Salı sabahı işveren bir kamera görüntüsünü ekrana açtı ve yazılı savunma istedi. Saat o anda işlemeye başladı. İşyerinde kamera kaydı, çalışan ve işveren için farklı süreleri başlatan bir kanıttır.
Kaydın hukuka uygun olup olmadığı büyük ölçüde fesih gününde değil, kameranın nereye ve nasıl konduğu günde belirlenir. Bu yazı görüntünün gösterildiği andan mahkeme kararına kadar hangi sürenin işlediğini sırasıyla anlatır.
Kamera Görüntüsüyle Karşılaşan Taraf Önce Neye Bakmalı?
Üç soru sonraki bütün adımları belirler. İşveren de çalışan da önce bunlara cevap aramalıdır.
- Kamera nereyi görüyor. Tuvalet ve soyunma gibi özel hayatın çekirdeğine ait alanlara kamera konması ölçülülük ilkesiyle bağdaşmaz, dinlenme alanlarında ise ölçülülük bakımından ayrıca sorun doğar.
- Çalışan kameradan önceden haberdar edilmiş mi. Yazılı aydınlatma metni, giriş levhası ya da sözleşme eki bu soruya cevap verir.
- Görüntü hangi amaçla alınmış ve şimdi hangi amaçla kullanılıyor. Güvenlik için konan kameranın kaydı başka bir amaçla kullanılıyorsa ölçülülük sorusu doğar.
İşyerinde Kamera Kaydı Hangi Hallerde Hukuka Uygundur?
Anayasa’ya göre kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir.[1] Kamerayla kaydedilen görüntü, kişiyi belirlenebilir kıldığı ölçüde kişisel veridir. Çerçeveyi 6698 sayılı Kanun çizer.
Kanun veri işlemede birkaç ilke arar. Veri hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun, belirli ve meşru bir amaç için, bu amaçla bağlantılı ve ölçülü biçimde işlenmelidir. Kayıtlar yalnız gerekli süre kadar tutulur.[2] Kanun burada gün sayısı vermez. Süre amaca ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
İşveren her kayıt için çalışandan açık rıza almak zorunda değildir. Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için işlemenin zorunlu olması ya da ilgilinin temel haklarına zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat, rıza aranmayan haller arasındadır.[3] Rıza aranmaması bilgilendirme borcunu ortadan kaldırmaz. Veri elde edilirken ilgiliye veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarım ve toplama yöntemi ile hakları bildirilir.[4]
Kanunun resmi metni bu maddeleri birlikte okumaya imkan verir. Borçlar Kanunu da işverenin elini bağlar. İşveren işçinin kişisel verilerini ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir.[5] İşverenin işçinin kişiliğini koruma borcu da aynı yönde işler.[6]
İşyerinde kamera kaydının sınırı özel hayattır. Kanunda alan bazlı açık bir yasak sayılmamıştır. Ancak tuvalet ve soyunma gibi özel hayatın çekirdeğine ait alanlara kamera konması, özel hayatın gizliliği güvencesi ve ölçülülük ilkesiyle bağdaşmaz.[7] Dinlenme alanlarında ise ölçülülük bakımından ayrıca sorun doğar. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür. İhlal görüntü veya seslerin kayda alınmasıyla gerçekleşirse ceza bir kat artırılır.[8]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, çalışma odası ve morg odasını görecek biçimde gizli kamera yerleştirilen bir olayda özel hayatın gizliliğinin ihlali nedeniyle hükmedilen manevi tazminatı oybirliğiyle onamıştır.[9] Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun duyuru ve kararları kurumun internet sitesinde yayımlanır.
Kamera Görüntüsü Gösterildikten Sonra Hangi Süreler İşler?
Süreler feshin türüne göre ayrılır. Aşağıdaki tablo olayların sırasıyla okunmalıdır.
| Aşama | Süre | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşveren fiili öğrenir | Altı iş günü, fiilden itibaren en çok bir yıl | İşveren | 4857 m.26 |
| Geçerli sebepli fesih öncesi | İş güvencesi kapsamındaki işçide savunma alınır, m.25/II haklı fesihte şart değildir | İşveren | 4857 m.19/2 |
| Fesih bildirimi tebliğ edilir | Bir ay içinde işe iade için başvuru | Arabuluculuk bürosu | 4857 m.20 |
| Arabuluculuk son tutanağı | İki hafta içinde dava | İş mahkemesi | 4857 m.20 |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | Önce arabulucu, zamanaşımı beş yıl | Arabuluculuk bürosu | 7036 m.3/1, 4857 ek m.3 |
| Kayda erişim talebi | En geç otuz gün cevap | İşveren | 6698 m.13 |
| Cevap yetersizse | Cevaptan itibaren otuz, başvurudan en çok altmış gün | Kurul | 6698 m.14 |
Altı iş günü yalnız ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan derhal fesihte aranır. Süre, işverenin fiili öğrendiği günden başlar. Bu günün hangi belgeyle gösterileceği baştan düşünülmelidir.[10]
Her haklı fesihte altı iş günü aranmaz. Sağlık sebepleri ve zorlayıcı sebepler bu sürenin dışındadır. İşverenin haklı nedenle feshi hangi hallerde yapılır sorusu ayrı bir yazıda incelenir.
Kamera kaydı çoğu zaman işçinin davranışını gösterir. Davranış veya verim nedeniyle yapılacak süreli fesihte, iş güvencesi kapsamındaki işçinin savunması alınmalıdır. Kanun, işverenin 25. maddenin ikinci bendine uygun fesih hakkını saklı tutar, bu nedenle derhal haklı fesihte savunma alma şartı yoktur.[11] Fesih bildirimi yazılı olmalı ve sebep açık yazılmalıdır. Bildirim ilgiliye imza karşılığında verilir ya da işçinin yazılı kabulü şartıyla kayıtlı elektronik posta (KEP) ile gönderilir.[12] Usul ayrıntıları için fesih bildiriminin yapılışı yazısına bakılabilir.
İşçi feshi geçersiz buluyorsa tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya gitmelidir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.[13] İşe iade için otuz işçi ve altı ay kıdem gerekir.[14] Şartlar için işe iade davası yazısı okunabilir.
Tazminat alacaklarında zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.[15] Kıdem ve ihbar tazminatında süre beş yıldır.[16] Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur. Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde çalışır, zorunlu hallerde süre en fazla bir hafta uzar.[17]
Faiz ve zamanaşımı ayrıntıları kıdem tazminatı faizi yazısında yer alır.
Kamera Kaydı Fesih Davasında Delil Olarak Kabul Edilir mi?
İşyerinde kamera kaydı da delil kurallarına tabidir. Hukuka aykırı elde edilmiş deliller mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.[18] Bir kaydın hukuka uygun elde edilip edilmediği, yukarıda anlatılan ilkelere bakılarak değerlendirilir. Kameranın yeri ve amacı ile çalışanın bilgilendirilmesi bu değerlendirmenin dayanaklarıdır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir işe iade davasında resepsiyon görevlisinin feshini incelemiştir. Çalışan bir müşteriyle tartışmış, müşteri ayrıldıktan sonra da küfür etmiş ve olay kamera kaydında görülmüştür. Bölge Adliye Mahkemesi, kaydın alınması için çalışanın rızasının bulunmadığı ve savunmasının alınmadığı gerekçesiyle feshi haksız bulmuştur. Daire bu kararı bozmuş ve davayı reddetmiştir.
“resepsiyonu gören aleni kameraların kayıt yapması için işçinin yazılı rızasının alınmasının gerekmediği ve feshin haklı nedene dayandığı anlaşıldığından, davanın reddi yerine kabulü hatalıdır”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2019/891, K.2019/5323, 11.03.2019 (bozma ve davanın reddi, oybirliği)
Aynı daire başka bir kararda iş yerinde başka bir çalışana karşı alenen yapılan davranışın güvenlik kamerasınca kaydedilmesini özel hayat kapsamında görmemiştir. Daire kıdem ve ihbar tazminatının kabulüne ilişkin kararı oybirliğiyle bozmuştur.[19]
İki kararda da kamera herkese açık çalışma alanında, alenen yapılan bir davranışı kaydetmiştir. Birinci kararın olayında kamera görüntünün yanında ses de kaydetmekteydi ve gerekçe 6698 sayılı Kanun’a değinmemiştir. Kararlar aydınlatma yükümlülüğünü ayrıca incelememiştir. Bu nedenle resepsiyondaki aleni kameraya ilişkin tespit, her işyeri kamerası için geçerli genel bir kural gibi okunmamalıdır. Bilgilendirme eksikliğinin kaydın delil değerine etkisi her dosyada ayrıca tartışılır.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada ise işçinin başka bir işçiyle konuşmasında işveren yetkilileri hakkında söylediği sözler, akaryakıt istasyonundaki güvenlik kamerasının görüntüye ek olarak aldığı ses kaydından tespit edilmişti. İşçinin ses kaydına rızası yoktu, önceden bilgilendirildiğine dair delil de sunulmamıştı ve ses kaydı alınmasını gerektiren haklı bir menfaat ortaya konmamıştı. Daire bu kayıtların delil olarak değerlendirilemeyeceğini belirtti. İşçinin haklı fesih sebebini gerçekleştirdiğinin kabul edilemeyeceğini söyleyerek kıdem ve ihbar tazminatı isteklerinin reddine ilişkin kararı bozdu.[20] Sesli kayıt alan kamerada rıza, bilgilendirme ve haklı menfaat bu nedenle ayrıca aranır.
Kamera Kaydına Dayanan Fesihte Üç Örnek Olay
Birinci olayda bir çalışan kasa önünde müşteriye sataşmıştır. İşveren görüntüyü pazartesi izlemiş, savunmayı çarşamba almış, yazılı feshi cuma günü yapmıştır. Altı iş günü dolmadan işlem tamamlandığı için süre sorunu çıkmaz. Mahkeme haklı nedeni kabul ederse kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz, kabul etmezse bu alacaklar ödenir. Tazminatsız işten çıkarma yazısı bu sonucu ayrıca anlatır.
İkinci olayda işveren görüntüyü öğrenmiş, ancak bir ay bekleyerek feshi yapmıştır. Derhal fesih hakkı hak düşürücü sürede kullanılmadığı için fesih haksız sayılabilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bu durumun geçerli nedeni ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir.[21] Geçerli nedenle fesih bu durumda ayrı bir tartışma konusudur.
Üçüncü olayda çalışan, soyunma alanını gören bir kameranın bulunduğunu öğrenmiştir. Önce işverene yazılı başvurarak kaydın amacını ve saklama gerekçesini sorar. İşveren otuz gün içinde cevap verir. Cevap yetersizse çalışan Kurula şikayet eder. Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır.[22]
Kamera Kaydıyla İlgili Hak İhlalinde Hangi Başvuru Yolları Vardır?
İşyerinde kamera kaydı kişisel veri işlemesi olduğundan ilgili kişi verisinin işlenip işlenmediğini öğrenebilir, işleme amacını sorabilir ve koşulları varsa silinmesini isteyebilir.[23] Başvuru yolu tüketilmeden Kurula şikayet edilemez.[24] Kurul ihlali saptarsa veri sorumlusunun hukuka aykırılığı gidermesine karar verir. Bu karar tebliğden itibaren en geç otuz gün içinde yerine getirilir.[25]
Özel hayatın gizliliğini ihlal şikayete bağlı bir suçtur.[26] Şikayet ve tazminat yolları birbirinin yerine geçmez. Ses kaydı görüntü kaydından ayrı değerlendirilir. Kamera görüntüye ek olarak ses de alıyorsa rıza, bilgilendirme ve haklı menfaat bakımından ayrıca sorun doğar. Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların rıza olmadan kaydı da ayrıca cezalandırılır.[27]
Kamera Kaydına Dayanan Fesihte Hangi Hatalar Süreyi Kaçırtır?
İşyerinde kamera kaydına dayanan fesihte aşağıdaki hatalar süre kaybına yol açar.
- Görüntüyü öğrenip altı iş günü içinde fesih kararı vermemek.
- İş güvencesi kapsamındaki çalışanda geçerli sebeple fesih yaparken savunma almamak.
- Fesih bildirimini sözlü yapmak ya da sebebi açıkça yazmamak.
- Tebliğden sonraki bir aylık süreyi arabuluculuk için kaçırmak.
- Soyunma gibi özel hayata ait alanı gören kameranın görüntüsünü delil olarak sunmak.
- Tazminat ödemesinde sunulan ibranameyi hesap yapmadan imzalamak. İbraname imzalanırsa ne olur sorusu ayrı bir yazıda ele alınır.
Kıdem ve ihbar tazminatının tutarı her dönem güncellenen verilerle hesaplanır. İlgili kıdem tazminatı hesaplama aracı bu hesapta kullanılabilir.
İşyerinde Kamera Kaydı Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşverenin kamera koyması için çalışanın izni gerekir mi?
6698 sayılı Kanun bazı hallerde açık rıza aranmadan veri işlenmesine izin verir. Bilgilendirme borcu ise devam eder. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, resepsiyonu gören aleni kameranın kaydı bakımından bir işe iade dosyasında yazılı rıza aramamıştır. Sesli kayıt alan kamerada rıza, bilgilendirme ve haklı menfaat yoksa kaydın delil sayılmayabileceği ise Yargıtay 22. Hukuk Dairesi kararında yer almıştır.
Tuvalet ve soyunma odasına kamera konabilir mi?
Tuvalet ve soyunma odası özel hayatın çekirdeğine ait yerlerdir ve buralara kamera konması ölçülülük ilkesiyle ve özel hayatın gizliliği hükümleriyle bağdaşmaz. Kanunda alan bazlı açık bir yasak yazılı değildir, değerlendirme bu ilkelere dayanır. Görüntü kaydıyla gizliliğin ihlali Türk Ceza Kanunu’nda hapis cezası öngörülen bir suçtur.
Kamera kaydı kıdem tazminatını engeller mi?
Yalnız feshin haklı nedene dayandığı kabul edilirse engeller. Mahkeme haklı nedeni kabul etmezse kıdem ve ihbar tazminatı ödenir. Kaydın hukuka uygun elde edilmiş olması delil değerini belirler.
Kamera kayıtları kaç gün saklanır?
6698 sayılı Kanun gün sayısı vermez. Kayıtlar işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar veya ilgili mevzuatta öngörülen süreyle tutulur. İşleme sebepleri ortadan kalkınca veriler silinir, yok edilir veya anonim hale getirilir.
Çalışan kendi görüntülerine erişmek isterse ne yapar?
İşverene yazılı başvurur. İşveren talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır. Cevap verilmezse veya yetersiz bulunursa Kurula şikayet edilir.
İşyerinde ses kaydı da kamera kaydı gibi değerlendirilir mi?
Aynı şekilde değerlendirilmez. Aleni olmayan konuşmaların rıza olmadan kaydı Türk Ceza Kanunu’nda ayrı bir suçtur. Kamera ses de kaydediyorsa rıza, bilgilendirme ve haklı menfaat bulunmadığı takdirde, Yargıtay 22. Hukuk Dairesi kararındaki gibi kaydın delil olarak değerlendirilmemesi gündeme gelebilir.
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20/3 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4/2 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.5/2-e ve f ↩
- 6698 sayılı Kanun m.10/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.419 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/1 ↩
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20/1; 6698 sayılı Kanun m.4/2 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.134/1 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2022/15034, K.2022/15570, 30.11.2022 (onama, oybirliği) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1, m.25/II ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.109 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/10 ve m.3/17 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/33799, K.2020/19760, 23.12.2020 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2020/1482, K.2020/5244, 01.06.2020 (bozma, oybirliği) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2019/891, K.2019/5323, 11.03.2019 (bozma ve davanın reddi, oybirliği) ↩
- 6698 sayılı Kanun m.11, m.13/2, m.14/1 ve 3 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.11/1-a, b, c, e ↩
- 6698 sayılı Kanun m.14/2 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.15/5 ↩
- 5237 sayılı Kanun m.134, m.139 ↩
- 5237 sayılı Kanun m.133/1 ↩