Cumhuriyet başsavcılığındaki büronun görevlendirdiği bir uzlaştırmacı sizi arıyor. Elinde bir uzlaşma teklif formu var. Teklif size yapıldıktan itibaren yedi günlük süre işler.[1]
Bu yazı uzlaşmanın kapsamını, sürelerini ve sonuçlarını sırayla anlatır. Etkin pişmanlık ise ayrı bir kurumdur ve her suçta yer almaz. İkisinin farkı yazının ortasında ele alınır.
Uzlaştırma Teklifi Geldiğinde İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
- Suç kapsamda mı? Teklif yalnız kanunda sayılan suçlarda yapılır. Dosyadaki suç başlığı ve madde numarası ilk kontrol edilir.
- Süre ne zaman başladı? Yedi günlük süre teklifin yapılmasından itibaren işler. Formdaki tarih ve saat not edilir.
- Teklifi kim yapıyor? Teklif, büronun görevlendirdiği kişiden gelir. Görevlendirme yazısındaki dosya numarası ile teklifin eşleştiği kontrol edilir.
Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir.[1] Bu durumda zarf ve tebliğ tarihi saklanır. Teklif sırasında kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve kabul ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır.[2]
Müzakereler gizli yürütülür. Teklif yapılacak kişi reşit değilse teklif kanuni temsilcisine yapılır.[3] Görüşmeye kimlik belgesi ve varsa ödeme kayıtları götürülür.
Müzakerelere şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Soruşturma dosyasının durumunu bilmeyen biri için ceza soruşturmasının aşamalarını önceden okumak yararlı olur.[4]
Hangi Suçlarda Uzlaşma Yoluna Gidilir?
Kanun iki grup suç sayar. Birincisi soruşturulması ve kovuşturması şikayete bağlı suçlardır. İkincisi şikayete bağlı olsun olmasın listede adı geçen suçlardır.[5]
Listede kasten yaralama, taksirle yaralama, basit tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlar bulunur. Hırsızlıkta yalnız basit hal (madde 141), dolandırıcılıkta yalnız basit hal (madde 157) sayılır. Nitelikli halleri (madde 142 ve madde 158) listede yer almaz. Kasten yaralamada üçüncü fıkra (madde 86) ile güveni kötüye kullanmada üçüncü fıkra kapsam dışıdır.[6]
Dolandırıcılık suçunun cezası ve şikayet süresi dolandırıcılık suçu yazısında ayrıca ele alınır.
Maddenin güncel metni, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu üzerinden okunabilir.
Bazı suçlar şikayete bağlı olsa bile kapsam dışındadır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret bunların başında gelir.[7] Hakaret için eski bilgiler geçerliliğini yitirdi. Kanundaki son değişiklikle bu suçta uzlaşma yoluna gidilemez.
Hakaret ve tehdit suçunun cezası ile şikayet süresi hakaret ve tehdit suçu yazısında ayrıca ele alınır.
Kapsama giren suç, kapsama girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Önödeme kapsamındaki bir suçla birlikte işlenmesi bu kuralın istisnasıdır.[7] Başka kanunlardaki suçlarda ise şikayete bağlı olanlar dışında kanunda açık hüküm aranır.[8]
Adli süreçteki çocuklar için ayrı bir kural vardır. Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlar da kapsama girer.[9]
Uzlaşma Sürecinde Süreler Nelerdir ve Kime Başvurulur?
Süreler suçun öğrenilmesinden dava düşmesine kadar farklı muhataplarla işler. Aşağıdaki tablo sırayı gösterir.
| Ne Zaman | Hangi Süre | Kime |
|---|---|---|
| Fiili ve faili öğrenme | Altı ay içinde şikayet | Başsavcılık veya kolluk |
| Uzlaşma teklifi yapıldı | Yedi gün içinde yanıt | Uzlaştırmacı |
| Dosya uzlaştırmacıda | Otuz gün, en fazla iki kez ve her defasında en çok yirmi gün uzatma | Büro |
| Teklif reddedildi | İddianame düzenlenene kadar ortak belge | Cumhuriyet savcısı |
| Uzlaşma sağlandı | Edim hemen veya taksitle | Savcılık ya da mahkeme |
| Zamanaşımı | Tekliften girişimin sonuçsuz kaldığı tarihe, en geç rapora kadar işlemez | Başvuru gerekmez |
Şikayet süresi altı aydır ve şikayet hakkı olan kişinin fiili ile failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar.[10] Dilekçe düzeni için suç duyurusu dilekçesi örneğine bakılabilir.
Uzlaştırmacı, dosyadaki belgelerin örnekleri kendisine verildiği günden itibaren otuz gün içinde işlemleri bitirir. Büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.[11] Teklifin reddedilmesine rağmen taraflar anlaşırsa, uzlaştıklarını gösteren belgeyle iddianame tarihine kadar savcıya başvurabilir.[12]
Dava zamanaşımı ve kovuşturma koşulu olan dava süresi, ilk teklifin yapıldığı tarihten girişimin sonuçsuz kaldığı tarihe kadar işlemez. Uzlaştırmacının raporu büroya verdiği tarih bu durmanın en geç bitiş sınırıdır.[13] Teklif yapılması delil toplamaya ve koruma tedbirlerine de engel değildir.[14] İstanbul’da bu işlemler Bakırköy gibi adliyelerin başsavcılıkları bünyesindeki bürolarda yürür.[15]
Dosyada gösterilen adreste bulunamama ya da yurt dışında olma gibi nedenlerle taraflara ulaşılamayabilir. Bu halde soruşturma, teklif yapılmadan sonuçlandırılır.[16] Dosyaya bildirilen adresin güncel olması bu nedenle önem taşır.
Uzlaşma Sağlanırsa Soruşturma ve Dava Nasıl Sonuçlanır?
Uzlaşma, tarafların imzasını taşıyan bir raporla belgelenir. Savcı uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu görürse raporu mühür ve imza altına alır.[17]
Şüpheli edimini hemen yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılırsa, taksitlendirilirse ya da süreklilik gösterirse kamu davasının açılması ertelenir. Erteleme boyunca zamanaşımı işlemez.[18]
Kamu davası açılmışsa sonuç benzerdir. Edim hemen yerine getirilirse mahkeme davanın düşmesine, ertelenmişse durma kararı verir. Gerekler yerine getirilmezse yargılama kaldığı yerden devam eder.[19]
Tazminat tarafı da değişir. Uzlaşma anında belirlenemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz. Açılmış dava varsa feragat edilmiş sayılır.[18] Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır ve icra yoluyla takip edilir.[20]
Teklif reddedilir ya da yedi günde yanıt verilmezse süreç sonuçsuz kalır. Sonuçsuz kalan girişim tekrarlanamaz. Müzakerelerde yapılan açıklamalar da hiçbir soruşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.[21] Kararlara karşı kanun yolu açıktır. Ceza mahkemesi hükmüne karşı yol için istinaf dilekçesi örneği incelenebilir.[22]
Üç Örnek Dosyada Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
Hırsızlık Şüphelisi Bedeli Taksitle Ödemeyi Kabul Ederse Ne Olur?
Bir mağazadan eşya alındığı iddiasıyla basit hırsızlık soruşturması açılmıştır. Basit hırsızlık listede olduğu için, yeterli şüphe varsa dosya büroya gider. Şüpheli bedeli taksitle ödemeyi kabul ederse kamu davası ertelenir. Taksitler aksatılırsa dava açılır.[18]
İddianame Kabul Edildikten Sonra Uzlaşma Mümkün mü?
Duruşmada suçun uzlaşma kapsamında olduğu fark edilirse dosya mahkemece büroya gönderilir. İşlemler aynı usulle yürür. Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir.[23]
İki Sanıktan Yalnız Biri Uzlaşırsa Diğeri Yararlanır mı?
Birden çok kişi suç işlemişse yalnız uzlaşan kişi bundan yararlanır. Diğer sanık hakkında yargılama sürer. Mağdur sayısı birden fazlaysa hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.[24]
Etkin Pişmanlık Her Suçta Var mı?
Hayır. Etkin pişmanlık yalnız kanunun ilgili suç için ayrıca öngördüğü hallerde uygulanır. Uzlaşma iki taraflıdır ve mağdurun kabulünü gerektirir. Etkin pişmanlık ise failin kendi davranışına bağlı bir indirim ya da cezasızlık sebebidir.
| Madde ve Suç | Zaman Koşulu | Sonuç |
|---|---|---|
| TCK m.168, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi malvarlığı suçları | Zararın tamamen giderilmesi, hüküm verilene kadar | Kovuşturma öncesi üçte ikiye, sonra yarıya kadar indirim |
| TCK m.192, uyuşturucu madde imal ve ticaretine iştirak, kullanmak için satın alma veya bulundurma | Bilgi vermede resmi makamlar haber almadan önce, tedavi başvurusunda soruşturma başlatılmadan önce | Cezaya hükmolunmaz, bilgi vermede bilginin yakalamayı veya maddenin ele geçirilmesini sağlaması ya da kolaylaştırması şartıyla |
| TCK m.248, zimmet | Malın aynen iadesi veya zararın tamamen tazmini (kovuşturma başlamadan önce gönüllü olarak) | Evreye göre üçte iki, yarı ya da üçte bir indirim |
| TCK m.254, rüşvet | Durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce; rüşvet alanda konunun aynen teslimi ya da bildirim, verende pişmanlıkla haberdar etme | Cezaya hükmolunmaz |
Tablo örnek niteliğindedir ve liste tam değildir. Hükümlerin ayrıntısı suça göre değişir. Madde 168’de zararın kısmen giderilmesi halinde ayrıca mağdurun rızası aranır. Madde 254 hükümleri yabancı kamu görevlilerine rüşvet verenlere uygulanmaz.[25]
Güncel metin için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu sayfasına bakılabilir. Ceza hukukunun temel kavramları için ceza hukukunun amacı ve kapsamı yazısı okunabilir.
Zararın giderilme zamanı sonucu belirler. Kovuşturma başlamadan önce yapılan telafi daha yüksek indirim sağlar. Kovuşturma başladıktan sonra yapılan telafide ise indirim sınırı düşer. Bu yüzden iddianamenin kabul tarihi dosyada mutlaka kontrol edilir.
Aynı olayda iki kurum kesişebilir. Basit hırsızlık (madde 141) ve dolandırıcılık (madde 157) hem uzlaşma listesinde hem de madde 168’dedir. Nitelikli halleri uzlaşma listesinde değildir. Uzlaşma sağlanırsa dava düşer veya ertelenir. Sağlanamazsa zararı tamamen gideren fail, indirim koşullarının varlığını mahkemeden değerlendirmesini isteyebilir.
Kovuşturma Evresinde Uzlaşma Teklifi Konusunda Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu önüne gelen dosyada hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu yargılanıyordu. Bu suç 7188 sayılı Kanunla uzlaşma kapsamına alınmıştı. Yargıtay 15. Ceza Dairesi önceki hükmü bu nedenle bozdu ve mahkeme dosyayı büroya gönderdi.
Sanık, kendisine yapılan teklifi reddetti ve mahkumiyet kararı verildi. Yargıtay 11. Ceza Dairesi hükmü düzelterek onadı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, uzlaştırmanın usulüne uygun yapılmadığı gerekçesiyle itiraz etti. Genel Kurul itirazı reddetti. Gerekçede, usul uygulanmadan dava açılması veya suçun kapsamda olduğunun ilk defa duruşmada anlaşılması halinde kovuşturmada da bu yolun açık olduğu belirtildi.
“…asıl olarak soruşturma evresinde yapılması gereken bir işlem ise de her ne suretle olursa olsun uzlaştırma usulü uygulanmaksızın dava açılması veya suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun ilk defa duruşmada anlaşılması halinde kovuşturma aşamasında da uzlaştırmanın mümkün olduğu kabul edilmelidir.”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2024/42, K.2026/108, 18.02.2026 (itirazın reddi, oybirliği)
Genel Kurul somut olayda sanığın teklifi reddetmesini esas aldı. Girişimin teklif aşamasında sonuçsuz kaldığını kabul etti. Karar bu olaya özgüdür. Her dosyada aynı sonucu doğuracağı söylenemez.[26]
Uzlaşma Sürecinde Hangi Hatalardan Kaçınılmalıdır?
- Yedi günü kaçırmak. Cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır ve yeniden teklif yapılmaz.
- Müzakereye katılmamak. Katılmaktan kaçınan kişi uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.[4]
- Formu okumadan imzalamak. Teklif formu kabul ve reddin sonuçlarını içerir.
- Sözlü ödeme vaadi vermek. Edimin zamanı ve şekli rapora yazılmazsa sonradan ihtilaf çıkar.
- Taksit sözünü aksatmak. Gereklerin yerine getirilmemesi davanın açılmasına veya sürmesine yol açar.
- Dava şartı arabuluculukla karıştırmak. Dava şartı arabuluculuk, 7036 sayılı Kanun m.3/1’deki iş uyuşmazlıkları gibi kanunda sayılan hallerde vardır. Ceza yargılaması için böyle bir dava şartı yoktur.[27]
Dosyaya özgü bir soru için avukata sor sayfası kullanılabilir. Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir.
Uzlaştırma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Uzlaşma teklifini reddedersem ne olur?
Süreç sonuçsuz kalır ve soruşturma ya da kovuşturma normal yoldan sürer. Sonuçsuz kalan girişim tekrarlanamaz. Taraflar sonradan anlaşırsa iddianame tarihine kadar savcıya ortak belgeyle başvurabilir.
Uzlaştırmaya katılmak zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaşma tarafların özgür iradesine dayanır. Teklife yanıt vermemek reddetmek, müzakerelere katılmaktan kaçınmak ise uzlaşmayı kabul etmemek anlamına gelir.
Uzlaştırma masrafını kim öder?
Uzlaştırmacı ücreti yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşma gerçekleşirse bu giderler Hazine tarafından karşılanır. Ücret, Adalet Bakanlığınca belirlenen tarifeye göre ödenir.
Uzlaşmadan sonra tazminat davası açılabilir mi?
Uzlaşma anında belirlenemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz. Açılmış dava ise feragat edilmiş sayılır.
Etkin pişmanlık her suçta uygulanır mı?
Hayır. Etkin pişmanlık yalnız kanunun öngördüğü suçlarda ve belirtilen koşullar gerçekleştiğinde uygulanır. Hırsızlık ve dolandırıcılıkta madde 168, uyuşturucu suçlarının bir kısmında madde 192 örnek olarak verilebilir.
Hakaret suçunda uzlaştırma yapılır mı?
Hayır. Kanundaki son değişiklikle hakaret suçunda uzlaşma yoluna gidilemez. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takipte de aynı kural geçerlidir.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/4. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/5. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/4 ve m.253/13. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/13. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/1. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/1 (b) bendi ve 7571 sayılı Kanun m.24 (RG 25.12.2025). ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/3. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/2. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/1 (c) bendi ve 7593 sayılı Kanun m.15. ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73/1 ve m.73/2. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/12. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/16. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/21. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/8. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/24. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/6. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/15 ve m.253/17. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/19. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.254/2. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/19 ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.38. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/18 ve m.253/20. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/23. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.2/1 (f) bendi ve m.254/1. ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.255/1 ve m.253/7. ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.168, m.192, m.248 ve m.254. ↩
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2024/42, K.2026/108, 18.02.2026. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩