Boşanma Sebepleri: Genel ve Özel Boşanma Nedenleri

Perşembe akşamı eşinizin telefonunda bir yazışma gördünüz. O andan itibaren bir süre işlemeye başladı. Boşanma sebepleri arasından doğru olanı seçmek önemlidir. O sebebe bağlı süreyi kaçırmamak ise en az onun kadar önemlidir.

Başlangıç her zaman böyle olmaz. Bazen eş evi terk eder, bazen aile mahkemesinden bir dava dilekçesi tebliğ edilir. Hangi durumda olursanız olun, iki soru sırayla cevaplanır. Hangi olay yaşandı ve kanun bu olay için hangi süreyi arıyor?

Aşağıda Türk Medeni Kanunu’nun 161 ile 166. maddelerindeki boşanma sebepleri bir takvim mantığıyla anlatılır. İstanbul’da, Bakırköy Adliyesi dahil, dava açacak ya da cevap verecek kişi için ölçü aynıdır.^[1]

Boşanma Sebebi Ortaya Çıkınca İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?

1. Tarih. Olayı öğrendiğiniz günü not edin. Zina ve pek kötü davranışta altı aylık süre bu günden sayılır.
2. Sebebin türü. Olay kanunda sayılan özel sebeplerden birine mi uyuyor, yoksa evlilik birliğinin sarsılması gibi genel sebebe mi? Süre ve ispat buna göre değişir.
3. Delil. Mesaj, rapor, tutanak ve tanık bilgilerini saklayın. Hukuka aykırı yoldan elde edilen delil mahkemece dikkate alınmaz.^[2]

Kanun boşanma sebeplerini iki gruba ayırır. 161 ile 165. maddeler özel sebepleri sayar. 166. madde ise genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını düzenler. Genel sebepte hakim, ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenip beklenemeyeceğine bakar.^[1]

Özel ve Genel Boşanma Nedenleri Hangi Süreye Bağlıdır?

Tablo, her boşanma sebebi için kanundaki süreyi ve şartı bir arada gösterir. Altı ay ve beş yıl, alacaklardaki zamanaşımı gibi değil, hak düşürücü süredir. Süre dolunca dava hakkı düşer.

Sebep	Madde	Süre veya şart	Başvuru
Zina	161	Öğrenmeden 6 ay, olaydan en çok 5 yıl	Aile mahkemesi
Hayata kast, pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış	162	Öğrenmeden 6 ay, olaydan en çok 5 yıl	Aile mahkemesi
Suç işleme, haysiyetsiz hayat	163	Süre yok, her zaman dava açılır	Aile mahkemesi
Terk	164	En az 6 ay ayrılık, ihtardan sonra 2 ay	Hakim veya noter, sonra aile mahkemesi
Akıl hastalığı	165	Ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve düzelmeyeceğini gösteren resmi sağlık kurulu raporu	Aile mahkemesi
Evlilik birliğinin sarsılması	166/1	Süre yok, anlaşmalıda evlilik en az 1 yıl	Aile mahkemesi
Reddedilen davadan sonra	166/4	Ret kesinleşince 1 yıl, ortak hayat kurulmamışsa	Aile mahkemesi

Boşanma davası aile mahkemesinde görülür.^[3] Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.^[4] Maddelerin güncel metni mevzuat.gov.tr üzerindeki Türk Medeni Kanunu sayfasında yer alır. Davanın işleyişi için boşanma davası rehberine bakılabilir.

Zina ve Hayata Kast Nedeniyle Açılan Davada Altı Ay Nasıl Sayılır?

Bu iki sebepte iki ayrı süre işler. Birincisi, boşanma sebebini öğrenen eşin hakkını bağlayan altı aylık süredir. İkincisi, olayın üzerinden geçen beş yıllık üst sınırdır. Bunlardan biri dolunca dava hakkı düşer.^[5]

Öğrenme günü bu yüzden önem taşır. Mesaj, otel kaydı ya da bir itiraf gibi öğrenme anını gösteren belgeler saklanmalıdır. Eylemin sürüp gitmesi halinde süre hesabı ayrıca tartışılır. Bu konuya Yargıtay kararının anlatıldığı bölümde yeniden dönülür.

Her iki maddede de affeden tarafın dava hakkı yoktur. Olayı bilerek bağışlayan eş, o olaya dayanarak sonradan boşanma davası açamaz. Affın bulunup bulunmadığını hakim somut olaya bakarak değerlendirir.^[6]

Hayata kast ve pek kötü davranışta ayrıca güvenlik düşünülmelidir. Şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun’a göre aile mahkemesi hakimi önleyici tedbirlere karar verebilir.^[7] Eylem suç da oluşturuyorsa suç duyurusu dilekçesi örneği sayfası yol gösterir.

Terk Nedeniyle Boşanmada İhtar ve İki Aylık Bekleme Nasıl İşler?

Terk sebebinde takvim en uzun olandır. Ayrılık en az altı ay sürmüş ve hala devam ediyor olmalıdır. Terk, evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla yapılmış ya da haklı sebep olmadan ortak konuta dönülmemiş olmalıdır. Diğerini evi terke zorlayan eş de terk etmiş sayılır.^[8]

1. Ayrılığın başladığı günü belgeleyin.
2. Dördüncü ay bittikten sonra hakimden ya da noterden ihtar isteyin. Dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez.
3. İhtar terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesini bildirir. Dönülmezse sonuçlar da ihtarda yazılır.
4. İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açmayın. Süre dolmadan açılan dava, kanunun aradığı şartı taşımaz.

Dördüncü ayın sonunda çıkarılan ihtar ve ardından gelen iki ay, altı aylık ayrılığı tamamlar. Ayrılığın haklı bir sebebi varsa 164. maddenin şartları tartışmalı hale gelir.^[8]

Suç İşleme, Haysiyetsiz Hayat ve Akıl Hastalığında Dava Süresi Var mı?

Küçük düşürücü suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme için kanun süre koymaz. Eş bu sebeplerle her zaman dava açabilir. Yine de bu yüzden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi gerekir.^[9] Aynı olayla ilgili ceza dosyası varsa ceza soruşturmasının işleyişi ayrıca öğrenilmelidir.

Akıl hastalığında iki şart birlikte aranır. Hastalık yüzünden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelmiş olmalıdır. Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı da resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. Rapor olmadan bu sebep tek başına yeterli olmaz.^[10]

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Davası Ne Zaman Açılır?

Genel sebepte süre sınırı yoktur. Eşlerden her biri, ortak hayatın sürdürülemeyecek derecede sarsıldığını ileri sürerek dava açabilir.^[11] Davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir.^[12]

Anlaşmalı yolda evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Eşler birlikte başvurur ya da biri diğerinin davasını kabul eder. Hakim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirir. Mali sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi de uygun bulması gerekir.^[13] Protokol hazırlığı için anlaşmalı boşanma dilekçesi ve protokol örneği incelenebilir.

Son fıkra 2024’te değişti. Bir boşanma sebebiyle açılan dava reddedilir ve karar kesinleşirse, kesinleşmeden itibaren bir yıl geçer, ortak hayat da kurulmazsa evlilik birliği sarsılmış sayılır. Eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir.^[14]

Boşanma Davası Açıldıktan veya Tebliğ Edildikten Sonra Hangi Süreler İşler?

Ne zaman	Süre	Kime
Dava dilekçesi tebliğ edilince	Cevap için 2 hafta, gerekirse bir kez ek süre	Aile mahkemesi
İlk derece kararı tebliğ edilince	İstinaf için 2 hafta	Kararı veren mahkeme ya da başka bir yer mahkemesi. İnceleyen merci bölge adliye mahkemesidir
İstinaf kararı tebliğ edilince	Temyiz için 2 hafta, karar temyiz edilebiliyorsa	Kararı veren bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi. İnceleyen merci Yargıtay’dır

Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden başlar ve iki haftadır.^[15] İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye ya da başka bir yer mahkemesine, temyiz dilekçesi ise kararı veren bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine verilebilir.^[16] İstinaf ve temyiz süreleri de kararın tebliğiyle işlemeye başlar.^[17] Dava açılınca hakim barınma, geçim, mal yönetimi ve çocukların bakımı için geçici önlemleri kendiliğinden alır.^[18]

Boşanma davasında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir. Arabuluculuk şartı, 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinde iş sözleşmesine dayanan alacak, tazminat ve işe iade davaları için öngörülmüştür.^[19] Dilekçeyi hazırlarken boşanma davası dilekçesi örneği kullanılabilir.

Dilekçenin hazırlanışı ve mahkemeye verilişi boşanma davası nasıl açılır yazısında ayrıca ele alınır.

Mesaj, Ayrı Yaşam ve Ret Kararı Örneklerinde Hangi Süre Geçerlidir?

Telefonda Görülen Yazışma ve Zina Süresi

Eş bir yazışma gördü. Yazışma tek başına zinayı göstermeyebilir, mahkeme delilleri bütün olarak değerlendirir. Öğrenme günü belliyse son dava günü de bellidir. Dilekçeyi son güne bırakmamak gerekir.

Yazışma ve otel kaydı gibi delillerin değeri boşanma davasında deliller yazısında anlatılır.

Sekiz Aydır Ayrı Yaşayan Eşe İhtar

Eş sekiz ay önce evden ayrıldı ve dönmüyor. Altı ay ve dördüncü ay şartı geçmiştir. Şimdi hakimden ya da noterden ihtar istenir, ardından iki ay beklenir. Bu süre dolmadan açılan dava eksik kalır.

Reddedilen Davadan Sonra Bir Yıl Beklemek

Bir eşin açtığı dava reddedildi ve karar kesinleşti. Kesinleşme tarihi dosyadaki şerhten öğrenilir. O tarihten bir yıl geçmiş ve ortak hayat kurulmamışsa eşlerden biri yeniden başvurabilir. Bu durumda 166. maddenin dördüncü fıkrası uygulanır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Zina Davasındaki Altı Ay Süresini Nasıl Değerlendirdi?

Kilis’te görülen bir davada kadın, karşı davasını sonradan ıslahla zina sebebine çevirdi. İkinci seçenek olarak evlilik birliğinin sarsılmasını da istedi. İlk derece mahkemesi zinaya dayanan davayı kabul etti. Yargıtay bu kabulü bozdu.

“Zina nedenine dayalı boşanma davalarında altı aylık hak düşürücü süre, temadi eden (sürüp giden) eylemlerde son eylemin bittiği tarihten itibaren başlar.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2025/527, K.2025/6502, 25.06.2025 (bozma, oybirliği)

Daire, öğrenme tarihi ile sebebin ıslahla ileri sürüldüğü tarih arasında altı ayın geçtiğini kabul etti. Eylemin devamlılık gösterdiği de dosyada kanıtlanamamıştı. Bu yüzden zina sebebine dayalı davanın reddi gerekiyordu. Evlilik birliğinin sarsılması talebi ise tüm deliller değerlendirilerek yeniden incelenecekti.^[20]

Karar oybirliğiyle verilmiştir ama her dosya kendi delillerine göre incelenir. Sonuç vaadi oluşturmaz.

Boşanma Davası Öncesinde Süre ve Delil Hatalarından Nasıl Kaçınılır?

• Öğrenme tarihini yazılı hale getirmemek. Tarih sonradan tartışma konusu olur.
• Terk sebebinde ihtarı beklemeden dava açmak. İki ay dolmamışsa şart eksiktir.
• Süresi geçmiş özel sebebe tek başına dayanmak. Dava hakkı düşmüş olabilir, genel sebep ayrıca düşünülmelidir.
• Gizli kayıt veya izinsiz cihaz erişimiyle delil toplamak. Hukuka aykırı delil dikkate alınmaz.
• Olayı öğrendikten sonra açıkça bağışlayıcı davranışta bulunmak. Af, dava hakkını ortadan kaldırabilir.
• Dava dilekçesi tebliğ edildiği halde cevap süresini kaçırmak. Süresinde cevap vermeyen davalı, vakıaların tamamını inkar etmiş sayılır.^[21]

Boşanma Sebepleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-166. ↩
2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2. ↩
3. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4/1. ↩
4. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.168. ↩
5. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161/2, m.162/2. ↩
6. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161/3, m.162/3. ↩
7. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.2, m.5. ↩
8. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.164/1. ↩
9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.163. ↩
10. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.165. ↩
11. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/1. ↩
12. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/2. ↩
13. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3. ↩
14. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/4 (14.11.2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun m.13 ile değişik). ↩
15. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.127/1. ↩
16. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.343/1, m.365/1. ↩
17. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.345/1, m.361/1. ↩
18. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169. ↩
19. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
20. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2025/527, K.2025/6502, 25.06.2025. ↩
21. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.128. ↩