Kurumdan gelen yazıda, iş kazası sonrası meslekte kazanma gücü kaybınızın yüzde sekiz olduğu yazıyor. Hekiminiz çok daha yüksek bir kayıp anlatmıştı. Gelir de bağlanmamış. Maluliyet oranına itiraz tam bu noktada gündeme gelir. Önce kararın size ulaştığı günü ve yazının altındaki başvuru yolunu not edin.
Süre ve sıra, hangi oranın tartışıldığına göre değişir. Aşağıda önce karara bakılacak noktalar, sonra Sağlık Kurulu, Yüksek Sağlık Kurulu, iş mahkemesi ve bilirkişi aşamaları sırayla anlatılır.
Kurum Kararı Elinize Geçtiğinde İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
Karar yazısında üç noktaya bakılır. Üçü de itirazın nereye yapılacağını belirler.
- Oranın türü. Yazıda iş kazası veya meslek hastalığına bağlı meslekte kazanma gücü kaybı mı, yoksa malullük için çalışma gücü kaybı mı geçiyor, buna bakın.
- Dayanak rapor. Oranı hastane değil, Kurum Sağlık Kurulu belirler. Hangi hastane raporuna dayanıldığını ve rapor tarihini not edin.
- Tarih ve yol. Kararın size ulaştığı günü ve yazıda gösterilen başvuru yolunu kaydedin.
Günlük dilde tek bir maluliyet oranından söz edilir. Kanunda ise iki ayrı eşik vardır. İş kazası veya meslek hastalığında meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalan sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.[1] Tam iş göremezlikte gelir, 17. maddeye göre hesaplanan aylık kazancın yüzde 70’idir.[2] Baştaki örnekte yüzde sekiz bu eşiğin altında kaldığı için gelir doğmaz.
Malullük aylığında ölçü yüzde 60’tır. Sigortalının çalışma gücünün, iş kazası ve meslek hastalığında ise meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmelidir.[3] Oran tek başına yetmez. Sigortalılık süresi ve prim gün sayısı da aranır.[4] Malullük aylığı almak amacıyla işten ayrılan işçinin tazminat hakkı ayrı bir konudur ve kanuni nedenle kıdem tazminatı yazısında anlatılır.[5]
Hastane raporunun karar hanesinde oran yazılmaz. Orada oranın Sosyal Güvenlik Kurumunca belirleneceği ibaresi yer alır.[6] Raporda bir derece geçse bile Kurum Sağlık Kurulu bununla bağlı değildir.[7] Engelli sağlık kurulu raporu ile geçici iş göremezlik ödeneğine dayanak istirahat raporu ise ayrı işlemlerdir. Bu iki belge, burada tartışılan oranın yerine geçmez. Raporlu dönemdeki iş ilişkisi sorusu için raporlu işçinin işten çıkarılması yazısı okunabilir.
Maluliyet Oranına İtiraz Hangi Sırayla ve Hangi Sürelerle İlerler?
Genel yol Kurum Sağlık Kurulundan başlar ve iş mahkemesinde sürer. Kanun metni, Yüksek Sağlık Kuruluna itirazı dava açmanın şartı olarak yazmaz. Aşağıdaki tablo her aşamayı, başvurulan yeri ve süreyi gösterir.
| Aşama | Nereye | Süre veya sınır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Oranın belirlenmesi | Kurum Sağlık Kurulu | Gelir için en az %10, malullük için en az %60 | 5510 m.19, m.25 |
| Karara itiraz | Yüksek Sağlık Kurulu | Kanunda gün sayısı yok, Kurul dosyayı en geç 60 günde sonuçlandırır | 5510 m.95, Kurul Yönetmeliği m.16 |
| Dava | İş mahkemesi | Dava açma için gün sayısı yok, gelirin istenmeyen kısmı için hak zamanaşımı beş yıl | 5510 m.101, m.97 |
| Bilirkişi raporu | Mahkeme | Tebliğden itibaren iki hafta | HMK m.281 |
| İstinaf ve temyiz | Bölge adliye, Yargıtay | Her biri tebliğden itibaren iki hafta | HMK m.345, m.361 |
| Kontrol muayenesi | Kurum | Bildirimdeki tarihten itibaren üç ay | 5510 m.94 |
| Tazminat davası | Mahkeme | Öğrenmeden iki yıl, fiilden on yıl (daha uzun ceza zamanaşımı saklı) | TBK m.72 |
Kanun metni itiraz aşaması için gün sayısı vermiyor. Karar yazısında ayrıca bir süre belirtilmişse takvime ilk o tarih yazılır.
Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna İtiraz Nasıl İşler?
Kurum Sağlık Kurulunun kararına karşı ilk adres Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruludur. Kanuna göre iş kazası veya meslek hastalığında meslekte kazanma gücü kaybı derecesine ilişkin Kurum kararına itiraz edilirse durum bu Kurulca karara bağlanır.[8] Malul sayılmayan sigortalının itiraz dilekçesi de dosyasıyla birlikte aynı Kurula gönderilir.[9]
Kurul, sigortalının talebi üzerine görevlendirdiği bir hekimi dinlemek zorundadır.[10] Talep yazılı yapılır ve hekimin masrafı sigortalıya aittir.[11] Dosyada eksiklik görürse Kurul dosyayı iade eder veya yeniden muayene isteyebilir.[12] İtiraz dilekçesine bu yüzden epikriz, tetkik sonuçları ve önceki raporlar eklenir. Düzenleme ve Kurulun görevleri mevzuat.gov.tr üzerindeki yönetmelik metninde okunabilir.
Dava Açılırsa Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu Nasıl Devreye Girer?
Kurul kararından sonra maluliyet oranına itiraz dava yoluna taşınabilir. Kanun, bu uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceğini söyler ama dava açma için gün sayısı yazmaz.[13] Mahkeme Kurum dosyasını inceler ve gerekirse Adli Tıp Kurumundan rapor alır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, önce Kurum nezdinde rapor alınması gerektiğini ve Yüksek Sağlık Kurulu raporlarının Kurumu bağlayıp diğer ilgilileri bağlamadığını hatırlatmıştır.[14] Bu bir genel ilke aktarımıdır ve bozmanın tek dayanağı değildir.
Olayda sigortalı, meslek hastalığından doğan kazanma gücü kaybı oranının tespitini istemişti. Kurum hastalığın iyileştiği sonucuna varmıştı. Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu ve 2. Üst Kurul oran tayinine yer olmadığını bildirmiş, yerel mahkeme de davayı reddetmişti. Yargıtay bu sonucu yeterli bulmadı. Aşağıdaki cümle, bozma gerekçesinde yapılması gereken işi gösterir.
“Adli Tıp 3. İhtisas Kurulundan alınacak rapor ile Yüksek Sağlık Kurulu Kararı arasında görüş ayrılığı bulunduğu takdirde çelişkinin giderilmesi için dosyanın Adli Tıp 2. Üst Kuruluna gönderilmek suretiyle çıkacak sonuca göre karar vermektir.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/8515, K.2023/9783, 16.10.2023 (bozma, oybirliği)
Daire, kazanma gücü kaybının başlangıcı, oranı ve arazın ortadan kalktığı tarihin açıkça belirlenmesi gerektiğini de yazdı.[14] Mahkemeye gelen bilirkişi raporuna karşı eksik veya belirsiz gördüğünüz noktalar, rapor size tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde bildirilir.[15] Mahkeme kararına karşı istinaf süresi de tebliğden itibaren iki haftadır.[16]
Oran Eşiğin Altında Kalırsa, Malullük Reddedilirse veya Durum Kötüleşirse Ne Yapılır?
İş Kazasında Oran Yüzde 10’un Altında Kalırsa Ne Olur?
Gelir bağlanmaz ve dosya itiraz aşamasına gelir. Hastane epikrizleri, tetkikler ve varsa önceki sağlık kurulu raporları Yüksek Sağlık Kuruluna sunulur. Kurul sonucu da yetersiz bulunursa iş mahkemesi aşaması başlar.
Malullük Aylığı için Malul Sayılmayan Sigortalı Ne Yapabilir?
İki yol vardır. Aynı hastalık için karara itiraz edilirse dilekçe Yüksek Sağlık Kuruluna gider. Yeni hastalık, hastalıkta artma veya eksik muayene gerekçesiyle yeniden talep edilirse yeni tarihli sağlık kurulu raporu temin edilir.[17]
Gelir Bağlandıktan Sonra Kontrol Muayenesi Çağrısı Gelirse Ne Olur?
Kurum, gelir bağlanmış sigortalıyı kontrol muayenesine çağırabilir. Sigortalı da durumunun ağırlaştığını ileri sürerek değişiklik isteyebilir.[18] Kabul edilebilir özrü olmadan muayeneyi yaptırmayanın geliri kesilir. Bildirimdeki tarihten başlayarak üç ay içinde muayene yaptırılır ve durum devam ediyorsa kesilen gelir, kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanır.[19]
Zamanaşımı ve Arabuluculuk Dava Şartı Bu Yolda Nerede Devreye Girer?
İş kazası ve meslek hastalığında bağlanması gereken gelirlerin, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmı zamanaşımına uğrar. Kuruma başvurmamanın haklı bir sebebe dayandığını ispat eden sigortalı için bu kural uygulanmaz.[20]
İşverene açılacak tazminat davası ayrı bir süreye tabidir. Haksız fiil kuralına göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten iki yıl, fiilin işlendiği tarihten on yıl sonra zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır.[21]
Dava sözleşmeden doğan bir yükümlülüğe dayandırılırsa genel kural olan on yıllık süre de gündeme gelir. Hangi hükmün uygulanacağı dosyaya göre belirlenir.[22]
İşçi alacağı davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarında ise bu şart aranmaz.[23] Aynı davaya başka bir işçi alacağı eklenirse o talep için durum ayrıca değerlendirilir.
Oran İtirazında Hangi Davranışlar Süre ve Delil Kaybına Yol Açar?
Maluliyet oranına itirazda aşağıdaki hatalar dosyayı zayıflatır. Hepsi önceden fark edilebilir.
- Hastane raporundaki dereceyi kesin hak saymak. Kurum Sağlık Kurulu bu dereceyle bağlı değildir.
- Kararın ulaştığı tarihi ve zarfı saklamamak. Sonraki bütün sürelerin hesabı bu tarihe dayanır.
- Kontrol muayenesi çağrısını yanıtsız bırakmak. Kabul edilebilir özür yoksa gelir kesilir.
- Eksik belgeyle itiraz etmek. Kurul eksik dosyayı iade edebilir.
- Bilirkişi raporuna iki haftalık süre içinde itiraz etmemek.
- Ödeme karşılığı imza istenirse ibraname kapsamını okumadan imzalamak.
Kayıtlardaki ücret eksikse gelirin hesabı da etkilenir. Bu durum asgari ücretten sigorta gösterilmesi yazısında ayrıca ele alınmıştır. Kurum kaydındaki ayrılış nedeni uyuşmazlığı ise çıkış kodu değiştirme davası başlığında anlatılır. Kanunun tam metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.
Maluliyet ve Oran İtirazı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Maluliyet oranına itiraz kime yapılır?
Kurum Sağlık Kurulunun kararına karşı itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna yapılır. Kurul kararından sonra uyuşmazlık iş mahkemesine taşınabilir.
İtiraz için kaç gün süre vardır?
5510 sayılı Kanun’un 95. maddesi Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz için gün sayısı yazmaz. Karar yazısında ayrıca bir süre belirtilmişse ona uyulur. Mahkeme aşamasında bilirkişi raporuna itiraz, istinaf ve temyiz için tebliğden itibaren iki hafta işler.
Hastane raporundaki oran Kurumu bağlar mı?
Bağlamaz. Sağlık hizmeti sunucusunun raporunda yazan derece Kurum Sağlık Kurulunun kararını bağlamaz. Oranı Kurum Sağlık Kurulu belirler.
Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu ne zaman devreye girer?
Dava açıldığında mahkeme rapor istediğinde devreye girer. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bir bozma kararında, bu raporla Yüksek Sağlık Kurulu kararı arasında görüş ayrılığı bulunursa dosyanın Adli Tıp 2. Üst Kuruluna gönderilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Kontrol muayenesine gitmezsem ne olur?
Kabul edilebilir bir özrünüz yoksa gelir veya aylık, kontrol için belirtilen tarihten sonraki ödeme döneminden itibaren kesilir. Muayeneyi bildirimdeki tarihten itibaren üç ay içinde yaptırırsanız ve durum devam ediyorsa kesilen gelir yeniden bağlanır.
Engelli sağlık kurulu raporu bu oranın yerine geçer mi?
Geçmez. Engelli sağlık kurulu raporu ayrı bir işlemdir. Sürekli iş göremezlik geliri ve malullük için oranı Kurum Sağlık Kurulu belirler.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.19/1. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19/3. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.25/1. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.26/2. ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1. ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.6/2-g. ↩
- Aynı Yönetmelik m.8. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.95/2. ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.52/2. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.58. ↩
- Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun Görev, Yetki, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.14/1. ↩
- Aynı Yönetmelik m.12. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.101. ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/8515, K.2023/9783, 16.10.2023 (bozma, oybirliği). ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1. ↩
- 6100 sayılı Kanun m.345/1. ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.52/1. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.94/2. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.94/5-6. ↩
- 5510 sayılı Kanun m.97/1-2. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72. ↩
- 6098 sayılı Kanun m.146. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ve m.3/3. ↩