Kaza günü akşamı hastaneden çıktınız. Elinizde bir rapor var ve aklınızda tek soru kalıyor. Dava hakkı ne zamana kadar sürer? İş kazası zamanaşımı bu sorunun cevabıdır ve saat o günden itibaren işlemeye başlamış olabilir.
Süre tek bir rakam değildir. Davalının kim olduğu, zararın ne zaman netleştiği ve olayın suç oluşturup oluşturmadığı sonucu değiştirir. Aşağıda önce bakılacak noktalar, sonra süreler ve en sonda Yargıtay uygulaması yer alıyor.
Kazadan Sonra Süre Bakımından İlk Bakılacak Üç Şey Nedir?
Kaza sonrası ilk günlerde yapılanlar sonraki bütün sürelerin zeminini oluşturur. Önce şu üç noktaya bakılır.
- Kazanın kaydı. Tarih, saat, tanıklar ve işveren tutanağı saklanır. İşveren olayı kolluğa derhal, Kuruma ise en geç üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.[1] Bildirimin dayanağı 5510 sayılı Kanun metninde okunabilir.
- Davalının kimliği. İşverene karşı sözleşme hükümleri, işçiyle iş ilişkisi bulunmayan kişiye karşı haksız fiil kuralları işler. Bu ayrım süreyi doğrudan değiştirir.
- Tıbbi belgeler. Rapor, epikriz ve Kurum sağlık kurulu belgeleri zararın ne zaman netleştiğini gösterir. İyileşme sürerken işten çıkarılma ihtimali ise raporlu işçinin işten çıkarılması yazısında ayrıca anlatılır.
İş Kazası Zamanaşımı İşverene Karşı Kaç Yıldır?
Türk Borçlar Kanunu, işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararları sözleşmeye aykırılık hükümlerine bağlar.[2] Kanunda aksi yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.[3] Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, eski Borçlar Kanunu dönemindeki kazalara ilişkin kararlarında işverene karşı süreyi bu çerçevede on yıl saymıştır.[4]
Ölen işçinin yakınları, bir dosyada kazadan on yıldan fazla sonra dava açmıştı. Dava zamanaşımından reddedildi ve ret kararı onandı.[5]
Beş yıllık süre bu tazminatın süresi değildir. 4857 sayılı Kanun ek m.3 beş yılı yıllık izin ücreti, kıdem, ihbar, kötü niyet ve eşit davranma tazminatı için öngörür.[6] Kaza tazminatı bu sayımda yer almaz. Kıdem tazminatındaki süre için kıdem tazminatı faizi ve zamanaşımı yazısına bakılabilir.
İşçiyle iş ilişkisi bulunmayan kişiler için tablo değişir. Bu kişilere karşı haksız fiil kuralları uygulanır ve süre iki basamaklıdır. Tazminat istemi, zararı ve sorumluyu öğrenmeden başlayarak iki yılda, her halde fiilden başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar.[7] Ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, işveren şirketin ortakları gibi işçiyle iş ilişkisi bulunmayan davalılar için haksız fiil süresini esas almıştır. Daire bu ilkeyi, davalı ortağın zamanaşımı itirazı hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varırken belirtmiştir.[8] Karar eski Borçlar Kanunu dönemindeki bir kazaya ilişkindir. Haksız fiil ile ceza zamanaşımı bağlantısı Türk Borçlar Kanunu m.72’de de korunmuştur.
Ceza zamanaşımı somut sürelere bağlanır. Taksirle ölüme neden olma suçunda hapis cezasının üst sınırı altı yıldır ve dava zamanaşımı on beş yıldır.[9] Taksirle yaralamada dava zamanaşımı sekiz yıldır. Kesilme halinde bu süre en fazla yarısı kadar uzar ve on iki yıla çıkabilir.[10]
İşverene karşı açılan davada bu uzun sürenin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu, bölge adliye mahkemesi daireleri arasında bu konuda ayrılık bulunduğunu belirtmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi başvuruyu usul yönünden inceleyip uyuşmazlığın giderilmesine yer olmadığına karar vermiş, konuyu esastan çözmemiştir.[11] Bu nedenle dava, uzun ceza süresine güvenilerek geciktirilmemelidir.
Zamanaşımı Kaza Gününde mi, Maluliyet Raporu Tarihinde mi Başlar?
Sözleşmeye dayanan alacakta zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.[12] Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararlarında başlangıç noktası her dosyada aynı belirlenmemiştir. Zararın kaza günü belli olup olmadığı ise dosyaya göre değişir.
Kurum olayı iş kazası saymadığında durum farklılaşır. Bir dosyada davalı kamu kurumu iş ilişkisini inkar ediyor, kazanın iş kazası sayılması da tartışmalıydı. Kazadan bir yıl sonra açılan tespit davası, kazadan yaklaşık on dört yıl sonra kesinleşmişti. Daire, zamanaşımının olayın Kurumca iş kazası sayılıp iş göremezlik oranının belirlenmesinden sonra başlayacağını belirten kendi bozma gerekçesini sürdürerek, bozmaya uyan İlk Derece Mahkemesi kararını onadı.[13]
Tazminat davasının hangi mahkemede ve nasıl açıldığı iş kazası tazminat davası yazısında ele alınır.
Zarar kaza günü netleşmişse sonuç tersine dönebilir. Bir işçinin parmak yaralanması iddiasıyla Kurumca oran belirlenen dosyada, oran tespiti için Kuruma başvuru kazadan on iki yıldan fazla sonra yapılmıştı. Daire, on yıllık sürenin Kuruma başvurudan önce dolduğunu kabul etti.[14] Rapor tarihinin başlangıç sayılması bu nedenle her dosyada beklenmemelidir.
Tazminat Davasına Giden Yolda Hangi Adım Ne Kadar Sürede Atılır?
Tablo, başlıca adımları ve süreleri bir arada gösterir.
| Adım | Süre veya zaman | Nereye | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kaza bildirimi | Kolluğa derhal, Kuruma en geç 3 iş günü | İşveren | 5510 m.13 |
| Kurum kabul etmezse tespit | Arabuluculuk şartı aranmaz | İş mahkemesi | 7036 m.3/3 |
| Oran raporu | Kanunda gün sayısı yok | Kurum Sağlık Kurulu | 5510 m.19/1 |
| Tazminat, işverene karşı | 10 yıl (Yargıtay 10. HD uygulaması) | İş mahkemesi | TBK m.146, m.417/3 |
| Tazminat, iş ilişkisi olmayan kişiye | Öğrenmeden 2 yıl, fiilden 10 yıl | Görevli mahkeme | TBK m.72 |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | 5 yıl | Arabulucu, sonra iş mahkemesi | 4857 ek m.3 |
| Kurumun rücu hakkı | Ayrı kurala tabidir | Kurumdan işverene | 5510 m.21 |
Kurumun işverene rücu hakkı ayrı bir haktır ve süresi ayrıca incelenir. Bu yazının konusu dışında kalır.
İhtarname, Dava ve Talep Artırımı Zamanaşımını Keser mi?
Türk Borçlar Kanunu zamanaşımını kesen halleri sayar. Borçlunun borcu ikrar etmesi veya kısmen ifada bulunması, alacaklının dava açması ve icra takibi bu haller arasındadır.[15] Noter ihtarı bu sayımda yer almaz. İhtarname çekilmesi bu yüzden süre kazandığı anlamına gelmez.
Dava yetkisiz veya görevsiz mahkemede açılıp usulden reddedilirse altmış günlük ek süre tanınır.[16] Alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse 7589 sayılı Kanunla eklenen ve 31.07.2026’dan itibaren yürürlükte olan düzenleme devreye girer. Talep aynı davada bir defaya mahsus tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.[17]
Kazadan doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartı uygulanmaz.[18] Düzenleme 7036 sayılı Kanun metninde yer alır. Arabuluculuk beklenerek vakit kaybetmeye gerek yoktur. Gönüllü arabuluculuğun süreyi durdurup durdurmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Kaza Tazminatında Süre Üç Örnek Durumda Nasıl İşler?
Bir işçi pres makinesinde elini kaybeder. İşveren olayı süresinde bildirir ve oran raporu bir yıl sonra gelir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi çizgisine göre işverene karşı en erken biten süre kazadan başlayan on yıldır ve bunu geçirmemek gerekir.
Başka bir şirketin hatalı ekipmanı yaralanmaya yol açar ve işçinin o şirketle iş ilişkisi yoktur. Bu şirkete karşı haksız fiil kuralları işler. Süre en kısa ihtimale göre, yani zararı ve sorumluyu öğrenmeden başlayarak iki yıl olarak izlenir.
Kurum kazayı iş kazası saymaz ve işçi tespit davası açar. Tazminat süresinin tespit sonucuna kadar işlemeyeceği her dosyada kabul edilmeyebilir. Bu yüzden tespit davası sürerken tazminat davası da düşünülür.
Yargıtay İşverene Karşı Dava Süresini Nasıl Değerlendiriyor?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi iki yakın tarihli kararında süre konusunun iki ayrı yönünü gösterir. Birinci alıntı Dairenin kendi gerekçesinden, hükmün dayanağı olarak alınmıştır.
“on yıllık zamanaşımı süresinin, davacının Kuruma başvurusundan önce dolduğunun görülmesi karşısında”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2022/5930, K.2024/3185, 26.03.2024 (onama, oybirliği)
İkinci alıntı, Dairenin daha önce verdiği ve uyulan bozma kararının gerekçesinden aktarılan ilkedir. Hükmün kendisi, bozmaya uyularak verilen kararın onanmasıdır.
“olayın Kurum tarafından iş kazası sayılıp sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesinden sonra başlayacağı”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2026/1855, K.2026/5777, 28.04.2026 (onama, oybirliği; uyulan bozma gerekçesi)
Birinci kararda Daire, Bölge Adliye Mahkemesinin ceza zamanaşımına ilişkin ifadelerini Dairenin kabul ettiği ilkelere aykırı bulmuş, buna rağmen sonucu doğru görüp onamıştır. Her karar kendi olay örgüsüne bağlıdır ve somut dosyaya uyup uymadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaza Tazminatı Davasında Süre Kaçırtan Hatalar Nelerdir?
Aşağıdaki varsayımlar süre kaybına yol açabilir.
- Oran raporunu beklemek. Raporun geç alınması süreyi sonsuza kadar ertelemez. Yukarıdaki parmak yaralanması dosyası bunu gösterir.
- İhtarnameyle süre kazanıldığını düşünmek. Türk Borçlar Kanunu m.154 sayımında noter ihtarı yer almaz.
- Arabuluculuğu zorunlu sanmak. Kazadan doğan tazminat davasında dava şartı aranmaz ve bekleme gereksiz zaman kaybettirir.
- İbranameyi hafife almak. Türk Borçlar Kanunu m.420 yazılı şekli, sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra imzayı, alacağın türünün ve miktarının açık yazılmasını ve noksansız banka ödemesini arar. Bu şartlar, destekten yoksun kalanların istemleri dahil hizmet sözleşmesinden doğan tazminat alacaklarına da uygulanır. Ayrıntı için ibraname nedir yazısına bakılabilir.
- Sürenin dolduğunu varsayıp vazgeçmek. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hakim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.[19]
Kaza sonrası iş sözleşmesi sona ererse işten çıkarılan işçinin hakları ayrı bir başlıkta incelenir. Kişilik hakkı ihlaline dayanan tazminatta süreler için mobbing tazminatı yazısına bakılabilir.
İş Kazası Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kaza tazminatı davası kaç yıl içinde açılır?
İşverene karşı Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararlarında on yıllık süre esas alınmıştır. İşçiyle iş ilişkisi bulunmayan kişiye karşı haksız fiilde öğrenmeden iki yıl ve fiilden on yıl söz konusudur. Hangi sürenin geçerli olacağı dosyaya göre belirlenir.
Zamanaşımı kaza gününde mi başlar?
Her dosyada aynı sonuca varılmaz. Zarar kaza günü netleşmişse süre erken başlayabilir. Kurumun kazayı sonradan iş kazası saydığı ve oranı belirlediği bir dosyada Daire, daha geç bir başlangıcı kabul eden bozma gerekçesine uyularak verilen kararı onamıştır.
Fiilin suç oluşturması süreyi uzatır mı?
Türk Borçlar Kanunu m.72, fiil daha uzun ceza zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa o süreyi uygular. İşverene karşı davada bunun geçerli olup olmadığı bölge adliye mahkemeleri arasında tartışmalıdır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi işverene karşı davalarda on yıllık süreyi uygulayan kararlar da vermiştir. Bu nedenle uzun ceza süresine dayanarak beklemek riskli olur.
İş kazası tazminatı için arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Hayır. 7036 sayılı Kanun m.3/3 kazadan doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartını uygulamaz. Kıdem ve ihbar tazminatı davasında ise dava şartı aranır.
Kıdem tazminatının zamanaşımı da on yıl mıdır?
Hayır. Kıdem ve ihbar tazminatı için 4857 sayılı Kanun ek m.3 beş yıl öngörür. Kaza tazminatı bu sayımda yer almaz ve ayrı değerlendirilir.
Dava açıldıktan sonra talep artırılırsa zamanaşımı ne olur?
Alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse HMK m.109/4 talebin bir defaya mahsus artırılmasına izin verir. Zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/3. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146. ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2020/7310, K.2021/3390, 16.03.2021 ve E.2022/5930, K.2024/3185, 26.03.2024. ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2025/3131, K.2025/13306, 09.10.2025 (onama, oybirliği). ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72. ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2020/7310, K.2021/3390, 16.03.2021 (bozma, oybirliği). ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.85/1, m.66/1-d. ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.89, m.66/1-e, m.67/4. ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2024/7454, K.2024/8204, 16.07.2024 (oybirliği). ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149. ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2026/1855, K.2026/5777, 28.04.2026 (onama, oybirliği). ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2022/5930, K.2024/3185, 26.03.2024 (onama, oybirliği). ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.154. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.158. ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4 (7589 sayılı Kanun m.20). ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.161. ↩