Askerden Dönen İşçi İşe Başlatılmazsa Ne Olur?

Askerlik ödevi bitti. Saat işlemeye başladı. Askerden dönen işçi için kanun, işe girme isteğini bildirmek üzere iki aylık bir süre tanır.^[1]

Süre, askerlik ödevinin sona ermesinden itibaren işler. Eski işte ya da benzer işte boş yer varsa işveren derhal işe almak zorundadır. Almazsa kanun üç aylık ücret tutarında tazminat öngörür.

Askerden Dönen İşçi İlk Hafta Hangi Üç Şeyi Kontrol Etmelidir?

Başvuru yapılmadan önce üç noktaya bakmak, sonraki tartışmayı küçültür.

• Hangi askerlik yapıldı? Muvazzaf hizmet ile manevra ya da silah altına alınma farklı kurallara bağlıdır. Askerlik şubesinden alınan belge bunu gösterir.
• Askerlik ödevi hangi tarihte bitti? İki aylık süre bu tarihten işler. Ödevin sona erdiği tarih terhis belgesinden görülür.
• İşyerinde boş yer var mı? Eski iş ya da benzer iş boşsa işveren derhal işe almak zorundadır. Boş yer yoksa boşalacak ilk iş esas alınır.

Askerden dönen işçi bu üç bilgiyi tek dosyada toplarsa başvuru metni de netleşir. Dosyaya terhis belgesi, eski sözleşme ve varsa fesih yazısı girer.

Kıdem tazminatı ayrı bir konudur. İki hakkın nasıl ayrıldığı aşağıda anlatılır.

Terhis Tarihinden Arabuluculuğa Kadar Süreler Nasıl İşler?

Tablo olayların sırasını gösterir. Her satır bir öncekinin bittiği yerde başlar.

Aşama	Süre	Dayanak	Yapılacak İş
Muvazzaf askerlik için ayrılış	Celpten makul bir süre önce ayrılma kabul edilir	1475 m.14, Yargıtay 9. HD E.2013/2034	Yazılı fesih, celp belgesi saklanır
Askerlik ödevinin sonu	Ödevin sona erdiği tarih	4857 m.31/4	Terhis belgesi alınır
İşe girme isteği	Ödevin sona ermesinden itibaren iki ay	4857 m.31/4	Yazılı başvuru yapılır
İşverenin işe alması	Boş yer varsa derhal	4857 m.31/4	Yazılı cevap istenir
İşe alınmama	Cevap olumsuzsa	4857 m.31/4	Üç aylık ücret tazminatı doğabilir
Dava öncesi başvuru	Dava açmadan önce	7036 m.3/1	Arabulucuya başvurulur

Kanun metni “işe girmek istedikleri takdirde” der ve başvuru için ayrı bir biçim yazmaz. Tarihi kanıtlamak için m.109’da yazılı yöntemler olan imza karşılığı teslim ya da KEP kullanılmalıdır.^[2] Sözlü başvuru sonradan ispat sorunu çıkarır.

İşe alım o andaki şartlarla yapılır. Yani işyerinde o gün uygulanan ücret ve çalışma şartları geçerlidir.

Kanun işverene bir tercih sırası da yükler. Boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe, başka isteklilere tercih ederek alma borcu vardır. Askerden dönen işçi başvurusunu bu sıraya dayandırabilir. Kanunun tam metni mevzuat.gov.tr adresinde yer alır.

Muvazzaf ve Yedek Askerlik İşe Dönüş Hakkını Nasıl Değiştirir?

Askerlik Kanunu askerlik çağını yoklama, muvazzaflık ve yedek olmak üzere üç devreye ayırır.^[3] Muvazzaflık asıl hizmet dönemidir. Yedek devir bundan sonra başlar.^[4]

Yedek erbaş ve erler seferberlikte çağrılabilir. Eğitim ve manevra da çağrı sebebidir. Bu çağrı en çok bir buçuk ay sürebilir, olağanüstü hallerde süre uzatılabilir.^[5]

Bu süre iki aylık bekleme süresinden kısa olduğu için eğitim ve manevra çağrısında sözleşme kural olarak askıda kalır. İş Kanunu bu çağrıları “muvazzaf askerlik ödevi dışında” kalan haller olarak ayrı düzenler.

Askerlik Türü	Sözleşmenin Durumu	Kıdem Tazminatı	Dönüşte İşe Girme
Muvazzaf	İşçi sevkten önce sona erdirir	Şartlar varsa doğar	İki ay içinde istek
Manevra veya silah altına alma	Çağrı bekleme süresini aşarsa fesih sayılır, aşmazsa sözleşme askıda kalır	Süre aşılırsa doğabilir	Fesih sayılırsa iki ay içinde istek

Muvazzaf askerlik ödevi dışındaki çağrılarda iş sözleşmesi, işçinin ayrıldığı günden başlayan iki aylık bekleme süresi dolunca işverence feshedilmiş sayılır. Bunun için işçinin o işte en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bir yıldan çok çalışmaya karşılık her fazla yıl için iki gün eklenir ve süre doksan günü geçemez.^[6] Çağrı bu süreyi aşmazsa fesih sayılmaz ve sözleşme çağrı boyunca askıda kalır.^[7]

Bu bekleme süresinde işçinin ücreti kural olarak işlemez, özel kanunların bu husustaki hükümleri saklıdır. Belirli süreli sözleşme bu süre içinde kendiliğinden sona eriyorsa madde uygulanmaz.^[8] İşe gidilemeyen günler yıllık izin hesabında yılda doksan güne kadar çalışılmış sayılır.^[9] Hesap için yıllık ücretli izin alacağı yazısına bakılabilir.

Muvazzaf askerlikte tablo değişir. Bu hizmet için maddenin ilk üç fıkrası uygulanmaz. İşçinin elinde 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi vardır ve askerlik dolayısıyla sözleşmeyi sona erdiren işçi, kıdem tazminatı şartları varsa kıdem tazminatı alır.^[10]

Kıdem Tazminatı ile İşe Alınma Hakkı Neden Karıştırılmamalıdır?

İki hak farklı olaylara bağlanır. Kıdem tazminatı, askerlik dolayısıyla sözleşmenin sona ermesiyle doğar. İşe alınma hakkı ise askerlik ödevi bittikten sonra yapılan işe girme isteğine bağlıdır. Kıdem tazminatının genel şartları için kanuni nedenle kıdem tazminatı yazısı okunabilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, askerlik sebebiyle kıdem tazminatında feshin gerçekten askerlik nedenine dayanmasını arar. Ayrıldıktan sonra başka işyerinde çalışan işçinin askerlik sebebiyle ayrıldığı düşünülemez. Daire aynı kararda muvazzaf askerlik sebebiyle yapılan feshe ihbar önelinin tanınmasına gerek olmadığını da belirtir.^[7] Aynı dosyada ihbar tazminatına hükmedilmesi bozma sebebi olmuştur.

Bir başka dosyada işçi askerlik sebebiyle ayrılmış ve mahkeme kıdem tazminatı faiz farkı talebini kabul etmişti. İşçi ayrıca dönüşte işe alınmama tazminatını istedi. Mahkeme bu talebi reddetmiş, Daire reddi eksik inceleme saydı.^[11] Kıdem tutarı için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

İşe iade davasındaki işe başlatmama tazminatı da başka bir şeydir. O tazminat geçersiz feshe bağlıdır ve dört ile sekiz aylık ücret arasında belirlenir.^[12] Ayrıntılar için işe iade davası ve boşta geçen süre ücreti yazıları incelenebilir.

Daire, feshin son çare olması ilkesi nedeniyle bir işe iade dosyasında mahkeme kararını bozmuş ve işe iadeye kendisi hükmetmiştir. Gerekçede, bilirkişi görüşünü karşılarken m.31/4’ün askerlik dönüşü başvuran işçiyi boş kadro varken almayan işverene yalnızca üç aylık ücret tutarında tazminat yüklediği de anılır.^[13] Bu anış yan bir değerlendirmedir ve hükmün dayanağı feshin son çare olması ilkesidir. Dava da m.31 tazminatı davası değil, işe iade davasıdır.

İşveren Kadro Dolu Derse Üç Aylık Ücret Tazminatı Doğar mı?

Kanun tazminatı “aranan şartlar bulunduğu halde” işe alma borcunun yerine getirilmemesine bağlar. Metnin lafzından bu şartlar iki ay içinde yapılan istek ile eski ya da benzer işte boş yer bulunması olarak okunur. Kadro dolu cevabı tek başına konuyu kapatmaz.

Yargıtay başvurudan sonra emsal işçi alınıp alınmadığına bakar. İşveren, başvuru tarihinden dava tarihine kadar işyerine üç işçi alındığını bildirmişti. Daire bu konudaki araştırmayı yeterli bulmadı.

Dava dilekçesinde başvuru tarihi, cevabın tarihi ve sonraki alımlar ayrı ayrı yazılırsa inceleme kolaylaşır. Askerden dönen işçi kadro cevabını yazılı almışsa dosya daha sağlam kurulur.

“Davacının talebinden sonra emsal işçi alınıp alınmadığı araştırılıp, ayrıca işyeri kayıtları incelenerek sonucu doğrultusunda tazminat koşullarının oluşup oluşmadığı tespit edilerek bir karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/54583, K.2014/2910, 03.02.2014 (bozma, oybirliği; alıntı bozma gerekçesidir)

Aynı Daire başka bir dosyada da 4857 sayılı İş Kanunu m.31 uyarınca istenen tazminatın reddini eksik inceleme saydı. O dosyada işçi, kadroların dolu olduğunun kendisine sözlü bildirildiğini ileri sürüyordu.^[14] Uygulamada cevabı yazılı almak ve başvuru tarihini belgelemek ispatı kolaylaştırır.

Askerlik Dönüşü İşe Başvuru Üç Örnek Olayda Nasıl İlerler?

Boş kadro vardı. Bir işçi askerlik celp belgesiyle yazılı fesih bildirimi vermiş ve ayrılmıştır. Terhisten on gün sonra yazılı başvurur. Eski işi boşsa işveren onu derhal o andaki şartlarla işe almalıdır.

Kadro dolu denildi. İşveren başvurudan bir hafta sonra aynı işe yeni birini alır. Bu alım dosyada emsal işçi delili olur. Arabuluculuk ve ardından dava gündeme gelir, işyeri kayıtları incelenir. Askerden dönen işçi için başvuru tarihi burada belirleyici olur.

İki ay geçti. İşçi terhisten üç ay sonra başvurmuştur. Kanun yükümlülüğü iki ay içindeki isteğe bağladığı için tazminat talebi zayıflar. Kıdem tazminatı ise ayrılış nedenine göre ayrıca değerlendirilir.

Askerlik Dönüşü Başvuruda Hangi Hatalar Hak Kaybına Yol Açar?

Aşağıdaki hatalar sonradan ispat güçlüğü doğurur.

• Başvuruyu sözlü yapmak. Başvuru tarihi sonradan tartışılır.
• İki ayı eve dönüş gününden saymak. Süre askerlik ödevinin sona ermesinden işler.
• Terhis belgesini ve celp belgesini saklamamak.
• Askerlik gerekçesini fesih yazısına yazmamak. Fesih sonucunu doğuracak bildirim her halde yazılı yapılır.^[2] Bildirim şekli için fesih bildirimi nasıl yapılır yazısına bakılabilir.
• Kıdem tazminatının ödenmesini işe girme isteğinin yerine saymak.

İşe Alınmama Tazminatında Arabuluculuk ve Zamanaşımı Nasıl İşler?

Kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[15] Son tutanak dava dilekçesine eklenir.^[16] Başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.^[17]

Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır.^[18] Ücret alacaklarında da süre beş yıldır.^[19] Madde 31 tazminatı ek maddenin sayımında geçmez. Bu tazminatta süre hesabı dosyaya göre değerlendirilir, bu yüzden red cevabından sonra beklemeden hareket etmek gerekir.

Kıdem tazminatında faiz ve süre ayrıntısı için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı yazısı faydalıdır. Güncel tavanlar her dönem değiştiği için tutar yazılmamıştır.

Askerlik Dönüşü İşe Alınma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/4. ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu m.109. ↩
3. 1111 sayılı Askerlik Kanunu m.3. ↩
4. 1111 sayılı Askerlik Kanunu m.7. ↩
5. 1111 sayılı Askerlik Kanunu m.58. ↩
6. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/1-2. ↩
7. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2013/2034, K.2014/36434, 01.12.2014 (bozma, oybirliği). ↩
8. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/3. ↩
9. 4857 sayılı İş Kanunu m.55/c. ↩
10. 1475 sayılı Kanun m.14, birinci fıkra, 3. bent. ↩
11. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/54583, K.2014/2910, 03.02.2014 (bozma, oybirliği). ↩
12. 4857 sayılı İş Kanunu m.21/1. ↩
13. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2013/15658, K.2014/3208, 04.02.2014 (bozma ve işe iadeye hükmetme, oybirliği). ↩
14. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/33304, K.2016/18185, 18.10.2016 (bozma, oybirliği). ↩
15. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
16. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/2. ↩
17. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/5. ↩
18. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
19. 4857 sayılı İş Kanunu m.32, son fıkra. ↩