İşçinin Haklı Nedenle Feshi: Şartlar ve Süreler

Ayın beşi geçti ve maaş hesaba yine yatmadı. Bu, üçüncü ay. İşçi işyerine dönmek istemiyor, ama kıdem tazminatından da vazgeçmek istemiyor. Çıkış yolu, işçinin haklı nedenle feshidir.

Fesih doğru kurulursa bildirim süresi beklenmez ve kıdem tazminatı talebi güçlü kalır. Sonucu belirleyen iki şey vardır. Bunlar süre ve sıradır.

Fesih Bildirimini Yazmadan Önce Hangi Üç Şeye Bakılmalı?

1. Neden kanunda sayılan hallerden biri mi? Ücret, hakaret, taciz, sağlık ve zorlayıcı sebep bu hallerdendir.
2. Süre işliyor mu? Anlık bir olayda altı iş günü, ücret gibi süren bir ihlalde ödeme yapılana kadar süre vardır.
3. Elinizde kanıt var mı? Bordro, banka dökümü, yazışma ve tanık adı sonradan belirleyici olur.

Üç cevap, aşağıdaki tabloda hangi satırda olduğunuzu gösterir.

Hangi Fesih Nedeninde Hangi Süre İşler?

Durum	Süre	Başlangıç ve not	Nereye başvurulur
Ücretin ödenmemesi (24/II-e)	Ödeme yapılana kadar	Yargıtay 9. HD’ye göre ödeme yapılınca hak biter	İşverene yazılı fesih bildirimi
Hakaret, sataşma, taciz, yanıltma (24/II-a, b, c, d)	6 iş günü, en geç 1 yıl	Olayı öğrendiğiniz gün sayılmaz	İşverene yazılı fesih bildirimi
Sağlık sebepleri (24/I)	6 iş günü kuralı aranmaz	Rapor ve işyeri koşulları belgelenir	İşverene yazılı fesih bildirimi
İşin bir haftadan fazla durması (24/III)	6 iş günü kuralı aranmaz	Duruşun bir haftayı aşması gerekir	İşverene yazılı fesih bildirimi
Fesihten sonra arabuluculuk	Dava şartı, 3 hafta, gerekirse 1 hafta uzar	Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur	Arabuluculuk bürosu
Kıdem, izin ücreti, ücret davası	Zamanaşımı 5 yıl	Ücret ödeme gününden, kıdem ve izin ücreti fesihten itibaren işler	İş mahkemesi, önce arabulucu

Tablodaki ilk üç satır birbirinden farklı işler. Kısa süre yalnızca ahlak ve iyiniyet hallerinde işler. Ücret satırında ise saat, ödemeyle birlikte durur.

İşçinin Haklı Nedenle Feshi Hangi Hallerde Yapılabilir?

Kanun işçiye belirli ve belirsiz süreli her sözleşmede çıkış imkanı verir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi üç grup sebep sayar. Bu hallerde sözleşme sürenin bitiminden önce veya bildirim süresi beklenmeden feshedilebilir.^[1]

• Sağlık sebepleri. İşin niteliği işçinin sağlığı için tehlikeli olabilir. İşçinin sürekli görüştüğü işveren ya da başka bir işçi, bulaşıcı veya işle bağdaşmayan bir hastalığa tutulmuş da olabilir.
• Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller. Sözleşme yapılırken yanıltma, şeref ve namusa dokunan söz, cinsel taciz, sataşma, gözdağı ve asılsız ağır isnat bu gruptadır. Bildirilen tacize rağmen önlem alınmaması da burada yer alır.
• Ücret ihlalleri. Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi sayılır. Parça başı işte işçiye yeterli iş verilmemesi de aynı gruptadır.
• Zorlayıcı sebep. İşyerinde işin bir haftadan fazla durması gerekir.

Ücret ihlali geniş yorumlanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, prim, ikramiye, fazla mesai ve genel tatil gibi alacakların ödenmemesinde de fesih imkanı görür.^[2] Maaş farkı küçük olsa bile bu yol açılabilir.

4857 m.24 ile 1475 m.14 Arasındaki Fark Nedir?

İki madde iki ayrı soruya cevap verir. 4857 m.24, işçinin sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden bitirip bitiremeyeceğini söyler. Kıdem tazminatı ise 4857’de değil, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesindedir.

4857 m.120, 1475 sayılı Kanun’un yalnızca 14. maddesini yürürlükte bırakmıştır.^[3] Bu maddenin birinci fıkrasının ikinci bendi, işçinin eski 16. madde uyarınca yaptığı feshi kıdem hallerinden sayar. Eski 16. madde artık yürürlükte olmadığından, 4857 geçici m.1 bu atfı 4857 m.24’e yönlendirir.^[4]

Haklı fesih kıdem tazminatının kapısını açar, tutarı ise hizmet süresi belirler. Kanun kıdemi her tam çalışma yılı üzerinden hesaplar. Yargıtay 9. HD bu düzenlemeden bir yıllık eşik çıkarır. İşçi aynı işverenin işyerlerinde toplam bir yıl çalışmadan tazminata hak kazanmaz. Derhal fesihlerde bu süre, feshin bildirildiği anda dolmuş olmalıdır.^[5] Hesap yöntemi için kıdem tazminatı rehberine bakılabilir.

Haklı Fesih Süresi Üç Durumda Nasıl İşler?

Üç Aylık Maaş Ödenmediğinde Fesih Ne Zaman Yapılır?

Ücretin ödenmemesi süren bir ihlaldir. Yargıtay’a göre fesih hakkı, ödemenin yapıldığı ana kadar kullanılabilir.^[6] İşveren bir gün önce ödeme yaparsa tablo değişir. Fesih kararı verildiyse bildirimi geciktirmemek güvenlidir, çünkü ödeme geldiği anda bu hak sona erer.

Kanun ayrıca bir seçenek daha tanır. Ücret ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmezse işçi çalışmaktan kaçınabilir.^[7] Çalışmayı bırakmak ile feshi bildirmek aynı şey değildir. Hangisinin seçildiğini işverene açıkça bildirmek sonradan çıkabilecek tartışmayı önler.

Toplantıda Hakaret Edildiğinde Altı İş Günü Nasıl Sayılır?

Pazartesi sabahı müdür, işçiye ekibin önünde hakaret ediyor. Olayın öğrenildiği gün hesaba katılmaz. Salı birinci gündür.

Haftada beş gün çalışılan işyerinde Cumartesi, Pazar ve genel tatil günleri bu sayıma girmez. Böyle bir işyerinde sonraki Pazartesi beşinci, Salı altıncı gündür. Fesih iradesinin o günün bitimine kadar açıklanması gerekir. Bildirimin karşı tarafa aynı süre içinde ulaşması şart değildir. Önemli olan iradenin açıklanmış olmasıdır.^[8] Cumartesi’nin de çalışıldığı bir işyerinde sayım değişebilir. Bu yüzden şüphe varsa süreyi kısa tutmak güvenlidir.

Sekiz Aylık Çalışmada Haklı Fesih Kıdem Tazminatı Getirir mi?

İşçi sekiz aydır çalışıyor ve iki maaşını alamadı. Fesih haklı olabilir. Ancak bir yıllık hizmet şartı dolmadığı için kıdem tazminatı doğmaz.

Bu durumda ödenmeyen ücret alacağı yine istenir. Haklı fesih, ücret alacağını ortadan kaldırmaz.

Haklı Fesih Nasıl Bildirilir ve Nasıl İspatlanır?

Kanun, işçinin fesih bildirimi için özel bir şekil öngörmez. Buna karşılık ispat yükü, hakkını bir olguya dayandıran taraftadır.^[9] Haklı fesih iddiasında nedeni işçi göstermelidir.

Bu nedenle bildirimi yazılı yapmak ispatı kolaylaştırır. Noter ihtarnamesi gönderim tarihini ve içeriği belgelediği için sık seçilen bir yoldur, ancak kanun noter şartı koşmaz. İmza karşılığı teslim, iadeli taahhütlü posta veya KEP gibi izi kalan başka araçlar da kullanılabilir. Metne olayı, tarihi ve dayanılan maddeyi yazmak pratikte ispatı sağlamlaştırır.

• Banka hesap dökümü ücretin ne zaman ve ne kadar yattığını gösterir. Bordro işverenin düzenlediği hesabı ortaya koyar.
• İşverenle yapılan yazışmalar ve e-postalar talebin ve cevabın tarihini taşır.
• Hakaret ve taciz olaylarında tanık adı ile varsa tutanak önem taşır.
• Sağlık sebebinde rapor ve işyeri koşullarını gösteren belgeler gerekir.
• SGK hizmet dökümü işverenin bildirdiği gün ve kazançları gösterir, hizmet süresini ortaya koymada yardımcı olur.

Haklı Fesih Sonrası Kıdem Tazminatı ve Diğer Alacaklar Nelerdir?

Haklı fesihte bildirim süresi beklenmez. Bu yüzden işverenin bildirim süresine ait tazminat istemesi gündeme gelmez. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder.^[10] Mahkeme feshi haklı bulmazsa bu kural işçinin aleyhine dönebilir.

• Kıdem tazminatı. Her tam yıl için otuz günlük ücret esasına göre hesaplanır. Güncel tutar ve uygulanacak sınırlar için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılır.
• Yıllık izin ücreti. Sözleşme herhangi bir nedenle sona ererse, hak kazanılıp kullanılmayan izinlerin ücreti ödenir.^[11] Ayrıntılar yıllık ücretli izin alacağı yazısında yer alır.
• Ödenmemiş ücret ve diğer alacaklar. Fazla mesai, prim ve genel tatil ücreti ayrıca istenebilir.
• Tazminat hakları. Kanun, ahlak ve iyiniyet hallerinde süre içinde fesheden işçinin tazminat haklarını saklı tutar.^[12]
• İşsizlik ödeneği. İşsizlik Sigortası Kanunu, işçinin haklı nedenle feshini ödenek hallerinden sayar. Prim ve gün şartları ayrıca aranır.^[13] Hesap için işsizlik maaşı hesaplama aracı kullanılabilir.

Feshi işverenin yaptığı hallerde yol farklıdır. O durumda işe iade davası ayrı bir süreç olarak işler.

Haklı Fesih Davasında Zamanaşımı ve Arabuluculuk Nasıl İşler?

Kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti için zamanaşımı beş yıldır.^[14] Ücret alacağında da süre beş yıldır.^[15] Ücret her ay ayrı muaccel olduğundan, süre her ayın ücreti için ödenmesi gereken günden ayrı ayrı işler.^[16] Kıdem tazminatında süre fesih tarihinden, yıllık izin ücretinde sözleşmenin sona erdiği günden başlar.^[17]

Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesine göre son tutanak dava dilekçesine eklenir. Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur.^[18]

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Karşı taraf birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerindeki büro da seçilebilir.^[19]

Yargıtay Ücretin Ödenmemesini Haklı Fesih Sayıyor mu?

Evet. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, ödenmeyen işçilik alacakları nedeniyle yapılan feshi haklı bulmuştur. İlk derece mahkemesi kıdem tazminatını reddetmişti. Daire kararı bozmuştur.

“Ücreti ödenmeyen işçinin alacağı konusunda takibe geçmesi ya da ücreti ödeninceye kadar iş görme edimini yerine getirmekten kaçınması, iş ilişkisinin devamında bazı sorunlara yol açabilir. Bu bakımdan, işverenle bir çekişme içine girmek istemeyen işçinin, haklı nedene dayanarak iş sözleşmesini feshetme hakkı da bulunmaktadır. Ücretin hiç ya da bir kısmının ödenmemiş olması bu konuda önemsizdir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2017/16654, K.2020/10741, 06.10.2020 (bozma, oybirliği)

Aynı karar bir şartı da hatırlatır. Ücretin ödenmediğinden söz edebilmek için ödeme döneminin gelmiş olması ve işçinin o ücrete hak kazanmış olması gerekir. Kararda fesih tarihinde ödenmemiş alacakların mevcut olduğu da mahkemece kabul edilmişti. Dosyaya göre sonuç değişebilir.

Haklı Fesih Bildiriminde Hangi Hatalardan Kaçınılmalı?

• Hakaret veya taciz olayından sonra altı iş günlük süreyi geçirmek.
• Ücret ödendikten sonra aynı ücret gerekçesiyle fesih bildirmek.
• Bildirimi yalnızca telefonla veya sözlü yapıp ispatı zorlaştırmak.
• Bildirimde olayı ve dayanak maddeyi yazmamak.
• Fesih bildirmeden işe gitmeyi bırakmak. İzin almadan veya haklı bir sebep olmadan art arda iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatilden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gitmemek işverene haklı fesih imkanı tanır.^[20]
• Bordro, dekont ve yazışmalara erişim varken belgeleri toplamamak, sonradan ulaşmak zorlaşabilir.

Süre içinde olup olmadığınızdan emin değilseniz belgeleri toplayıp avukata sor sayfasından başvurabilirsiniz. Bildirim süresinin bedelini önceden görmek için ihbar tazminatı hesaplama aracına ve ihbar tazminatı yazısına bakılabilir.

Aynı konunun komşu başlıkları için istifa eden işçi tazminat alır mı, istifaya zorlama ve işverenin haklı nedenle feshi yazılarına da bakılabilir.

Haklı Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.24. ↩
2. Yargıtay 9. HD, E.2017/16654, K.2020/10741, 06.10.2020. ↩
3. 4857 sayılı İş Kanunu m.120. ↩
4. 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1, bent 2, ve 4857 sayılı İş Kanunu geçici m.1. ↩
5. Yargıtay 9. HD, E.2016/27098, K.2020/11592, 13.10.2020. ↩
6. Yargıtay 9. HD, E.2015/26049, K.2018/22054, 03.12.2018. ↩
7. 4857 sayılı İş Kanunu m.34. ↩
8. Yargıtay 9. HD, E.2015/16569, K.2017/19090, 27.11.2017. ↩
9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6. ↩
10. 4857 sayılı İş Kanunu m.17/4. ↩
11. 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1. ↩
12. 4857 sayılı İş Kanunu m.26/2. ↩
13. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51/(b) ve m.50/2. ↩
14. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
15. 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son. ↩
16. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147/1 ve m.149/1, ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu m.32. ↩
17. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1 ve 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1. ↩
18. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, m.3/10, m.3/17. ↩
19. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/5. ↩
20. 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-(g). ↩