Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Şartlar ve Süre

Duruşma salonunda hüküm okundu. Mahkeme cezayı belirledi, fakat hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verdi. Ceza açıklanmadı ve denetim süresi başladı. O andan itibaren hem haklar hem yükümlülükler için bir takvim işler.

Bu kurum kısaca HAGB diye anılır ve CMK m.231’de düzenlenir. Kanuna göre karar, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.^[1] Yazıda, yetişkin sanıklar bakımından kararın okunduğu andan denetim süresinin bitişine kadar sıra anlatılır. Çocuklarda denetim süresi üç yıldır ve zarar şartı bakımından ayrı kurallar vardır.^[2]

HAGB Kararı Okunduğunda İlk Üç Kontrol Nedir?

Karar açıklanır açıklanmaz üç noktaya bakılır. Üçü de ilerideki süreleri belirler.

1. Tebliğ tarihi. İstinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği günden başlar.^[3] Gerekçe duruşmada tümüyle tutanağa geçmediyse mahkeme onu en geç onbeş gün içinde dosyaya koyar.^[4] Tebligat evrakındaki tarih not edilir.
2. Gerekçedeki tespitler. Mahkemenin kişilik özellikleri, duruşmadaki tutum ve zararın giderilmesi hakkında ne yazdığı okunur. Eksik ya da hatalı bir tespit varsa bu istinaf dilekçesinde ileri sürülür.
3. Denetim süresi ve yükümlülükler. Yetişkin sanıkta süre beş yıldır. Mahkeme denetimli serbestlik tedbiri koymuşsa türü ve süresi karar metninde yazılıdır.^[5]

Ajandaya üç tarih yazılır. Bunlar tebliğ günü, tebliğden iki hafta sonrası ve mahkemeden öğrenilen denetim süresi bitiş tarihidir. Süre kaçarsa kanun yolu kapanır. İlk günlerde tutulan kayıt, sonraki sürecin en güvenilir dayanağı olur.

Dosyanın önceki evresi, yani soruşturma kısmı ceza soruşturması sayfasında anlatılır. Burada yalnız hüküm sonrası süreç ele alınır.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması için Hangi Şartlar Aranır?

Önce cezaya bakılır. Mahkemenin hükmettiği ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır.^[1] Ölçü, kanunda yazan alt ve üst sınır değil, mahkemenin somut olayda belirlediği cezadır.

Ardından üç şart daha aranır.^[6]

• Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olmalıdır.
• Mahkeme, sanığın kişilik özelliklerini ve duruşmadaki tutum ve davranışlarını değerlendirerek yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
• Suçtan mağdurun veya kamunun uğradığı zarar aynen iade, suçtan önceki hale getirme ya da tazminle tamamen giderilmelidir. Adli süreçteki çocuklarda zarar az ise bu şart aranmayabilir.^[7]

Madde metni “karar verilebilir” der. Şartlar bir arada bulunsa bile hükmün açıklanmasının geri bırakılması mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.^[8] Karar verilmediyse gerekçedeki neden okunur ve dosyadaki delillerle karşılaştırılır.

Zarar hemen ödenemiyorsa kanun başka bir yol gösterir. Sanık zararı denetim süresince aylık taksitlerle tamamen gidermeyi üstlenirse yine bu karar verilebilir.^[9] Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.^[1] Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu kurum ayrıca işler.^[10]

İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği, Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlar için HAGB uygulanmaz.^[11] Madde metni 7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) yeniden düzenlenmiştir. Anlatım, 5271 sayılı Kanunun güncel metnine dayanır.

Eski kararlarda durum farklı olabilir. Örneğin 1 Haziran 2024’ten önce verilen kararlarda sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam eder ve kanun yolu itirazdır.^[12] Karar tarihi bu yüzden ilk not edilecek bilgilerden biridir.

HAGB Kararından Sonra Hangi Süreler İşler?

Tablo, kararın okunmasından denetim süresinin sonuna kadar sırayı gösterir. Süreler yazıldığı günkü kanun metnine göredir.

Ne zaman	Süre	Kime veya nereye	Dayanak
Gerekçeli karar tebliğ edildi	İki hafta	Kararı veren mahkemeye istinaf dilekçesi	CMK m.231/12, m.273/1
Karar ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtayca verildi	İki hafta	Temyiz istemi	CMK m.231/12, m.291/1
HAGB kararı verildi	Yetişkinde beş yıl, çocukta üç yıl denetim süresi	Dosyanın mahkemesi	CMK m.231/8, ÇKK m.23/1
Denetimli serbestlik tedbiri konuldu	En çok bir yıl	Mahkemenin belirlediği yükümlülük	CMK m.231/8
Zarar hemen ödenemedi	Denetim süresince aylık taksit	Mağdur veya kamu kurumu	CMK m.231/9
Süre yeni kasıtlı suç olmadan ve yükümlülüklere uyularak doldu	Süre sonunda	Mahkeme davanın düşmesine karar verir	CMK m.231/10
Kasten yeni suç işlendi veya yükümlülüklere aykırı davranıldı	Denetim süresi içinde	Mahkeme hükmü açıklar, açıklanan hükme itiraz edilir	CMK m.231/11

Süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller.^[13] Adli para cezasında kanunda yazılı parasal sınıra kadar istinaf yolu kapalıdır. Kanun bunu açıkça saklı tutar.^[14] Sınır tutarı güncel metinden kontrol edilir.

Açıklanan hükme karşı itiraz yolu açıktır. Kanun bu fıkrada ayrı süre göstermez. Genel kurala göre itiraz, kararın öğrenildiği günden iki hafta içinde yapılır.^[15] İtiraz mercii yalnız 231/11’deki koşullarla sınırlı değerlendirme yapabilir. Dilekçe düzeni için istinaf dilekçesi örneği incelenebilir.

Denetim Süresi Boyunca Neler Beklenir?

Denetim süresi yetişkin sanıkta beş yıl, çocuklarda üç yıldır. Bu süre içinde dava zamanaşımı durur.^[16] Aynı süre içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez.

Mahkeme, bir yıldan fazla olmamak üzere aşağıdaki tedbirlere karar verebilir.

• Meslek veya sanat sahibi olmayan sanığın eğitim programına devam etmesi.
• Meslek sahibi sanığın bir kamu kurumunda veya aynı işi yapan bir başkasının gözetiminde ücretle çalışması.
• Belli yerlere gitmesinin yasaklanması, belli yerlere devamının zorunlu tutulması veya başka bir yükümlülük.

Hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırıma çevrilemez.^[17] Denetim süresi sorunsuz biterse hüküm ortadan kalkar ve dava düşer.^[18] Cezanın ertelenmesine ilişkin şartlar ve sonuçlar hapis cezasının ertelenmesi yazısında ayrıca anlatılır.

Kasten yeni suç işlenirse ya da yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar. Yükümlülüğü yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirip cezanın yarısına kadar belirleyeceği kısmın infaz edilmemesine karar verebilir. Koşullar varsa erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme de mümkündür.^[19]

HAGB Kararı Adli Sicile ve Sanığın Durumuna Nasıl Yansır?

Kanun, kararın müsadereye ilişkin hükümler dışında sanık hakkında hukuki sonuç doğurmadığını söyler.^[1] Adli sicile ise kesinleşmiş mahkumiyet hükümleri kaydedilir.^[20] HAGB kararları için farklı bir yol vardır.

Sicile işlenen kayıtların nasıl silineceği adli sicil kaydı silme yazısında anlatılır.

5352 sayılı Kanun bu kararların ancak soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hakim ya da Cumhuriyet başsavcılığı istediğinde verilmek üzere kaydedileceğini belirtir.^[21] CMK da kayıtların bunlara mahsus bir sisteme alınmasını ve yalnız aynı amaçla kullanılmasını öngörür.^[22]

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın hiç verilmediği anlamına gelmez. Hüküm kurulmuştur, yalnız açıklanmamıştır. Denetim süresi bozulursa kurulan hüküm açıklanır ve sonuçlarını doğurur.^[19]

Bazı meslek ve alımlarda kaydın etkisi ayrıca tartışılır. Askeri personel alımında HAGB’nin yeri ayrı bir sayfada anlatılır. Bu yazı genel çerçeveyi verir.

Zarar, Yeni Suç ve İstinaf Hallerinde HAGB Kararı Nasıl İlerler?

Mağdurun Zararı Ödenmemişse HAGB Kararı Verilebilir mi?

Zarar giderilmemişse kanundaki şartlardan biri eksik kalır. Sanık zararı karşılama iradesini gösterirse mahkeme miktarı belirler ve ödeyip ödemeyeceğini sorar.^[23] Ödeme hemen yapılamıyorsa taksit yolu da bu aşamada konuşulur.

Denetim Süresinde Yeni Bir Dosya Açılırsa HAGB Kararına Ne Olur?

Kanun ölçü olarak kasten yeni bir suç işlenmesini alır. Yeni dosya açılması tek başına bu sonucu doğurmaz. Yeni dosyanın ne ile bittiği ve fiilin kasıtlı olup olmadığı önem taşır. Bu değerlendirme dosyadaki delillere göre yapılır, önceden kesin bir şey söylenemez.

Beraat İsteyen Sanık HAGB Kararına Karşı İstinaf Edebilir mi?

Kanun HAGB kararına karşı istinaf yolunu açık bırakır. İstinaf ve temyizde karar usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.^[24] Beraat isteyen sanık bu yola başvurabilir. Başvurmak ya da başvurmamak, dosyanın delillerine ve kişinin hedefine göre değişen bir tercihtir.

Kararın hangi yola tabi olduğu ve sürelerin işleyişi ceza davasında istinaf ve temyiz süreleri yazısında anlatılır.

Yargıtay Zararın Giderilmesi Şartını Nasıl Yorumladı?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kasten yaralama dosyasında zarar şartını ayrıntılı biçimde ele aldı. Kurul, maddi zararın sanıkça ya da onun bilgisi dahilinde üçüncü kişilerce giderilebileceğini belirtti. Zararın ölçüsünü mahkemenin kanaat verici basit bir araştırmayla bulacağını, ayrıca hukuk davası yolunun kapanmadığını da ekledi.^[23]

“Burada uğranılan zarardan kastedilen maddi zarar olup, manevi zarar bu kapsamda değerlendirilmemelidir.”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2012/3-97, K.2012/245, 19.06.2012 (Başsavcılık itirazının kabulü, oybirliği)

Karar 2012’de dönemin metniyle verilmiştir. Aynı kararda sayılan sanığın kabul şartı sonradan kaldırılmıştır. Zararın giderilmesi şartı ise bugünkü metinde de yer alır. Somut olayda sanık zararı karşılama iradesi göstermediği için HAGB uygulanmamış, Genel Kurul bu sonucu yerinde bulmuştur.

HAGB Sürecinde Yapılmaması Gerekenler Nelerdir?

• Tebliğ tarihini ve iki haftalık istinaf süresini not etmeden beklemek.
• Zararı belge bırakmadan ödemek. Banka dekontu veya makbuz mahkemeye sunulabilmelidir.
• Yükümlülükleri aksatmak. Belli yere devam zorunluluğunu yerine getirmemek hükmün açıklanmasına yol açabilir.
• Denetim süresi boyunca yeni bir suça karışmak.
• Karardaki denetim süresini ve tedbirleri takvime yazmamak.

HAGB kararının mahkumiyet hükmü gibi sonuç doğurmaması, denetim süresinin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Dosyaya özgü sorular için avukata soru gönderme sayfası kullanılabilir. Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir. Sonuç konusunda kesin bir öngörü yapılamaz. Genel ilkeler için ceza hukukunun amacı ve kapsamı yazısına da bakılabilir.

HAGB Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5 ↩
2. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23 ↩
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.273/1 ↩
4. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.232/3 ↩
5. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/8 ↩
6. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/6 ↩
7. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23/3 ↩
8. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5, m.231/6 ↩
9. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/9 ↩
10. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 ↩
11. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/14 ↩
12. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Geçici Madde 6/2 (7499 sayılı Kanun m.22) ↩
13. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.275/1 ↩
14. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/12, m.272/3 ↩
15. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1 ↩
16. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/8; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.23/1 ↩
17. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/7 ↩
18. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/10 ↩
19. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/11 ↩
20. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1 ↩
21. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.6/1 ↩
22. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/13 ↩
23. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2012/3-97, K.2012/245, 19.06.2012 ↩
24. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/12 ↩