Salı sabahı yapılan aramada üzerinizde küçük bir paket çıktı. Karakolda ifadeniz alındı. Uyuşturucu kullanma ve bulundurma dosyasında şimdi elinizde bir tutanak var, ama bundan sonrası için net bir tarih yok.
Bu suç, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinde düzenlenir. Aynı eylem ticaret sayılırsa 188. madde devreye girer. İki madde arasındaki ceza farkı çok büyüktür. Süreç de buna göre ayrışır.
Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Soruşturmasında İlk Bakılacak Üç Şey
Evrak elinize geçtiğinde önce şu üç noktaya bakın.
- Tutanakta ve ifadede yazan maddeye, yani 191 mi 188 mi olduğuna. Suç başlığı bütün süreci belirler.
- Ele geçen maddenin türü, miktarı ve bulunduğu yer. Tek paket mi, çok sayıda küçük paket mi, terazi var mı?
- Daha önce hakkınızda erteleme kararı verilip verilmediği ya da açılmış bir dava olup olmadığı.
Tutanağın ve varsa kriminal laboratuvar raporunun bir örneğini isteyin. Maddenin net miktarı ve türü bu belgelerde yazar. Savcılık da sonraki işlemleri bu verilere göre kurar. Rapor henüz gelmediyse, dosyaya girdiğinde bir örneğini alın.
İfade verirken avukat isteme hakkınız vardır. Avukat, soruşturmanın her aşamasında yanınızda bulunabilir.[1] Soruşturmanın nasıl işlediğini ceza soruşturması nedir yazısında okuyabilirsiniz.
Gözaltı süresi ve ifadeye ilişkin haklar gözaltı süresi ve ifade verirken haklar yazısında ayrıca ele alınır.
Cezalar iki maddede çok farklıdır. Kullanmak için madde satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişi için iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülür.[2] Satma, başkasına verme, depolama gibi ticaret fiillerinde ise on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası vardır.[3] Ceza aralıkları zamanla değişir. Güncel metni mevzuat.gov.tr üzerindeki Türk Ceza Kanunu sayfasından kontrol edin.
Gözaltından İstinafa Uyuşturucu Dosyasında Süreler ve Başvuru Yerleri
Tablo olağan akışı gösterir. Her dosyada tarihler farklıdır. Belirleyici olan, size yapılan tebliğin tarihidir.
| Ne Zaman | Hangi Süre | Kime Başvurulur |
|---|---|---|
| Yakalandığınız anda | Gözaltı en çok 24 saat; toplu suçlarda uzatılabilir | Kolluk, Cumhuriyet savcısı ve avukat |
| Kan gibi biyolojik örnek istendiğinde | Gecikmesinde sakınca varsa savcı kararı 24 saatte hakim onayına gider | Sulh ceza hakimliği |
| Soruşturma sonunda | 5 yıl erteleme süresi | Cumhuriyet savcısı |
| Erteleme kararı tebliğ edilince | İtiraz için iki hafta | Sulh ceza hakimliği |
| Erteleme süresi boyunca | En az bir yıl denetimli serbestlik | Denetimli serbestlik müdürlüğü |
| Dava açılıp hüküm kurulunca | Gerekçeli karar tebliğinden iki hafta | Hükmü veren mahkeme |
| Soruşturma başlamadan önce | Başvuru, soruşturma açılmadan önce yapılmalı | Resmi makam veya sağlık kuruluşu |
Gözaltı süresi yakalama anından başlar. Yakalama yerine en yakın hakime gönderme için zorunlu süre hariç, 24 saati geçemez. Toplu işlenen suçlarda delil toplamanın güçlüğü ya da şüpheli çokluğu nedeniyle savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç güne kadar uzatma için yazılı emir verebilir.[4]
Kan veya benzeri biyolojik örnek ile saç, tükürük, tırnak gibi örneklerin alınmasına kural olarak hakim veya mahkeme karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı da karar verebilir, ancak bu karar 24 saat içinde hakim onayına sunulur.[5] Hakim onaylamazsa karar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
Hükme karşı istinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.[6] Dilekçenin içeriği için ceza mahkemesi kararına istinaf dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Süreler ve kanun yolları ceza davasında istinaf ve temyiz süreleri yazısında anlatılır.
Dava zamanaşımı ayrı işler. Temel halde 191. maddedeki üst sınır beş yıl olduğundan kamu davası sekiz yılda düşer.[7] Fiil okul, hastane, kışla ya da ibadethane gibi bina ve tesislere iki yüz metreden yakın umumi yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artırıldığı için üst sınır beş yılı aşar ve zamanaşımı süresi de değişir.[8]
Zamanaşımının kesilmesi ve durması hallerinde de süre değişir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez.[9]
Arabuluculuk bu dosyada dava şartı değildir. 7036 sayılı Kanun’daki dava şartı, işçi ve işveren alacak ve tazminat davaları ile işe iade talebini kapsar.[10] Uyuşturucu suçları şikayete bağlı da değildir ve uzlaştırma listesinde yer almaz.[11]
Uyuşturucu Soruşturmasında Kamu Davasının Ertelenmesi Nasıl İşler?
191. maddeye göre başlayan soruşturmada savcı, CMK 171’deki şartları aramadan beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler.[12] Savcı sizi, yükümlülüklere uymamanın sonuçları konusunda uyarır. Erteleme kararı kolluğa da bildirilir.
Erteleme kararı mahkumiyet değildir. Dava açılmadığı için ortada yargılama da yoktur. Buna karşılık süre boyunca yükümlülüklere uymak gerekir. Aksi halde kamu davası açılır.
Erteleme süresince en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Müdürlüğün teklifi üzerine ya da savcının kararıyla bu süre altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse tedavi de uygulanır. Savcı, yılda en az iki kez kullanım tespiti için ilgili kuruma sevk kararı verir.[13]
Kamu davası üç durumda açılır. Bunlar, yükümlülüklere ya da tedavinin gereklerine uymamakta ısrar, yeniden madde satın alma veya bulundurma ve madde kullanmadır.[14] Erteleme içindeki yeni kullanım ayrı soruşturma konusu olmaz, ihlal sayılır.[15] Süre ihlalsiz biterse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.[16]
Erteleme kararına itiraz yolu, CMK 171 ve 173’te düzenlenmiştir. 191. madde bu hükümlere gönderme yapar. Şüpheli de suçtan zarar gören de karara 173. maddeye göre itiraz edebilir.[17] Kararın altındaki kanun yolu bilgisini ve tebliğ tarihini birlikte kontrol edin. Ayrıntılı metin için Ceza Muhakemesi Kanunu sayfası kullanılabilir.
Dava açılırsa mahkeme, koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını değerlendirebilir.[18] Ticaret ya da kolaylaştırma suçundan yargılanırken eylemin yalnızca 191 kapsamında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bu madde çerçevesinde geri bırakma kararı verir.[19]
Etkin Pişmanlık ve Tedavi Başvurusu Hangi Aşamada Ne Sağlar?
Burada zamanlama her şeydir. Soruşturma başlamadan önce resmi makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi isteyen kişiye ceza verilmez. Bu durumda kamu görevlilerinin ve sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz.[20]
Resmi makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğinizi bildirirseniz, ceza verilmesi söz konusu olmaz. Bilgi, suçluların yakalanmasını ya da maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırmalıdır.[21] Haber alındıktan sonra gönüllü yardımda ceza dörtte birden yarısına kadar indirilir.[22]
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, üçüncü fıkradaki indirim için altı şartın birlikte gerçekleşmesini arar. Failin 188 ya da 191’deki suçlardan birini işlemiş olması gerekir. Yardımı bizzat failin yapması, soruşturma veya kovuşturma makamlarına sunması ve bunun suçun haber alınmasından sonra, hüküm verilmeden önce gerçekleşmesi aranır.
Uygulamada en çok tartışılan, son iki şarttır. Failin verdiği bilgi doğru ve sonuca etkili olmalı, ortaya çıkarılan suç da failin işlediği suça eşdeğer ya da daha ağır olmalıdır. Karara konu olayda sanığın savcılıkta, tanıkta ele geçen eroini kendisinin verdiğini söylemesi sonuca etkili bilgi sayılmamış, indirim şartları bulunmadığı için direnme hükmü bozulmuştur.[23]
Küçük Paket, Hassas Terazi ve Yeni Tutanak Durumlarında Süreç Nasıl İlerler?
Cebinde Tek Paket Bulunan ve Daha Önce Dosyası Olmayan Kişi
Bu durumdaki kişide uyuşturucu kullanma ve bulundurma dosyası, tek bir yakalama tutanağına dayanır. Savcı ifadeyi alır, kullanım için bulundurma kabul edilirse 191/2’ye göre erteleme kararı verir. Kanun burada “karar verilir” der. Ardından denetimli serbestlik ve test dönemi başlar. İlk günlerde yapılacak iş, tebliğ edilen kararın tarihini not etmektir.
Evinde Terazi ve Çok Sayıda Küçük Paket Bulunan Kişi
Burada savcılık 188. maddeyi gündeme alabilir. İddia ticaret yönünde güçlenirse dosya, çok daha ağır bir yaptırım riskiyle ilerler. Dosya, ele geçen maddenin kullanım için mi yoksa satış için mi bulunduğuna odaklanır. Paketleme, terazi ve miktar birlikte tartılır. Dava açılırsa niteliği mahkeme belirler.
Erteleme Süresinde Yeniden Tutanak Düzenlenen Kişi
Yeni bir kullanım ya da bulundurma tespiti ihlal sayılır. Savcılık bu durumda kamu davası açar.[24] Dava açıldıktan sonra yeniden suç işlenirse yeni bir erteleme kararı verilemez.[25] Dosyanın ayrıntıları bu aşamada bir ceza avukatıyla görüşülmelidir.
Ele Geçen Madde Kullanım için mi, Ticaret için mi Sayılır?
Aynı paket iki ayrı suçun konusu olabilir. Fark, bulundurmanın amacındadır. Ceza Genel Kurulu bu noktayı açıkça belirtmiştir. Karar metninde şu cümle yer alır.
“Uyuşturucu madde bulundurma eyleminin, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçunu mu, yoksa uyuşturucu madde ticareti suçunu mu oluşturduğunun tespitinde belirgin rol oynayan husus, bulundurmanın amacıdır.”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2013/10-88, K.2013/300, 11.06.2013 (bozma, oy birliği)
Aynı kararda üç ölçüt sayılır. Birincisi, failin maddeyi başkasına satma, devretme ya da tedarik etme yönünde bir davranışının olup olmadığıdır. İkincisi, maddenin bulunduğu yer ve biçimdir. Evde ya da iş yerinde, kolay erişilen yerde bulunan madde kullanıma işaret eder. Uzak bir depoya gizlenmesi, çok sayıda özenli paketçik ve hassas terazi ise kullanım dışı amacı düşündürür.[26]
Üçüncü ölçüt, maddenin çeşidi ve miktarıdır. Kişisel kullanım için kabul edilebilecek miktar kişiye ve maddeye göre değişir. Aynı ölçütler Ceza Genel Kurulunun 2018 tarihli kararında da anılır. Bu kararda 477 gram net esrar, özenle hazırlanmış küçük paketçikler halinde satışa hazır bulunduğu için ticaret sayılmış ve Başsavcılığın itirazı oy çokluğuyla reddedilmiştir.[27]
Bu iki karar, 191. maddenin birinci fıkrasında bir yıldan iki yıla, 188. maddenin üçüncü fıkrasında beş yıldan on beş yıla kadar hapis öngören eski metinler döneminde verilmiştir. Güncel cezalar için yukarıdaki madde metinlerine bakılmalıdır. İki karar yan yana okunduğunda, aynı ölçütlerin dosyaya göre kimi zaman sanık lehine, kimi zaman sanık aleyhine sonuç verdiği görülür.
Kararın bir başka noktası da önemlidir. Ticaret iddiası şüphe boyutunda kalırsa, sanığın cezalandırılması için gereken kesin ispat sağlanamaz. “Şüpheden sanık yararlanır” ilkesi, suç niteliğinin belirlenmesinde de geçerlidir.[26] Her olay kendi delilleriyle değerlendirilir. Sonuç hakkında önceden bir şey söylenemez. Ceza hukukunun temel ilkeleri bu değerlendirmenin zeminini anlatır.
Uyuşturucu Dosyasında Süreyi Kaçırtan Davranışlar Nelerdir?
- Tebliğ edilen erteleme kararını ya da gerekçeli hükmü açmadan bırakmak. İtiraz ve istinaf için iki haftalık süreler tebliğ gününden işler.
- Denetimli serbestlik görüşmesini ya da test sevkini ihmal etmek. Yükümlülüklere uymamakta ısrar, dava açılma nedenidir.
- Soruşturma başladıktan sonra tedavi başvurusuna güvenmek. Ceza verilmemesi, yalnızca soruşturma başlamadan önceki başvuruya bağlanmıştır.
- İfade tutanağını okumadan imzalamak. Miktar, yer ve amaç beyanı, kullanıcı mı satıcı mı sayılacağınızı belirler.
- Maddenin temin edildiği kişi hakkındaki bilgiyi, haber alınma anı geçtikten sonra vermek. Cezasızlık ancak haber alınmadan önceki bildirimle mümkündür.
Dosyanın hangi aşamada olduğunu bilmiyorsanız, Avukata Sor sayfasından kısa bir bilgi talebi iletebilirsiniz.
Uyuşturucu Suçları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu kullanmak tek başına suç mudur?
191. madde, kullanmak için madde satın alan, kabul eden, bulunduran kişinin yanında maddeyi kullanan kişiyi de iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır. Soruşturma aşamasında kanun, kamu davasının ertelenmesini öngörür.
Erteleme süresi sorunsuz geçerse ne olur?
Şüpheli yükümlülüklere uymuş ve yasakları ihlal etmemişse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Dava açılmadan dosya kapanır.
Erteleme süresinde test pozitif çıkarsa dava açılır mı?
Erteleme süresi içinde yeniden madde kullanımı ihlal sayılır ve kamu davası açılması sonucunu doğurur. Bu kullanım ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz.
Bulunan madde miktarı kullanıcı mı satıcı mı olduğumu tek başına belirler mi?
Hayır. Yargıtay miktarın yanında bulundurulan yeri, paketleme biçimini, terazi gibi araçları ve satışa yönelik davranışı birlikte değerlendirir. Şüphe kalırsa sanık lehine sonuç doğar.
Tedavi için kendim başvurursam ceza alır mıyım?
Soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi isterseniz cezaya hükmolunmaz. Soruşturma başladıktan sonraki başvuru bu hükmün kapsamına girmez.
Hüküm kurulursa istinaf için ne kadar süre var?
Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilir. Sürenin başlangıcı için tebliğ belgesindeki tarih esas alınır.
Kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.147/1-c ve m.149/1, 149/3 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/1 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.188/3 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.91/1, 91/3 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.75/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.273/1 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66/1-e ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/10 ve m.66/1, 66/3-4 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.171/4 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/9 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/1 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/2 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/3 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/4 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/5 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/7 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.171/2 ile m.173/1 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/9 ↩
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/8 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.192/4 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.192/2 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.192/3 ↩
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2022/235, K.2023/240, 03.05.2023 (bozma, oy birliği) ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/4, 191/5 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.191/6 ↩
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2013/10-88, K.2013/300, 11.06.2013 ↩
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2018/10, K.2018/57, 20.02.2018 (itirazın reddi, oy çokluğu) ↩