İş Davası Harç ve Masrafları: Hangi Kalemler Yatırılır?

Arabulucudaki görüşme anlaşmayla bitmedi ve son tutanak elinize ulaştı. Dava dilekçesi hazır, ancak mahkeme veznesinde nelerin yatırılacağı belli değil. İş davası harç ve masrafları, dava açıldığı günden karar kesinleşene kadar farklı zamanlarda ortaya çıkar.

Aşağıda önce kalemlerin sırası, ardından işçinin harç durumu, avanslar, arabuluculuk gideri ve avukat ücreti anlatılır. Tutarlar her dönem güncellendiği için yazıda rakam verilmemiştir.

Dava Açmadan Önce Harç ve Masraf için Hangi Üç Şey Kontrol Edilir?

Dilekçeyi vermeden önce şu üç belgeye ve bilgiye bakılır.

1. Arabuluculuk son tutanağı. Dilekçeye eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve süre kaçırılırsa dava usulden reddedilir.^[1]
2. Son aylık ücret bordrosu. Harç muafiyeti, işçinin aylık ücretinin asgari ücreti geçip geçmemesine bağlıdır.
3. Talep edilecek kalemlerin listesi. Harç dava değeri üzerinden hesaplanır, bu yüzden kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin ücreti gibi her kalem toplamı etkiler.^[2]

İş Davası Harç ve Masrafları Hangi Sırayla Ortaya Çıkar?

Giderler tek seferde değil, aşama aşama doğar. Her aşamanın kendi süresi ve dayanağı vardır. Keşif ya da bilirkişi gibi bazı kalemler her dosyada gündeme gelmez.

Aşama	Ne ödenir veya doğar?	Süre veya kural	Dayanak
Arabuluculuk	Anlaşma olursa ücret eşit paylaşılır, olmazsa ilk iki saat bütçeden ödenir	Üç hafta, zorunlu halde bir hafta uzar	7036 m.3/10, 13, 14
Dava açılışı	Başvurma harcı, peşin harç, gider avansı	Dava açılırken	HMK m.120, Harçlar K. m.28
Avans eksikliği	Eksik tutarın tamamlanması	İki haftalık kesin süre	HMK m.120/2
Delil	Bilirkişi, tanık, keşif avansı	Mahkemenin verdiği kesin süre	HMK m.324
Karar	Bakiye karar ve ilam harcı	Tebliğden itibaren bir ay	Harçlar K. m.28
Hüküm	Yargılama gideri ve vekalet ücreti haksız çıkana yüklenir	Döküm hükümde gösterilir	HMK m.326, m.332

Karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin yatırılır. Kalan kısım kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.^[3] Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin harcın oranı yirmide birdir. Bakiye harcın ödenmemesi, hükmün tebliğine ve kanun yollarına başvuruya engel olmaz.

Dava değeri yargılama sırasında dilekçedekinden yüksek çıkarsa yalnız o celse için yargılamaya devam edilir. Noksan harç bir sonraki celseye kadar tamamlanmazsa davaya devam olunmaz.^[4] Harç ödenmedikçe sonraki yargı işlemleri de yapılmaz. Karşı taraf ödenmeyen harcı yatırırsa işleme devam edilir.^[5]

İş Mahkemesinde İşçi Harçtan Muaf Mıdır?

Kanunda işçi lehine bir muafiyet vardır, ancak koşulludur. Harçlar Kanunu, İş Kanunu’na tabi işçilerin ve çırakların iş mahkemelerindeki davalarında harçtan muafiyeti öngörür. Bu muafiyet, gündeliği veya aylık ücreti 16 yaşını doldurmuş işçiler için belirlenen asgari ücreti geçmeyen işçilere ve çıraklara uygulanır.^[6]

Ücreti bu sınırın üstünde kalan işçi harcı kendisi yatırır. Harç, yargılama giderlerinin bir parçasıdır ve dava sonunda aleyhine hüküm verilen taraftan alınır.^[7] İşçi lehine hükmedilen alacakların takibinde de işçiden harç alınmaz. Bu harçlar işçi haklı çıkarsa borçludan tahsil edilir.^[8]

Muafiyet harca ilişkindir. Kanun metni gider avansını ya da bilirkişi ücretini bu kapsamda saymaz. Ücret sınırı “aylık ücret” olarak yazıldığı için sınırda kalan işçi, harç durumunu dilekçe aşamasında mahkeme kalemiyle netleştirmelidir. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden bakılabilir.

Gider Avansı ve Delil Avansı Ne Zaman Yatırılır?

Davacı, gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırır. Tarifeyi Adalet Bakanlığı her yıl çıkarır. Avansın yetmediği sonradan anlaşılırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir.^[9]

Yargılama giderleri arasında tebliğ ve posta giderleri, bilirkişi ve tanık ücreti, keşif gideri ile vekalet ücreti sayılır.^[10] Hesap gerektiren alacaklarda mahkeme bilirkişi görevlendirebilir. Fazla çalışma alacağındaki hesap yöntemi fazla mesai ücreti nasıl istenir yazısında anlatılır.

Delil avansı ayrı bir yükümlülüktür. Taraflardan her biri ikamesini istediği delil için mahkemenin belirlediği avansı kesin süre içinde yatırır. Aynı delili iki taraf birlikte istemişse gider yarı yarıya karşılanır.^[11]

Bir taraf avansı yatırmazsa diğer taraf yatırabilir. Hiçbiri yatırmazsa istenen delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.^[12] Bu yüzden tanık veya bilirkişi talebinde mahkemenin verdiği kesin süre takvime yazılmalıdır.

Arabuluculuk Ücreti ve Gideri Davada Kime Yüklenir?

Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade talebinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[13] Taraflar anlaşırsa ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak karşılar.^[14] Anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmelerde aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır.^[15]

Bütçeden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır. Yani dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. İlk toplantıya geçerli mazeret göstermeden katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Lehine hükmedilecek vekalet ücreti de yarıya iner.^[16]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir işçilik alacağı davasında arabuluculuk giderinin yargılama gideri sayılıp haksız çıkan taraftan tahsil edilmesi kuralını uygulamıştır. Davada kadroya geçirilen işçinin fark ücreti isteniyordu ve davalı harçtan muaf bir bakanlıktı. İlk derece mahkemesi arabuluculuk giderini Hazine üzerinde bırakmıştı. Daire bunu hatalı buldu ve hükmü düzelterek onadı.

Aşağıdaki cümle genel bir ilke aktarımı değildir. Kararda hükmün düzeltilmesinin doğrudan dayanağı olarak yer alır.

“…arabuluculuk gideri yargılama gideri olup anlaşmaya varılamaması halinde ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanmaktadır…”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/206, K.2024/5290, 21.03.2024 (düzelterek onama, oybirliği)

İş Davasında Avukatlık Ücreti ve Karşı Vekalet Ücreti Nasıl Belirlenir?

Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Sözleşmenin belli bir hukuki yardımı ve tutarı ya da değeri kapsaması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalar genel hükümlere göre ispatlanır.^[17] Bu nedenle ücretin yazılı sözleşmeyle belirlenmesi ispat bakımından önemlidir.

Ücret, dava konusunun değerinin bir yüzdesi olarak da kararlaştırılabilir. Kanun bu oranın yüzde yirmibeşi aşamayacağını söyler. Dava konusu para dışındaki mal ve haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmü sözleşmeye konamaz. Avukatlık asgari ücret tarifesinin altında vekalet ücreti de kararlaştırılamaz.^[18]

Tarife her yıl yeniden hazırlanır.^[19] Ücretin kararlaştırılmadığı, yazılı sözleşmenin bulunmadığı ya da sözleşmenin belirsiz veya tartışmalı olduğu hallerde başka bir ölçü devreye girer. Değeri parayla ölçülebilen işlerde yetkili merci, tarifenin altına inmemek koşuluyla, davanın kazanılan bölümünün değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktar belirler.^[18]

Karşı vekalet ücreti ayrı bir kalemdir. Vekille takip edilen davada, kanuna göre takdir olunacak vekalet ücreti taraf lehine hükmedilir.^[20] Bu ücret yargılama gideri sayıldığından haksız çıkan tarafa yüklenir. Kararla karşı tarafa yüklenen vekalet ücreti avukata aittir.^[18]

Dava kısmen kabul edilirse mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Bu fıkra manevi tazminat davaları yönünden Anayasa Mahkemesinin 25.12.2024 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.^[21] Mobbing davası gibi manevi tazminat içeren taleplerde o kalem için ayrı değerlendirme gerekir.

Adli Yardım Nedir ve Masrafları Karşılamak için Nasıl İstenir?

Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora sokmadan gerekli giderleri kısmen ya da tamamen ödeyemeyen kişi adli yardım isteyebilir. Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir.^[22] Adli yardım kararı giderlerden geçici muafiyet, teminattan muafiyet ve giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesini sağlar. Gerekirse ücreti sonradan ödenmek üzere avukat da temin edilir.^[23]

Talep, davanın görüleceği mahkemeden yapılır. Dilekçeyle birlikte iddianın özeti, deliller ve ödeme gücünün olmadığını gösteren mali durum belgeleri sunulur.^[24] Red kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Adli yardım daha önce yapılan giderleri kapsamaz.^[25]

Adli yardım gideri ortadan kaldırmaz, ertelenmesini sağlar. Ertelenen giderler ve Devletçe ödenen avanslar dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Mahkeme uygun görürse bu giderler en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenir.^[26] Mali durum hakkında kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi verildiği ya da mali durumun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa karar kaldırılır.^[27]

Arabuluculuk, Zamanaşımı ve Dava Süreleri Masraf Planını Nasıl Etkiler?

Masraf planı süre planından ayrılmaz. İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[28] Ayrıntılar için işe iade davası ve boşta geçen süre ücreti yazılarına bakılabilir.

Alacak davalarında dava açma süresi ayrıca yazılı değildir, bunun yerine zamanaşımı belirleyicidir. Kıdem, ihbar, kötü niyet ve eşit davranma tazminatı ile yıllık izin ücretinde süre beş yıldır.^[29] Ücret alacağında da süre beş yıldır.^[30] Süre, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.^[31]

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur.^[32] Dava açılması süreyi keser. İhtarname ise Türk Borçlar Kanunu’nda sayılan kesme sebepleri arasında yer almaz.^[33] Zamanaşımı ayrıntısı için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı yazısı kullanılabilir. Arabuluculuk hükümleri 7036 sayılı Kanun metninde yer alır.

Harç Muafiyeti, Kısmen Kabul ve Uzlaşma Durumunda Masraflar Nasıl Değişir?

Ücreti asgari ücreti geçmeyen işçi. Bir işçi fesihten sonra kıdem, ihbar ve yıllık izin ücretini istiyor. Aylık ücreti asgari ücreti geçmediği için harçtan muaf olduğunu dilekçede belirtir. Bilirkişi ve tebligat giderleri için avans yükümlülüğü sürer. Gerekirse adli yardım istenir. Alacak kalemlerinin toplamı için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

Ücreti sınırın üstünde kalan işçi. Başvurma harcı, peşin harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır. Dava kısmen kabul edilirse yargılama giderleri haklılık oranına göre paylaştırılır. Kabul edilen kısım için harç aleyhine hüküm verilen taraftan alınır.

Arabuluculukta anlaşma. Taraflar son tutanakta anlaşırsa dava hiç açılmaz. Başvurma harcı, peşin harç ve bilirkişi gideri de doğmaz. Arabuluculuk ücreti ise aksi kararlaştırılmadıkça eşit karşılanır. Çıkış sonrası alacakların bütününü görmek için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı kalemleri sıralar.

Harç ve Avans Sürecinde Hangi Hatalar Dava Akışını Zora Sokar?

• Kesin süreli delil avansını takvime yazmamak. Yatırılmayan avans, istenen delilden vazgeçilmiş sayılmasına yol açabilir.
• Harç muafiyetini bordroya bakmadan varsaymak.
• Arabuluculuk son tutanağını dilekçeye eklememek.
• Dava değeri artınca noksan harcı tamamlamamak.
• Avukatlık ücretini yazılı sözleşmeye bağlamamak.
• İhtarnameyi zamanaşımını kesen bir işlem sanmak.

Tarihi belli yazılı talep ispat bakımından yararlıdır. Ton ve içerik için noter ihtarname metni örneği yol gösterebilir.

İş Davası Giderleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/2. ↩
2. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.16 ve m.30. ↩
3. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.28. ↩
4. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.30. ↩
5. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.32. ↩
6. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.123/2. ↩
7. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.323/1-a ve m.326/1. ↩
8. 492 sayılı Harçlar Kanunu m.33. ↩
9. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.120. ↩
10. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.323/1. ↩
11. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.324/1. ↩
12. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.324/2. ↩
13. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
14. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/13. ↩
15. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/14. ↩
16. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/12. ↩
17. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.163. ↩
18. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.164. ↩
19. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.168. ↩
20. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.330. ↩
21. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.326/2 ve ilgili dipnot (AYM, E.2024/29, K.2024/226). ↩
22. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/1. ↩
23. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335/1. ↩
24. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336. ↩
25. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337. ↩
26. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.339/1. ↩
27. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.338. ↩
28. 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1. ↩
29. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
30. 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son. ↩
31. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1. ↩
32. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17. ↩
33. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.154. ↩