İşyeri Kapanırsa İşçi Alacakları Nasıl Alınır?

Pazartesi sabahı işyerinin kapısında “faaliyetimize son verilmiştir” yazan bir kağıt asılı. Üstelik son iki ayın maaşı da yatmamış. İşyeri kapanırsa işçi alacakları kendiliğinden ödenmez ve bazı süreler hemen işlemeye başlar. Aşağıda önce bakılacak noktalar, sonra süreler ve en sonda işverenin devri ya da iflası halindeki yol anlatılır.

Kapanışın nedeni yolu belirler. İşveren faaliyeti kendi kararıyla bitirmiş olabilir. İdari bir karar, yangın ya da iflas da işyerini kapatmış olabilir.

İşyeri Kapanırsa İşçi Alacakları için İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?

1. Fesih yazısı. İşverenin yazılı bildirimi var mı ve sebep açık yazılmış mı, kontrol edin. Tebliğ tarihi işe iade için bir aylık süreyi başlatır.
2. Ödenmeyen kalemler. Son ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve ikramiyeleri tarihleriyle bir kağıda yazın.
3. İşverenin durumu. Faaliyetin gerçekten bitip bitmediğini, işyerinin devredilip devredilmediğini ve iflas ya da konkordato ilanı olup olmadığını öğrenin.

Cevaplar aşağıdaki tablonun hangi satırında olduğunuzu gösterir. Kapının kapanması sözleşmenin bittiği anlamına da gelmeyebilir. Bu ayrım hemen sonraki bölümdedir.

İşyerinin Kapanması İş Sözleşmesini Kendiliğinden Sona Erdirir mi?

Yargıtay’a göre işyerinin kapanması iş sözleşmesini tek başına sona erdirmez. İşverenin sözleşmeyi ayrıca feshetmesi gerekir. Belirsiz süreli sözleşmelerde fesihten önce durum karşı tarafa bildirilir.^[1] İşveren bildirimi yazılı yapar ve sebebi açık ve kesin biçimde gösterir.^[2]

Bildirim süreleri hizmet süresine göre iki, dört, altı veya sekiz haftadır. Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Süreye uymayan taraf, bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat öder.^[3] Tutarı ihbar tazminatı hesaplama aracıyla tahmin edebilirsiniz.

Kıdem tazminatı da işveren feshinde doğabilir. Kanun, işverenin haklı neden dışındaki feshinde her tam yıl için otuz günlük ücret öngörür.^[4] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir.^[5] Ayrıntılar kıdem tazminatı nedir yazısında, tutar için kıdem tazminatı hesaplama aracında yer alır.

Kapanış geçerli bir fesih sebebi olabilir. İşletmenin, işyerinin veya işin gerekleri bu sebepler arasındadır. Ancak işe iade koruması, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan belirsiz süreli işçi içindir.^[6] Feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispat eder.^[7]

Bu yüzden kapanışın gerçek olup olmadığı önemlidir. Aynı faaliyet başka bir unvanla sürüyorsa kapanış iddiası tartışmalı hale gelir. Otuzdan az işçi çalışan işyerlerinde ya da altı aylık kıdemi olmayan işçilerde fesih hakkı kötüye kullanılmışsa bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat söz konusudur.^[8] Konuya geçerli nedenle fesih ve işe iade davası yazıları ışık tutar.

İşyeri Kapandıktan Sonra Hangi Süreler İşler?

Durum	Süre	Nereye başvurulur?
İşe iade talebi	Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay	Arabulucu
İşe iadede arabuluculuk sonuçsuz kalırsa	Son tutanaktan itibaren 2 hafta	İş mahkemesi
Kıdem, ihbar, yıllık izin ücreti	5 yıl zamanaşımı	Arabulucu, sonra iş mahkemesi
Ücret alacağı	5 yıl zamanaşımı	Arabulucu, sonra iş mahkemesi
Ücret ödenmediği için çalışmaktan kaçınma	Ödeme gününden itibaren 20 gün geçmişse	İşverene bildirim
Ücret ödenmediği için haklı fesih	Ödeme yapılıncaya kadar	Yazılı fesih bildirimi
İşyeri devri	Devredenin sorumluluğu devirden itibaren 2 yıl	Devreden ve devralan işveren
İflas ilanı	İlandan itibaren 1 ay (adi tasfiye)	İflas dairesi
İcra takibine itiraz	İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl	Dava; öncesinde arabulucu

İşe iade talebi için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[9]

Alacak ve tazminat davalarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır. Son tutanağın aslı ya da onaylı örneği dilekçeye eklenir.^[10] Başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği güne kadar zamanaşımı durur.^[11] Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en çok bir hafta uzar.^[12]

Kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmadan fesihten doğan tazminat ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır.^[13] Ücret alacaklarında da süre beş yıldır.^[14] Yıllık izin ücretinde süre sözleşmenin sona erdiği tarihten işler.^[15] Diğer kalemlerde alacak muaccel olunca süre başlar.^[16] Muacceliyet tarihi kaleme göre değiştiğinden her alacak ayrı hesaplanmalıdır.

Ücreti Ödenmeyen İşçinin Haklı Fesih Hakkı Ne Zamana Kadar Sürer?

İşverenin ücreti kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplamaması veya ödememesi, işçiye haklı fesih imkanı verir.^[17] Fesih için ayrıca bir bekleme süresi yoktur. Ücret ödenmeyen işçi önce çalışmaktan da kaçınabilir. Ödeme gününden itibaren yirmi gün geçmesi ve mücbir bir neden bulunmaması gerekir.^[18]

Kanun, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallerde fesih yetkisini öğrenmeden itibaren altı iş günü ve olaydan itibaren bir yılla sınırlar.^[19] Ücretin ödenmemesi süregelen bir durumdur. Yargıtay bu nedenle fesih hakkının ödeme yapılana kadar kullanılabileceğini kabul eder. Aşağıda ilgili karar yer alır.

Haklı nedenle fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. İhbar tazminatı ise istenemez. İşyerinde bir haftadan fazla işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebep ortaya çıkarsa işçi bu gerekçeyle de sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebilir.^[20] Haklı fesihte süre ve belgeler için işçinin haklı nedenle feshi yazısına bakılabilir.

Ücret ve Diğer İşçilik Alacakları için İcra Takibi mi Dava mı Gerekir?

İki yol da açıktır. Ücret gibi bordroyla görünen kalemlerde ilamsız icra takibi düşünülebilir. Takip talebinde alacağın tutarı, faiz başlangıcı, borcun sebebi ve seçilen takip yolu gösterilir.^[21] Ödeme emri tebliğ edilince borçlunun yedi günlük itiraz süresi başlar.^[22]

İtiraz gelirse takip durur. Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptalini dava eder. İtirazın haksız bulunması halinde, talep üzerine, hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir.^[23] Arabulucuya başvuru, takip açmak için değil, bu davayı açmak için dava şartıdır.^[24]

Fazla mesai gibi çalışma düzeninin ispatını isteyen kalemlerde genellikle arabuluculuk sonrası alacak davası açılır. Tutarı fazla mesai hesaplama aracıyla kabaca görebilirsiniz. İzin ücreti için yıllık izin ücreti hesaplama aracı vardır.

İşveren ortada yoksa başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.^[25] Büro resmi kayıtlardan iletişim bilgisi araştırmaya yetkilidir.^[26] Alt işveren kapanmışsa asıl işveren de o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.^[27] Belgelerin sırası için ihtarname örneği kullanışlıdır.

İşyeri Devredilirse Yeni İşveren İşçi Alacaklarından Sorumlu Olur mu?

Hukuki bir işleme dayanan devirde, devir tarihindeki iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur. Devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır.^[28]

Hizmet süresine bağlı haklarda işçinin ilk işverende başladığı tarih esas alınır. Devir tek başına fesih sebebi sayılmaz. Ekonomik ve teknolojik sebeplerin gerektirdiği fesih hakları ise saklıdır.^[29] İflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu yapılan devirlerde bu hükümler uygulanmaz. Ayrıntılar işyeri devri ve hukuki sonuçları yazısında anlatılmıştır.

Alt işveren değişimi halinde kıdem ve alacaklar taşeron işçi hakları yazısında ele alınır.

İşveren İflas Ederse İşçi Alacakları Hangi Sırada Ödenir?

İflasın açılması, borçlu aleyhine haciz yoluyla yapılan takipleri durdurur. İflas kararı kesinleşince bu takipler düşer.^[30] Alacağınızı masaya kaydettirmeniz gerekir. Adi tasfiyede ilandan itibaren bir ay verilir.^[31] Basit tasfiyede iflas dairesi, yirmi günden az ve iki aydan çok olmayan bir süre belirler.^[32] Süreyi kaçıran alacaklı hakkını hemen kaybetmez. Alacak iflasın kapanmasına kadar kabul edilir. Geç kalmanın masrafı alacaklıya aittir ve daha önce kararlaştırılmış bir paylaştırmaya katılamaz.^[33]

İşçi alacakları birinci sıradadır. Burada iflastan önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dahil alacaklar ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesinden doğan ihbar ve kıdem tazminatları sayılır. Önceki sıra tamamen ödenmeden sonraki sıraya pay düşmez.^[34] Bir yıldan eski ücretler bu imtiyaza girmeyebilir. Her kalem tahakkuk tarihine göre değerlendirilir.

Sıra cetveline itiraz, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde ticaret mahkemesinde dava ile yapılır. İtiraz alacağın esasına veya miktarına değil yalnız sıraya ilişkinse icra mahkemesine şikayet yoluyla yapılır.^[35] Konkordato ve iflasın ayrıntıları ayrı bir inceleme konusudur. Kanun metni için mevzuat.gov.tr adresine bakılabilir.

İşverenin ödeme güçlüğü halinde ayrıca Ücret Garanti Fonu vardır. Kanun, konkordato ilanı, aciz vesikası, iflas veya iflasın ertelenmesi hallerinde işçilerin üç aylık ödenmeyen ücret alacağını karşılamak için bu fonu öngörür. Ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmak aranır ve temel ücret esas alınır. Ödemeler kanunda belirtilen kazanç üst sınırını aşamaz.^[36] Başvuru usulü yönetmelikle belirlendiğinden güncel yönetmelik ve kurum duyuruları kontrol edilmelidir. Madde metni mevzuat.gov.tr üzerinde yer alır.

İşyeri Kapanan Üç İşçi için Hangi Yol İzlenir?

On İşçili Atölye Kapanınca Dört Yıllık Çalışan Ne Yapar?

Atölye 10 işçiyle çalışıyordu ve kapanıyor. İşe iade koruması otuz işçi şartı nedeniyle uygulanmaz. Bildirim süresi kullandırılmamışsa ihbar tazminatı, dört yıllık hizmet için kıdem tazminatı ve kullanılmayan izin ücreti istenir. Başvuru önce arabulucuya, anlaşma olmazsa iş mahkemesine yapılır.

İki Aylık Maaşı Yatmayan İşçi Fesih Hakkını Nasıl Kullanır?

İşçinin son iki ayın ücreti yatmamış ve işyeri kepenk indirmiştir. İşçi ödenmeyen ücret nedeniyle sözleşmeyi yazılı bildirimle feshedebilir. Kıdem tazminatı doğar, ihbar tazminatı doğmaz. Ödeme yapılırsa bu fesih gerekçesi ortadan kalkabileceğinden bildirimin ödemeden önce gönderilmesi gerekir.

İstanbul’daki Mağazası İflas Eden Çalışan Alacağını Nasıl Bildirir?

İşverenin iflası ilan edilmiştir. Çalışan, adi tasfiyede ilandan itibaren bir ay içinde bordro, SGK dökümü ve banka kayıtlarıyla alacağını iflas dairesine bildirir. Alacak birinci sıraya girebilir. Ücret Garanti Fonu şartları ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay İşyeri Kapanışını ve Ödenmeyen Ücreti Nasıl Değerlendirir?

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen bir davada işyeri idari kararla kapatılmıştı. İşçi, fazla mesai ve diğer alacaklarının ödenmemesi ile işyerinin kapanması nedeniyle sözleşmeyi 24/II-e uyarınca feshetmişti. Daire, kapanmanın sözleşmeyi kendiliğinden bitirmediğini söylemiş ve haklı nedenle fesheden işçiye ihbar tazminatı hükmedilmesini hatalı bulmuştur.

“işyerinin kapatılmasının iş sözleşmesinin bittiği anlamına gelmeyeceği, taraflar edimlerini yerine getirmese dahi sözleşmenin askıda olacağı açıktır.”
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/13449, K.2017/18254, 18.09.2017 (bozma)

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ise fesih hakkının süresi üzerinde durmuş, ödenmeyen ücretin süregelen bir durum olduğunu belirtmiştir.

“İşçinin ücretinin ödenmemesi temadi eden bir durum olmakla birlikte fesih hakkı ödemenin yapıldığı ana kadar kullanılabilir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2015/9120, K.2015/15806, 29.04.2015 (bozma)

İşyeri Kapanırken Hangi Hatalar Hak Kaybına Yol Açar?

• İşyeri zaten kapalı diye işe iade için bir aylık süreyi kaçırmak.
• Fesih yazısı gelmeden istifa dilekçesi imzalamak; istifa eden işçi tazminat alır mı sorusunun cevabı çoğu zaman olumsuzdur.
• Kapanış günü verilen belgeye ibraname niteliği taşıyıp taşımadığına bakmadan imza atmak.
• Arabulucuya başvurmadan alacak davası açmak ve davanın usulden reddedilmesi riskini almak.
• Ücret ödendikten sonra aynı gerekçeyle fesih bildirmek.
• Alacağı ilanda verilen süre içinde kaydettirmemek, çünkü geç bildirimde masraf alacaklıya yüklenir ve önceki paylaştırmalara katılınamaz.
• Bordro, SGK dökümü ve dekontları toplamadan işyerinden ayrılmak.

Kapanış öncesinde yazışmaları, vardiya çizelgelerini ve ödeme mesajlarını saklayın. Fesih ve süreler birlikte düşünüldüğünde işçinin genel hakları için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı da kullanılabilir. Kanun metinleri mevzuat.gov.tr üzerinden okunabilir.

İşyeri Kapanması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.17/1. ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1. ↩
3. 4857 sayılı İş Kanunu m.17. ↩
4. 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1. ↩
5. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2014/9384, K.2015/13339, 06.04.2015. Aynı yönde E.2016/27098, K.2020/11592, 13.10.2020. ↩
6. 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1. ↩
7. 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2. ↩
8. 4857 sayılı İş Kanunu m.17/6. ↩
9. 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1. ↩
10. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ve m.3/2. ↩
11. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17. ↩
12. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/10. ↩
13. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
14. 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son. ↩
15. 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1. ↩
16. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1. ↩
17. 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-e. ↩
18. 4857 sayılı İş Kanunu m.34/1. ↩
19. 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1. ↩
20. 4857 sayılı İş Kanunu m.24/III. ↩
21. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.58. ↩
22. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.62/1. ↩
23. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67/1 ve m.67/2. ↩
24. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
25. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/5. ↩
26. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/7. ↩
27. 4857 sayılı İş Kanunu m.2. ↩
28. 4857 sayılı İş Kanunu m.6/1 ve m.6/3. ↩
29. 4857 sayılı İş Kanunu m.6/2 ve m.6/5. ↩
30. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.193. ↩
31. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.219. ↩
32. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.218. ↩
33. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.236. ↩
34. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.206 ve m.207. ↩
35. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.235. ↩
36. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek m.1. ↩