin tespiti bu sayılanlar arasında yer almaz. Dilekçede kıdem, ihbar ya da fazla mesai gibi alacaklar da isteniyorsa o kısım için arabuluculuk son tutanağı gerekir. [14]
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde işi sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. [15] Kanun, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini söyler. [16] Ancak sigortalılık süresinin tespiti dava şartı kapsamında olmadığı için bu etkinin beş yıllık süreye uzandığı kanun metninden açıkça anlaşılmaz ve süre durmuş varsayılmamalıdır.
Tespit sonrasında işçilik alacakları ayrı bir süreye tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatı, kötüniyet ve eşit davranma tazminatı ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır. [17] Ücret alacağında da süre beş yıldır. [18] Başlangıç tarihi alacağın muaccel olduğu ana göre değişir. Ayrıntı için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı ile yıllık izin ücreti zamanaşımı yazıları incelenebilir.
Kayıtsız, Sonradan Bildirilen ve Eksik Bildirilen Çalışmada Süre Nasıl Hesaplanır?
Hiç Bildirilmeyen Çalışmada Son Dava Günü Nasıl Bulunur?
Hizmet tespit davasında son gün, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl sayılarak bulunur. Bir işçi Mart 2023’ten Eylül 2024’e kadar bir mağazada kesintisiz ve kayıtsız çalıştı. Çalışma kesintisiz kabul edilirse son dava günü 31 Aralık 2029 olur. Kesintisiz kabul edilmezse 2023 yılındaki çalışma için bu tarih 31 Aralık 2028’dir.
Yargıtay, kesintisiz çalışmada sürenin çalışmanın bittiği yılın sonundan sayılacağını kabul etmiştir. [19] Çalışmanın kesintisiz sayılıp sayılmayacağı dosyadaki delillerle anlaşıldığından, ihtiyat için en eski yıla göre hesap yapmak güvenli yoldur.
İşe Giriş Bildirgesi Sonradan Verilmişse Süre Hangi Dönem için İşler?
Başka bir çalışan Mayıs 2022’de işe başladı. İşveren giriş bildirgesini Ekim 2022’de verdi. Bildirgenin verilmesi hak düşürücü sürenin işlememesi sonucunu doğurur, ancak bu yalnız bildirgedeki işe başlama tarihinden sonraki dönem için geçerlidir. [20] Mayıs ile Ekim arasındaki aylar için süre ayrıca izlenir.
Eksik Gün ya da Düşük Ücret Bildirilmişse Süre Sorun Olur mu?
Üçüncü çalışan sigortalıdır, ancak işveren eksik gün ya da düşük ücret bildirmiştir. Yargıtay, bozma gerekçesinde çalışmalar Kuruma kısmen bildirilmişse eksik bildirime yönelik davada hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini hatırlatır. [21] Asıl mesele bu halde gerçek çalışmanın ve ücretin ispatıdır. Düşük bildirimin sonuçları için asgari ücretten sigorta yazısına bakılabilir.
Eksik gün bildiriminde süreler ve başvuru yolu eksik gün bildirimi yazısında ele alınır.
Yargıtay Beş Yıllık Süreyi ve Dava Tarihini Nasıl Değerlendiriyor?
Bir davacı, Eylül 2005 ile Haziran 2013 arasındaki kesintisiz çalışmasının tespitini istemişti. Dava 29.08.2018’de açılmıştı. İlk derece mahkemesi hak düşürücü süre nedeniyle davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. Daire ise süre dolmadığı için kararı bozdu.
“tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/10799, K.2022/2444, 23.02.2022 (bozma, oybirliği)
Bu ifade genel bir ilke aktarımı olmaktan öte, bozma kararının dayanağını oluşturur. Daire, 31.12.2018’e kadar dava açılabileceğini belirterek süreyi hesaplamıştır.
Sigortasız Çalışma Davasında Tanık, Bordro ve Komşu İşyeri Kayıtları Nasıl Kullanılır?
Hizmet akdine dayanan çalışmanın ispatında delil sınırlaması bulunmaz. Yargıtay yine de araştırmanın eksiksiz yapılmasını ister. Kurum sicil dosyası ve işyeri özlük dosyası getirilir, işyerinin kapsamı ile çalışmanın başlangıç, bitiş ve niteliği belirlenir. [22]
Tanık sözleri değerlendirilirken tanığın bilgiye nasıl ulaştığı sorgulanır. Yalnız taraf tanıklarıyla yetinilmesi istenmez. Amir ve şefler, birlikte çalışanlar ile komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri tanıyanlar da dinlenebilir.
İşçi tarafında bordro, ücret ödemesini gösteren banka hareketleri ve yazışmalar sunulabilir. Bunlar tanık anlatımını destekler. Belgelerin dava günü değil, süre dolmadan önce toplanması gerekir.
Sigortasız Çalışma Davasının Dilekçesinde Hangi Ayrıntılar Yer Almalıdır?
Taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmak zorundadır. Hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiği de açıkça yazılır. [23]
Yargıtay bir bozma kararında davacının beyanının alınmasını gerekli görmüştür. Hangi dönemde hangi işyerinde çalıştığı, görevi, çalışma saatleri ve vardiya düzeni ile birlikte çalışan kişi sayısı sorulmalıdır. [22] Dilekçeyi bu bilgilerle kurmak mahkemenin araştırmasını da kolaylaştırır.
Sigortasız Çalışmanın Tespitinde Süreyi Kaçırtan Hatalar Nelerdir?
Aşağıdaki davranışlar hizmet tespit davasında süreyi ya da delili zayıflatabilir.
- Süreyi fark edilen güne göre hesaplamak. Oysa süre çalışmanın geçtiği yılın sonundan işler.
- Aynı işyerinde çalışırken dava açmayı ertelemek. Yargıtay’ın bazı kararlarında bu halin süreyi durdurmadığı belirtilir, bu yüzden son gün ihtiyatla hesaplanır.
- İhtarname ya da arabuluculuk sürecinin hak düşürücü süreyi uzattığını varsaymak.
- Delilleri yalnız tanığa bağlamak ve belge toplamayı son güne bırakmak.
- İşverenin sonradan yaptığı kısmi bildirimi bütün dönemi kapsıyor saymak.
Sigortasız Çalışmanın Tespiti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hizmet tespit davası için süre ne zaman dolar?
Çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl dolunca. Örneğin 2024 yılında biten kesintisiz çalışma için son gün 31 Aralık 2029’dur. Süre hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Yargıtay süreyi kesilmez ve durmaz sayar, ancak belge verilmişse süreyi işletmez. Kesintisiz çalışmada ise süreyi çalışmanın bittiği yıldan sayar.
Dava açmadan önce SGK'ya başvurmak zorunlu mu?
Hayır. Hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri, dava öncesi Kuruma başvuru zorunluluğunun dışındadır. Dava işverene karşı açılır, Kurum ihbar üzerine davaya katılır.
Arabulucuya başvurmadan sigortalılık tespiti davası açılabilir mi?
Kanun lafzına göre dava şartı alacak, tazminat ve işe iade talepleriyle sınırlıdır. Yalnız sigortalılık süresinin tespiti bu sayılanlar arasında değildir. Aynı dilekçede işçilik alacağı da isteniyorsa o kısım için arabuluculuk tutanağı gerekir.
İşveren sonradan işe giriş bildirgesi verirse süre etkilenir mi?
Yargıtay’a göre bildirgenin verilmesi, bildirgedeki işe başlama tarihinden sonraki dönem için hak düşürücü sürenin işlemesini engeller. Bildirgeden önceki dönem için süre ayrıca işler.
Yalnız tanık dinletmek çalışmayı ispat etmeye yeter mi?
Kanun delil sınırlaması getirmez. Mahkeme yine de tanığın inandırıcılığını, işyeri kayıtlarını ve komşu işyerlerini araştırır. Bordro ve banka hareketleri tanık anlatımını destekler.
Dava kabul edilirse sigorta başlangıç tarihi nasıl belirlenir?
Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları dikkate alınır. Karar kesinleştikten sonra Kurum onu uygular.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.7/a. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.8/1. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.8/2. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/9. ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/2870, K.2021/5681, 21.04.2021 (bozma gerekçesi). ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/2870, K.2021/5681, 21.04.2021 (bozma). ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2017/2476, K.2019/4985, 30.05.2019 (bozma). ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/2. ↩
- 7036 sayılı Kanun m.4/1. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/8. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/11 ve m.102. ↩
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.50. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/10. ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/17. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.32. ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/10799, K.2022/2444, 23.02.2022 (bozma). ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/10799, K.2022/2444, 23.02.2022 (bozma gerekçesi). ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2021/2870, K.2021/5681, 21.04.2021 (bozma gerekçesi); Hukuk Genel Kurulu, E.2004/21-369, K.2004/371, 23.06.2004 sayılı karara atıfla. ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/7680, K.2025/14050, 20.10.2025 (bozma, oybirliği). ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.194. ↩