Hizmet dökümünü e-Devlet’ten indirdiniz. Her ayın kazanç satırında aynı tutar yazıyor. Ele geçen maaş ise bundan yüksek. Asgari ücretten sigorta gösterilmesi, ücretin bir bölümünün bordro dışı ödendiği işyerlerinde sık görülen bir uygulamadır.
Sorun yalnız emeklilik hesabıyla sınırlı kalmaz. Kıdem ve ihbar tazminatı da kayıtlı rakama bakılarak eksik hesaplanabilir. İşverene başvuru, SGK incelemesi, haklı nedenle fesih ve dava yollarının her biri ayrı bir süreye bağlıdır.
Asgari Ücretten Sigorta Kaydı İlk Hangi Belgelerde Görülür?
Kontrol üç noktadan başlar. Gerçek ücretle kayıtlı kazanç arasındaki fark ilk olarak bu belgelerde görünür.
- Hizmet dökümündeki aylık kazanç ve prim gün sayısı. Her ay aynı tutar çıkıyorsa kayıt sabit bir rakamdan verilmiş olabilir.
- İşe giriş tarihi. İşveren, sigortalıyı çalışmaya başlamadan önce işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmek zorundadır.[1]
- Ödeme izleri. Banka dekontları, imzalı makbuzlar, bordrolar ve ücretin konuşulduğu yazışmalar bu gruba girer.
Kurumdaki kayıt, işverenin verdiği aylık prim ve hizmet belgelerine dayanır.[2] İşveren bu belgeleri ve işyeri kayıtlarını on yıl saklamak, Kurum isterse onbeş gün içinde göstermek zorundadır.[3] 5510 sayılı Kanun’un prime esas kazanç hükmü, hak edilen ücretin ve prim, ikramiye gibi ödemelerin brüt toplamını esas alır.[4]
Bordro ile Gerçek Ücret Arasındaki Fark Hangi Durumlarda Doğar?
Asgari ücretten sigorta gösterilmesi iki ayrı biçimde görülür. İlkinde bordroda asgari ücret görünür, aradaki fark elden ya da başka bir hesaptan ödenir. İşçi parasını almıştır, kaybı prim kaydında ve tazminat hesabında ortaya çıkar.
İkincisinde yüksek ücret kararlaştırılmış, ancak yalnız asgari tutar ödenmiş ve bildirilmiştir. Fark burada ayrıca ücret alacağıdır. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.[5]
Eksik Ücret Bildiriminde Süreler ve Başvuru Yolları Nelerdir?
Aşağıdaki tablo, asgari ücretten sigorta bildirimine karşı kullanılabilecek yolları süreleriyle birlikte gösterir. Her satır ayrı bir hakka ve ayrı bir süreye karşılık gelir.
| Yol | Süre | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hizmet dökümü ve belge kontrolü | Hemen, işten ayrılmadan önce | e-Devlet, işyeri belgeleri | 5510 m.8, m.86 |
| İşverene yazılı başvuru | Fesih kararından önce | İşveren, noter ihtarı | 4857 m.24/II-e |
| Kurum incelemesi | Kayda dayanmayan tespitte geriye bir yıl | Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü | 5510 m.86 |
| Haklı nedenle fesih | Eksiklik giderilene kadar | Yazılı bildirim, noter | 4857 m.24, m.26 |
| Prime esas kazanç tespiti | Süre ayrıca değerlendirilir | İş mahkemesi, SGK davalı | 5510 m.86/9 (beş yıl yalnız hizmet tespiti için) |
| Arabuluculuk | Alacak ve tazminat davasından önce | Arabuluculuk bürosu | 7036 m.3/1 |
| Tazminat ve ücret alacağı | Beş yıl | İş mahkemesi | 4857 ek m.3, m.32 |
Süreler genel çerçevedir. Başlangıç günü alacağa ve olaya göre değişir, bu yüzden somut dosyada tarihler tek tek kontrol edilmelidir. Fesih tarihi, son maaş günü ve hizmet dökümündeki son ay birlikte okunur.
SGK Denetim Talebi ve İşverene Başvuru Ne Sonuç Verir?
İşverene yazılı başvuru, durumun düzeltilmesi için ilk adımdır. Başvuruda dönem, bildirilen kazanç ve istenen düzeltme açıkça yazılır. Noter ihtarı, tebliğ tarihi bakımından kanıt sağlar. İşverenin cevabı ya da cevapsızlığı sonraki aşamalarda dosyaya girer.
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne yapılan başvuru üzerine Kurumun denetim görevlileri işyerini inceleyebilir. Belgeler verilmezse ya da eksik verilirse Kurum bunları kendisi düzenler ve primleri işverene tebliğ eder.[6] Kayda dayanmadan yapılan tespitlerde eksik bildirilen kazançlar için geriye dönük inceleme, tespit tarihinden önceki bir yıllık kısımla sınırlıdır.[7]
Başvuru nedeniyle işten çıkarılma ayrı bir sorundur. İşçinin haklarını takip için idari ya da adli makamlara başvurması geçerli fesih sebebi sayılmaz.[8] İşyerinde otuz işçi ve altı aylık kıdem varsa işe iade davası gündeme gelir.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Hangi Ücret Üzerinden Hesaplanır?
Kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanır. İşçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşme ve kanun kaynaklı menfaatler de hesaba eklenir.[9] Buna giydirilmiş brüt ücret denir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışmayı arar.[10] Şartlar kıdem tazminatı şartları yazısında ayrıntılı anlatılır.
Hangi kalemlerin esas ücrete girdiği ve tavan kıdem tazminatına esas ücret yazısında anlatılır.
4857 sayılı İş Kanunu ihbar tazminatında da aynı ölçüyü getirir. Bildirim süresine ait ücret hesaplanırken ücrete eklenen menfaatler de dikkate alınır.[11] Rakamları kendi bilgilerinizle denemek için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçları kullanılabilir.
Bordroda asgari ücret yazması gerçek ücretin o olduğunu göstermez. Asgari ücretten sigorta yapılmış olsa bile gerçek ücret kanıtlanırsa tazminat ona göre hesaplanır. Kıdem süresi uzadıkça aradaki fark büyür. Kanıt kuralları aşağıdaki dava bölümünde anlatılıyor.
Eksik Prim Bildirimi Haklı Nedenle Fesih Sebebi Olur mu?
Ücreti kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmayan ya da ödenmeyen işçi, sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebilir.[12] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, primlerin eksik veya düşük ücretten yatırılmasını da bu kapsamda görür. Kıdem tazminatı bu fesihle doğar, ihbar tazminatı doğmaz. Ayrıntılar işçinin haklı nedenle feshi yazısındadır.
“sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkanı vardır”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/17205, K.2017/19308, 28.11.2017 (bozma)
Asgari ücretten sigorta bildirimine dayanan fesihte süre konusunda dikkat gerekir. Madde 24/II kapsamındaki hallerde işçi için de altı iş günü ve bir yıllık süre aranır.[13] Ancak eksik prim süren bir durumdur. Aynı kararda Daire, fesih hakkının ödemenin yapıldığı ana kadar kullanılabileceğini belirtir. Eksiklik giderilene kadar fesih hakkı da sürer. Eksik primler tamamlanmışsa bu yol kapanmış olabilir.
Primlerin eksik gün ile bildirilmesi halinde izlenecek yol eksik gün bildirimi yazısında anlatılır.
Fesih yazılı yapılmalı ve neden açıkça belirtilmelidir. Yöntem için fesih bildirimi nasıl yapılır yazısına, metin için kıdem tazminatı ihtarnamesi örneğine bakılabilir.
Prime Esas Kazanç Tespiti Davası Hizmet Tespitinden Nasıl Ayrılır?
Hizmet tespiti, belgesi hiç verilmeyen ya da çalıştığı Kurumca saptanamayan sigortalılar için düzenlenmiştir. Bu kişiler çalışmalarını, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde kanıtlar.[14] Çalışma bildirilmiş, ücret eksik gösterilmişse talep prime esas kazancın tespiti olarak ileri sürülür.
Davanın süresi, mahkemesi ve sigorta başlangıç tarihi hizmet tespit davası yazısında anlatılır.
Beş yıllık süre yukarıdaki hüküm için kanunda yazılıdır. Eksik ücret bildiriminde süreyi nasıl uygulayacağı ayrıca değerlendirilmelidir, bu nedenle bekleme riski taşımamak gerekir. Dava Kuruma karşı açılır.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 3 Mart 2026 tarihli kararında asgari ücret üzerinden yatırılan primlerin gerçek ücretle tamamlanmasına ilişkin bir dosyada bölge adliye mahkemesi kararını bozdu. Gerekçe eksik incelemedir. Daire, ücretin yazılı delille kanıtlanması gerektiğini ve yargı kararıyla hükmedilen ücretin işverence ödenmesi halinde, ödemenin yapıldığı ayın, hizmet daha önce bitmişse çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancına dahil edilebileceğini gözetmeyen kararı hatalı buldu.[15]
“yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/14268, K.2026/2418, 03.03.2026 (bozma)
Banka kayıtları, imzalı makbuzlar ve ticari defter kayıtları bu nedenle öne çıkar. Yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler varsa tanık dinletilebilir. Çalışmanın kendisi ise her delille kanıtlanabilir.
Zamanaşımı ve Arabuluculuk Şartı Dava Hakkını Nasıl Etkiler?
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır. Ücret alacağında da süre beş yıldır.[16] Başlangıç günü alacağa göre değişir. Ücret farkında her ayın ödeme günü, tazminatlarda ise sözleşmenin sona ermesi esas alınır.
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat davalarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır.[17] Son tutanak dava dilekçesine eklenir. Eklenmezse bir haftalık kesin süre verilir, aksi halde dava usulden reddedilir.[18]
Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde işi sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre bir hafta uzayabilir.[19] Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.[20]
Üç Farklı Durumda Eksik Ücret Bildirimi için Hangi Yol İzlenir?
Fark Elden Ödeniyor ve İş Sürüyorsa Ne Yapılır?
Asgari ücretten sigorta devam ederken önce kanıt toplanır. Dekontlar, mesajlar ve tanık isimleri bir dosyada biriktirilir. Ardından işverene yazılı başvuru yapılır. Fesih kararı ayrıca tartılır, çünkü primler tamamlanırsa haklı fesih imkanı daralabilir.
İşten Ayrılmış İşçi Tazminat Hesabını Nasıl Kurar?
Ayrılış tarihinden itibaren beş yıllık süre işler. Gerçek ücret üzerinden kıdem ve ihbar hesabı yapılır, ardından arabulucuya başvurulur. Net maaşın brüte çevrilmesi gerekirse brütten nete hesaplama aracı yardımcı olur.
Fark Hiç Ödenmemişse Hangi Hak Doğar?
Ücret farkı alacağı doğar. Ücretin kanuna ve sözleşmeye uygun ödenmemesi aynı zamanda haklı fesih sebebidir. Fazla çalışma da bordro dışı kalmışsa fazla mesai hesaplama aracı fikir verir.
Eksik Ücret Bildiriminde Hangi Davranışlar Hak Kaybına Yol Açar?
- Gerçek tutarı yansıtmayan ibranameyi imzalamak. İbra sözleşmesi yazılı olmalı, sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra yapılmalı, alacağın türünü ve miktarını göstermeli, ödeme banka aracılığıyla noksansız yapılmalıdır. Bu şartları taşımayan ibra kesin hükümsüzdür.[21] Ayrıntı için ibraname nedir yazısına bakılabilir.
- Dekont ve yazışmaları silmek ya da ücreti yalnızca sözlü anlaşmaya bırakmak.
- Arabulucuya başvurmadan dava açmak.
- Beş yıllık süreyi SGK incelemesinin sonucunu bekleyerek geçirmek.
- Asgari ücretten sigorta kaydını yalnız emeklilik meselesi sanıp tazminat hesabını kayda bırakmak.
- Primler tamamlandıktan sonra eski eksiklikle haklı fesih yapmaya çalışmak.
Asgari Ücretten Sigorta Hakkında Sık Sorulan Sorular
Asgari ücretten sigorta gösterildiği nereden anlaşılır?
Asgari ücretten sigorta yapılıp yapılmadığını anlamak için e-Devlet’ten alınan hizmet dökümündeki aylık kazanç sütununa bakılır. Gerçek maaştan düşük ve her ay sabit görünen tutar bir işarettir. İşe giriş tarihi de gerçek başlangıçla karşılaştırılmalıdır.
Fark elden ödendiyse tazminat gerçek ücrete göre hesaplanır mı?
Gerçek ücret kanıtlanırsa hesap ona göre yapılır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, belirli sınırı aşan ücret iddialarında yazılı delil arar. Dekontlar, imzalı makbuzlar ve defter kayıtları bu yüzden önemlidir.
İşçi çalışırken sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir mi?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi eksik veya düşük ücretten prim yatırılmasını haklı fesih sebebi sayar. Primler tamamlanmışsa bu hak düşmüş olabilir. Fesih yazılı yapılmalı ve neden açıkça yazılmalıdır.
SGK'ya şikayet edildiği için işten çıkarılan işçi ne yapabilir?
İdari makamlara başvuru, geçerli fesih sebebi sayılmaz. Otuz işçi ve altı ay kıdem şartları varsa işe iade davası açılabilir. Şartlar yoksa tazminat yolları ayrıca değerlendirilir.
Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat davalarında zorunludur. Son tutanak dilekçeye eklenmezse dava usulden reddedilebilir. Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur.
Hizmet tespiti davası ile prime esas kazanç tespiti aynı şey mi?
Hayır. Hizmet tespiti, çalışması hiç bildirilmeyen dönemler içindir. Çalışma bildirilmiş ama ücret düşük gösterilmişse prime esas kazancın tespiti istenir.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.8/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.80/1-a ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/7 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/8 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-c ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2014/9384, K.2015/13339, 06.04.2015. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/7 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-e ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/9 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/14268, K.2026/2418, 03.03.2026 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ve m.32/son ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/2 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/10 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/17 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/2 ↩