04 Ekim Pazar günü de işyerindeydiniz. Ay sonunda gelen bordroda o günün karşılığı görünmüyor. Hafta tatili ücreti alacağı tam bu noktada gündeme gelir. Zamanaşımı süresi ise ücretin ödeme günü geldiğinde işlemeye başlar.
Önce hakkın kaynağını, sonra Yargıtay’ın hesap yöntemini görmek gerekir. Sonra zamanaşımı ile ispat ele alınır. Arabuluculuk ve dava yolu en sona kalır.
Bordroda Pazar Çalışması Görünmüyorsa İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
Alacak talep etmeden önce şu üç noktayı kontrol edin.
- Haftalık dinlenmenin hangi gün ve kaç saat verildiğine bakın. Vardiya listesi, çalışma çizelgesi ve iş yazışmaları bunu gösterir.
- Bordroyu inceleyin. Dinlenme günü satırının dolu ya da boş olması ve imzanın bulunması ispat düzenini belirler.
- Çalışılan günlerin kaydını toplayın. Kart okutma dökümü ve işyeri giriş çıkış kayıtları en güçlü belgelerdir.
Süre bakımından en önemli sınır beş yıldır. İş Kanunu ücret alacaklarında zamanaşımını beş yıl olarak belirler.[1] Ayrıntısı aşağıdaki tabloda yer alıyor.
Hafta Tatili Ücreti Hangi Şartlarla Doğar?
İşçiye yedi günlük süre içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme verilir. Bu dinlenmeye hafta tatili denir.[2] Hak, tatilden önceki iş günlerinde çalışmış olma şartına bağlıdır. İş günleri m.63’e göre belirlenir.
Çalışılmayan dinlenme günü için işveren o günün ücretini tam öder. Karşılığında iş yapılması gerekmez.[3] Hekim raporu, bir haftalık süre içindeki izinler ve ek m.2’de sayılan izinler çalışılmış gün gibi sayılır. Tatilden önceki iş günlerinde mazeretsiz devamsızlık yapan işçi, o hafta için ücretli dinlenme gününe hak kazanmaz. Aylık ücretle çalışan işçide dinlenme günü ücreti kural olarak maaşın içindedir. M.49’un son fıkrası aylık ücretliler için ayrı bir hüküm taşır.
Haftalık Dinlenme Gününde Çalıştırılan İşçiye Ne Kadar Ödenir?
Kanun, çalışılan dinlenme günü için bir oran göstermez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu boşluğu fazla çalışma kuralıyla kapatır. Fazla çalışmanın saat ücreti yüzde elli artırılarak ödenir.[4]
“hafta tatilinde yapılan çalışmanın fazla çalışma sayılacağı, buna göre ücretin yüzde elli zamlı ödenmesi gerektiği”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/6153, K. 2021/10328, 16.06.2021 (bozma, oybirliği)
Aynı kararda hesap da yapılır. Çalışma karşılığı olmaksızın ödenen bir günlük ücretin yanında, çalışmanın karşılığı olarak bir buçuk günlük ücret verilir. Bordroda görünen tek günlük tahakkuk çalışma karşılığı sayılmaz. Daire, yalnız zamlı kısmı hesaplayıp kalanı ödenmiş kabul eden mahkeme kararını bu nedenle bozdu.
Bu ücretin tespitinde fazla çalışma ücretleri ve primler hesaba katılmaz.[5] Hesap, işçinin tatil günü ücreti esas alınarak yapılır. Ücret türüne göre günlük ücret farklı bulunur, bu yüzden bordro dönemleri ayrı ayrı gözden geçirilmelidir.
Örneğin bir ayda iki Pazar çalışılmışsa çalışma karşılığı 2 x 1,5 = 3 günlük ücret eder. Saat ücretiyle çalışanlarda tatil günü ücreti saat ücretinin yedi buçuk katıdır.[6] Zam mantığını denemek için fazla mesai hesaplama aracına bakılabilir. Tutarlar her dönem değiştiği için bu yazıda TL rakamı verilmiyor.
Pazar Çalışması Alacağında Süreler ve Başvuru Yolu Nasıl İşler?
| Aşama | Süre | Başvuru yeri | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Alacak ödenmedi | Zamanaşımı beş yıl | Henüz başvuru yok | Süre işlemeye devam eder |
| Arabulucuya başvuru | Arabulucu görevlendirildikten sonra üç hafta, zorunlu halde bir hafta uzar | Karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer bürosu | Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur |
| Anlaşma olmadı | Son tutanağın düzenlenmesinden sonra | İş mahkemesi | Tutanak dilekçeye eklenir |
| Tutanak eksik | Bir haftalık kesin süre | Mahkeme süre verir | Sunulmazsa dava usulden reddedilir |
Bu alacak bir tebliğ ya da fesih tarihine bağlı değildir. Bu yüzden süre, iş sözleşmesi sürerken de işler. Fesih beklenmeden alacak için hazırlık yapmak, eski dönemlerin düşmesini önler.
Tablodaki arabuluculuk kuralları 7036 sayılı Kanun m.3’te yer alır. Kanuna dayanan işçi alacağı davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.[7] İş mahkemeleri bu uyuşmazlıkların görüldüğü yerdir.[8]
Beş yıllık süre, alacağın muaccel olduğu günden işlemeye başlar.[9] Eski dönemler için gecikme, o dönemlerin düşmesine yol açabilir. Bu risk yüzünden arabuluculuk başvurusunu geciktirmemek gerekir.
Alacak türüne göre zamanaşımı süreleri işçilik alacaklarında zamanaşımı yazısında ele alınır.
Dinlenme Günü Çalışması Fazla Çalışmayla Karıştırılırsa Ne Olur?
İki alacak ayrı kalemdir ama aynı saatler için iki kez hesaplanmaz. Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır.[10] Pazar günü yapılan çalışma hem bu toplama eklenir hem de dinlenme günü ücretine esas alınırsa çifte ödeme doğar.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir kararda tam bu hatayı bozdu. Bilirkişi, ayda iki Pazar çalışmasını hem fazla çalışma hesabına katmış hem ayrıca dinlenme günü ücreti çıkarmıştı. Daire bunu mükerrer yararlanma saydı. Pazar günleri çalışma 5 saat sürdüğü ve günde 7,5 saati aşmadığı için yalnız dinlenme günü ücretinin hesaplanmasını istedi.[11]
Pazar Günü Çalışmak için İşçinin Onayı Gerekir mi?
Kanunda ulusal bayram ve genel tatiller için açık bir onay kuralı vardır. Sözleşmede hüküm yoksa o günlerde çalışılması için işçinin onayı gerekir.[12] M.46’da ise turizm tesisleri dışında hafta tatilinde çalıştırma için bu türden bir onay hükmü bulunmaz.
Turizm işletme belgeli konaklama tesisleri için 2025 değişikliğiyle ayrı bir düzen geldi. Hak kazanılan hafta tatili, işçinin yazılı talebi veya onayıyla hak kazanıldığı günü takip eden dört gün içinde kullandırılabilir. Bu halde hak kazanılan hafta tatilinde yapılan çalışmanın günlük normal çalışma süresi kadarlık kısmı fazla çalışma hesabında dikkate alınmaz. İşçi bu onayı otuz gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir.[13]
Fazla saatlerle çalışmak için ise işçinin onayı gerekir. Onay almayan işverene idari para cezası öngörülür.[14] Haftalık dinlenmeye ilişkin hakları daraltan sözleşme hükümleri geçerli olmaz.[15] İşçinin çalışmayı kabul etmiş olması, bu yüzden tek başına ücret hakkını ortadan kaldırmaz.
Pazar Çalışması, Başka Gün Dinlenmesi ve Bölünmüş Dinlenme Hallerinde Hak Nasıl Değişir?
Pazar Çalışıp Salı Günü Dinlenen İşçi Alacak İsteyebilir mi?
Haftalık dinlenme kural olarak Pazar günüdür. Yargıtay bu kuralı mutlak saymaz ve hafta tatilinin Pazar dışında bir günde de kullandırılabileceğini kabul eder.[16] Aynı yedi günlük zaman dilimi içinde başka bir günde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme verilmişse hafta tatili kullandırılmış sayılır. Bu durumda kural olarak ayrıca dinlenme günü çalışması alacağı doğmaz.
Dinlenme Yirmi Dört Saatten Kısa veya Bölünmüşse Ne Olur?
Haftalık dinlenme bölünerek kullandırılamaz. Yirmi dört saatin altında verilen dinlenme, bu hakkın hiç kullandırılmaması anlamına gelir. Bu durumda işçi o hafta için dinlenme günü çalışması alacağı talep edebilir.
Bordroda Bir Günlük Dinlenme Günü Tahakkuku Varsa Çalışma Karşılığı Ödenmiş Sayılır mı?
Sayılmaz. Bordrodaki tek günlük tahakkuk, çalışılmayan dinlenme günü için ödenmesi gereken ücrettir. Çalışmanın zamlı karşılığı bunun üstüne eklenir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu ayrımı 2021 tarihli kararında açıkça yaptı.
Dinlenme Gününde Çalışıldığı Nasıl İspatlanır?
İspat yükü işçidedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu konuda yerleşik bir çerçeve çizer.
“Hafta tatili gününde çalıştığını iddia eden işçi, norm kuramı uyarınca bu iddiasını ispatla yükümlüdür.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/8141, K. 2017/2162, 20.02.2017 (bozma, oybirliği)
İmzalı bordro, sahteliği kanıtlanana kadar kesin delildir. Bordroda bu ücret ödenmiş görünüyorsa işçi, ihtirazi kayıt koymuşsa her türlü delille, koymamışsa yalnız yazılı belgeyle bordroda görünenden fazla çalıştığını kanıtlayabilir. Giriş çıkış kayıtları bu belgelere örnektir. Bordro boşsa veya imzasızsa işçi her türlü delille ispat edebilir. İşyerine giriş çıkış kayıtları yazılı delil sayılır. Yazılı belge yoksa tanık dinlenir.
Dinlenme gününün belirsiz olduğu vardiyalı düzenlerde tanığın işyerindeki çalışma düzenini bilmesi şarttır. Aynı kararda, dinlenme gününde “çoğu kez” ve “bazen” çalışıldığını söyleyen belirsiz anlatımlar yetersiz bulunmuştur. Uzun dönemler tanıkla ispatlandığında Daire takdiri indirim uygular. Yazılı belgeye dayanan hesapta bu indirim yapılmaz.
Vardiyalı düzenin gece dilimindeki sınırlar gece çalışması yazısında ele alınır.
Dava dilekçesinde Pazar çalışması, fazla çalışma ve genel tatil ayrı kalemler olarak yazılır. Her kalem için dönem, haftalık çalışma düzeni ve dayanılan delil gösterilir. Mahkeme bilirkişi aracılığıyla hesabı yaptırır. Hesap, yukarıdaki yöntemle denetlenir.
Haftalık Dinlenme Alacağı İstenirken Hangi Hatalardan Kaçınılmalıdır?
- Dinlenme günü ücretini gösteren bordroyu ihtirazi kayıt düşmeden imzalamak. İmza, ödemenin yapıldığı karinesini doğurur. Çalışma sona ererken imzalanan belgeler için ibraname yazısı ayrıca okunmalıdır.
- Aynı Pazar çalışmasını hem fazla mesai hem dinlenme günü kalemi olarak istemek.
- Beş yıllık süreyi iş ilişkisi bitene kadar ertelemek.
- Arabulucuya başvurmadan dava açmak. Mahkeme davayı usulden reddeder.
- Yalnız tanık beyanına güvenmek. Kayıt ve belge her zaman önce toplanmalıdır.
Madde metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir. İşten ayrılan işçinin diğer alacakları için işten çıkarılan işçinin hakları yazısı da kullanışlıdır. Yıllık izin ise ayrı bir alacak kalemidir ve yıllık ücretli izin alacağı yazısında ayrıca ele alınır.
Hafta Tatili Ücreti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Pazar çalışması ücreti ile fazla mesai aynı şey midir?
Hayır. Fazla mesai haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Hafta tatili ücreti ise dinlenme gününe bağlı ayrı bir alacaktır. Aynı saatler için iki kalem birlikte hesaplanmaz.
Dinlenme günü mutlaka Pazar mı olmak zorundadır?
Hayır. Yargıtay’a göre kural Pazar günüdür ama yedi günlük zaman dilimi içinde başka bir günde kesintisiz yirmi dört saat dinlenme verilebilir. Verilmişse haftalık dinlenme kullandırılmış sayılır.
İşten ayrılırken hafta tatili alacağı son hesaba girer mi?
Sözleşme sona ererken işçinin ücreti ve kanundan doğan para ile ölçülebilir menfaatleri tam ödenmelidir.[17] Ödenmeyen bu alacak da bu kapsamdadır.
Pazar çalışması alacağı için arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Evet. İşçi alacağı davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir.
Dinlenme günü alacağı brüt mü net mi hesaplanır?
Alacak genellikle brüt ücret üzerinden hesaplanır. Net karşılığını görmek için brütten nete hesaplama aracına bakılabilir.
Haftalık dinlenme ile yıllık izin aynı hak mıdır?
Hayır. Haftalık dinlenme her yedi günlük dilimde verilir. Yıllık izin ise çalışma yılına bağlı ayrı bir haktır. Ayrıntı için yıllık ücretli izin alacağı yazısına bakılabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.50 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.49/3 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, m.3/2, m.3/10, m.3/17 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/1 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/19931, K. 2020/6433, 25.06.2020 (bozma, oybirliği) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.44 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46/1 (7553 sayılı Kanun m.9 ile eklenen cümleler) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/7, m.102/c ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.45/1 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/8141, K. 2017/2162, 20.02.2017 (bozma, oybirliği) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ↩